Resocjalizacja, Wykład, 07.01.2010

Więzienie

jako środek i narzędzie resocjalizacji

Izolacja więzienna jest:

• koniecznością

• kosztem społeczno – ekonomicznym

• przegraną procesu wychowania

• dolegliwością wielopłaszczyznową i wieloczynnikową

• środkiem prowadzącym do naprawy ( resocjalizacji ) i zdolności do społecznego funkcjonowania ( readaptacji )

Uwarunkowania ogólne izolacji ( o silnym oddziaływaniu )

1. Nikt nie chce być izolowany – jesteśmy istotami społecznymi

2. Wolność jest wpisana w naszą naturę – każde ograniczenie wolności wywołuje reakcje ( psychiczne, biologiczne, zdrowotne... )

3. Każda agresja stymuluje napięcia i agresję

4. W sytuacji napięcia mamy problemy z realną oceną sytuacji

5. Znacząca część czynów przestępczych jest popełniona w warunkach ograniczonej kontroli samego siebie

6. Znacząca część czynów przestępczych jest popełniona w drodze innowacji ( patrz teoria anomii R. Mertona – odmienne rozumienie celów i środków społecznie akceptowanych )

Więzienie jako środek i narzędzie resocjalizacji

Do XVI wieku więzienie było tylko narzędziem brutalnego odwetu, ewentualnie miejscem, w którym przebywał przestępca, oczekując na wyrok i jego wykonanie.

Do XVI wieku: tortury i publiczne wykonywanie wyroków były powszechne.

Pierwsze myśli i zabiegi o możliwości resocjalizacji pojawiły się na przełomie XVI i XVII wieku.

Do XVI wieku: podstawowym środkiem karnym była śmierć.

Wysiłki prawodawców szły najczęściej w kierunku takiego uśmiercania, które by najlepiej satysfakcjonowało społeczeństwo:

• wyrok śmierci wykonywano najczęściej publicznie, łamiąc skazanego kołem, wbijając go na pal, ścinając głowę, rozrywając końmi, zakopując żywcem w ziemi itp.

• powszechnym było szpecenie skazanych: często stosowano obcinanie kończyn, uszu; wyrywanie języka: napiętnowanie przez wypalenie na skórze znamienia przestępstwa: obcinanie kończyn

• podstawowym środkiem karnym była śmierć, najczęściej powolna i bolesna

• na śmierć skazywano mężczyzn i kobiety, młodzież, starców, a także dzieci.

Czasy średniowiecza łączyły pojęcie więzienia z zadawaniem bólu i cierpienia.

Zmiana poglądów nastąpiła wraz z ekonomicznym rozwojem społeczeństw.

Na czoło wysunęły się kraje, gdzie szybko rozwijało się mieszczaństwo.

Holandia – wiek XVI

• zasadniczy cel kary ze środka eliminującego ( zadawania śmierci – odwet ) przesuwa się w kierunku kary jako środka poprawczego

• skazany może wyjść z więzienia – ma wyjść zmieniony

XVI wiek: domy poprawy i domy pracy przymusowej – Anglia, Holandia.

Cel: opanowanie „plagi” włóczęgów i żebraków ( jako skutek masowego rugowania chłopów z ziemi ).

Masowe narastanie złodziejstwa uderzające w handel, rzemiosło i własność prywatną.

Nieskuteczność dotychczasowych środków: chłosta, obcinanie uszu.

Cztery funkcje pierwszych zakładów karnych:

• domy pracy przymusowej

• domy poprawy

• przytułki dla biednych

• funkcja zakładu karnego

Penitencjariusze:

• żebracy, biedota wiejska, prostytutki, złodzieje, małoletni przestępcy.

Pierwszy dom pracy ( workhouse ) powstał w Birdewell w Anglii w 1553 roku, z inicjatywy króla Edwarda VI.

Cele: uczenie nawyków pracy ( poprzez zabiegi moralne i przymus )

Rozpowszechniły się jako birdewells.

Pod koniec lat 80 XVI wieku podobne zakłady powstają w Holandii. Z inicjatywy radnych miasta Amsterdam, pod bezpośrednim wpływem skazania 16-letniego chłopca za kradzież i zabójstwo w 1589 roku postanowiono wybudować dom dla młodocianych przestępców, włóczęgów i żebraków. W 1595 roku wybudowano zakład dla mężczyzn, a w 1596....

