3) K. Bartoszyński: Problem konstrukcji czasu w utworach epickich 
 
  dystans w sensie relatywnym 

o 

nie  to  samo  co  „rzeczywista”  odległość  „daty”  narracji  od  „daty”  zdarzeń 

przedstawionych 

- 

„

data”  narracji  i  „data”  wydarzeń  przedstawionych 

niekoniecznie  musz

ą  mieć  tę  samą  „datę”.  Przebieg  narracji 

i 

zdarzeń  nie  musi  się  zazębiać,  ponieważ  narracja  może 

nawiązywać  do  wydarzeń  wcześniejszych,  bądź  późniejszych, 
niekoniecznie  opisywać  zdarzenia  aktualne,  obecne.  Kształtują  się 
dwa  czasy:  narracji  i fabularny.  Dystans  czasowy  obejmuje 
dokonaność  lub  niedokonalność  zdarzeń  przedstawionych  wobec 
sytuacji  narracyjnej.  Już  nawet  wprowadzenie  czasu  przeszłego 
zakłada choćby minimalny dystans czasowy. 

 

o 

dystans „duży” (perfektywny) 

- 

to dystans właściwy narracji ukazanej 

jako  odbywającej  się  po  zakończeniu  zdarzeń  przedstawionych; 
opisywanie faktów z perspektywy czasowej.  

 

o 

dystans  „mały”  (imperfektywny)  - 

dotyczy  narracji  ukazanej  jako 

bezpośrednio  towarzyszącej  w czasie  zdarzeniom  przedstawionym; 
jest  tu  obecna  jedn

oczesność  narracji  i przebiegu  wydarzeń,  dana 

sytuacja  rozgrywa  się  jakby  na  oczach  widza  czy  słuchacza,  np. 
podczas relacji meczu sportowego; 

 

„Mały”  dystans  towarzyszy  powieści  (?)  również  w  czasie  przejścia 
od  przeszłości  do  teraźniejszości.  Dystans  zmniejsza  się  wraz  z 
upływem  czasu  powieści.  Zaczynamy  od  wspominek,  później 
opisujemy  wydarzenia  obecne,  które  mają  wpływ  na  kolejne; 
wpływają na rozwój całej powieści. 

 

Wg  Goethego  i  Schillera  epik  opowiada  o  danym  wydarzeniu  jako  o 
należącym  całkowicie  do  przeszłości  a dramatopisarz  jako  zupełnie 
współczesne.  

 

  dystans  w sensie absolutnym 

o 

uobecnienie przeszłości 

- 

wydarzenia wyglądają na rozgrywające się 

na  naszych  oczach,  opisy  są  dokładne,  konkretne  i  barwne  -> 
zupełnie  inaczej  niż  w  streszczeniu;  dużą  rolę  odgrywa  tu  dialog, 
ponieważ chodzi o minimalizowanie dystansu. Uobecniać przeszłość 
można  np.  za  pomocą  praesens  historicum.  Stosując  ten  czas 
mówimy o przeszłości jak o teraźniejszości -> Wczoraj idę do sklepu.  

Z dystansem uobecnienia wiążą się także dwa pojęcia : SHOWING i 
TELLING 

czyli 

pokazywanie 

i 

opowiadanie, 

oczywiście 

rozgrywających  się  wydarzeń.  Przejście  od  telling  do  showing 
powoduje wzrost roli dialogu i poszerzenie jego kompetencji.  

 

o 

dystans niepełnej obecności 

- 

najprawdopodobniej będzie tu chodzić 

o  coś  odwrotnego,  czyli  jakies  pozostanie  przy  dużym  dystansie. 
Obecność narratora przy wydarzeniach przedstawionych nie jest już 
tak  pełna,  czyli  opisy  nie  są  tak  rozbudowane,  szczegóły  ulegają 
zatarciu… 

 

  horyzont czasowy narracji 

o 

cechy narracji o szerokim horyzoncie czasowym (punkt widzenia; wiedza 
narratora;  sposób  przedstawiania  poszczególnych  faz  procesu)

  - 

narrator  

ma  obraz  całości  przebiegu  fabuły,  zna  przebieg  zdarzeń,  może 
skakać po fabule między tym co było, a tym co będzie. Narrator ma 
skłonności do antycypacji, czyli uprzedzania faktów, wprowadzania 
sygnałów  o  przyszłości  nieznanej  jeszcze  bohaterowi  ani 
czytelnikowi oraz do reinterpretacji - snucia refleksji, wspominaniu, 
wprowadzaniu 

zapowiedzi wydarzeń 

W utworach, w których występuje narrator wszechwiedzący horyzont 
jest  szeroki,  narrator  opowiada  o 

zdarzeniach  z  zewnątrz,  z 

perspektywy osoby, która w nich nie uczestniczy. 

 

o 

cechy  narracji  o 

wąskim  horyzoncie  czasowym  (j.  w.) 

- 

narrator  jest 

jednocześnie  uczestnikiem  wydarzeń,  a  zatem  jego  możliwości 
obserwowania całej akcji są dla niego ograniczone; jego wiedza jest 
dużo uboższa od narratora w szerokim horyzoncie.  Wąski horyzont 
występuje  w  utworach  pisanych  w pierwszej  osobie,  kiedy  narrator 
opowiada  o  swoich  przeżyciach  i  przygodach.  Narrator  podąża  za 
chronologicznym rozwojem wydarzeń, ale często stanowią one treść 
jego  świadomości,  uporządkowanych  achronologiczniw  wspomnień. 
„Ja” opowiadające  i „ja” będące  przedmiotem powieści  zbiegają się 
czasowo.