4) K. Bartoszyński: Problem konstrukcji czasu w utworach epickich

• Dystans w sensie relatywnym

  W utworze epickim pojawia się nie tylko przedstawiony czas zdarzeń, ale również czas przedstawionej sytuacji narracyjnej i równie ważnej sytuacji odbioru. Mamy zatem 3 płaszczyzny czasowe:

  - zdarzenie

  - narracja

  -odbiór

  Narracja jest prowadzona wtedy, gdy tok zdarzeń jest już zakończony, nie może ulegać ewolucji i zmianie wtedy, gdy rozpoczyna się jej odbiór.

  „Rzeczywista” odległość „daty” narracji różni się od „daty” zdarzeń przedstawionych. Akcja Fabuły może rozgrywać się, np. w roku 1889, a narracja może mieć miejsce kilkadziesiąt lat później.

• Dystans zdarzeń przedstawionych względem sytuacji narracyjnej:

  - „duży” - perfektywny (dokonany) narracja odbywa się po zakończeniu zdarzeń przedstawionych

  - „mały” - imperfektywny (niedokonany) narracja towarzysząca w czasie zdarzeniom przedstawionym

• Dystans w sensie absolutnym:

  -uobecnianie – takie przestawianie wydarzeń przez narratora, że odbiorca ma wrażenie, iż historia dzieje się na jego oczach, występują tu pierwszoplanowe elementy utworu epickiego, nasycenie szczegółami, drobiazgowość opisów, posługiwanie się dialogiem (mamy wrażenie wtedy, że słuchamy dyskusji), używanie czasu teraźniejszego

  -niepełna obecność (preteritalność) – panoramiczność opisów, streszczanie wydarzeń, przedstawianie „tła historycznego”, odległych zdarzeń z historii

  Różnica stopnia uobecnienia występuje wyraźnie pomiędzy pierwszoplanowymi elementami utworu epickiego, a tzw. tłem. Wydobywanie tej różnicy stwarza efekt głębi perspektywicznej świata przedstawionego (pojawia się to w utworach, które kładą nacisk na szeroką panoramę społeczno-obyczajową).

• Horyzont czasowy narracji (czyli aspekt widzenia narratora):

  -szeroki horyzont czasowy - swoboda i niezależność narratora, opowiadanie prowadzone jest zazwyczaj z ustalonego, nie podlegającego zmianom punktu widzenia, wiedza narratora nie ulega zmianie (zwiększeniu), co oznacza, że nie jesteśmy świadkami narastania wiedzy narratora, odnosimy wrażenie, że przebywa on cały czas w jednym punkcie

  może przedstawiać wydarzenia, nie dbając o porządek chronologiczny, każda faza opowiadania może być widziana równocześnie z innymi fazami, wprowadza kolejne fakty i wskazuje ich przyczyny i skutki, sugeruje następstwa i cele, posiada rozległą wiedzę – widzi całość wydarzeń

  -wąski horyzont narracji – wiedza narratora nie jest gotowym zbiorem informacji, ulega przekształceniu i rozwojowi, jest tymczasowa i niepełna, niezdolna przedstawiać całościowej orientacji w przedstawionym świecie, narrator przedstawia krótkie wycinki czasowe , jak kronikarz, osoba pisząca listy lub dziennik od czasu do czasu zatrzymuje się i opisuje dane wydarzenia, użycie ruchomego sposobu narracji ze „skokowym” punktem widzenia (od jednej daty do drugiej), fazy powieści nie są przewidywalne, narrator nie wie co się wydarzy dalej, dokonywanie się operacji poznawczych wobec świata razem z odbiorcą