Punktem wyjścia działalności zakładów amsterdamskich była chęć poprawy małoletnich przestępców i przyzwyczajenia ich do pracy.

Zamierzone cele wychowawcze próbowano osiągnąć przez zatrudnianie więźniów w zakładach mechanicznych, przy przędzeniu wełny, wyrobie sukna, wygładzaniu kolorowego drzewa itp.

Wysokość kary od miesiąca do 20 lat.

Za wykonywaną pracę więźniowie otrzymywali wynagrodzenie, z którego część wręczano im co tydzień, a część odkładano na tzw. fundusz wyjściowy – fonds de sortie.

Przełom XVI i XVII wieku – pierwsze działania na rzecz moralnej poprawy więźniów.

Metody: kazania ( pastorzy ), nauka czytania i pisania ( nauczyciele ).

Szeroki udział rajców miejskich w administrowaniu zakładami.

Pierwsze wnioski z modelu amsterdamskiego: przebywanie w jednej celi zbrodniarzy i nieletnich demoralizuje drugich.

W 1603 roku wybudowano oddzielny budynek dla młodzieży, w którym w nocy chłopcy przebywali oddzielnie, w dzień zaś pracowali wspólnie z innymi więźniami.

Dało to początek więzieniu celkowemu, które później na kontynencie amerykańskim rozwinęło się w system zwany auburnskim.

Doświadczenia amsterdamskie:

• zakłady amsterdamskie ( męski, żeński, młodzieżowy ) stały się znane w Europie dzięki sprawnej organizacji, wysokiemu poziomowi warunków bytowych i tendencjom poprawczym.

• Ich twórcy uważali, że znaleziono skuteczne metody poprawy włóczęgów, żebraków i złodziei.

Pierwszy dom poprawczy w Gdańsku w 1629 roku.

Dom wzorowano na modelu amsterdamskim ( współpraca w ramach Hanzy ).

XVII – XVIII wieku Włochy:

• powstają liczne zakłady wychowawcze, adresowane głównie dla młodych przestępców;

• placówki pod opieką lub bezpośrednim zarządzaniem Kościoła ( metoda samotność – uwalniająca funkcja samotności )

• w klasztorach stosowano karę zamknięcia w celi dla pokuty i umoralnienia przez samotność

• z czasem zaczęto budować oddzielne budynki, gdzie izolowano dla uniknięcia wzajemnej deprawacji

Włochy XVII wiek – nowe prądy resocjalizacyjne ( twórcy – prawnicy: Tolosano, Bonawita i Bonacosta )

Teza: konieczne jest naprawianie przestępców, sama izolacja nic nie zmieni

Młodociani podobnie jak w Amsterdamie stanowili punkt wyjścia do nowej reformy ( 1667 przez Franci, mnicha z Florencji ). Wprowadzono system odosobnienia młodych przestępców.

Pojawiają się pierwsze prace teoretyczne na temat resocjalizacji ( mnich francuski – Mabillon ).

We Włoszech bardzo dynamicznie rozwijały się miasta, powodowało to duży napływ ludności do miast. W XVII – XVIII wieku narastał problem żebractwa, patologii społecznych, biedactwa.

W 1704 roku Klemens XI postanowił zbudować przytułek dla młodocianych tzw. „ Zatybrze” - 200 miejsc adresowanych dla chłopców, obok ( później ) przytułek dla 500 starców. Uważali, że wspólna praca oraz głęboka pokuta pomaga resocjalizować człowieka: nie można im było rozmawiać, wszyscy ludzie dostawali pokutne jedzenie.

W 1731 roku pierwsze więzienie dla kobiet, personel kobiecy.

W 1775 – Howard twórcą pierwszego więzienia opartego na systemie gandawskim, zauważył on, że ludzie w ówczesnych więzieniach nic nie robią, zaproponował model:

• nie powinny być stosowane kary, które odbierają nadzieję na powrót do społeczeństwa

• praca społecznie użyteczna – wykonywana w więzieniu

• należy stosować odosobnienie skazanych ( cele pojedyncze )

• więźniów pracowitych i wykazujących poprawę należy zwalniać przed terminem

Pierwsze reformy dot. penitencjarystyki uchwalono w Stanach Zjednoczonych.

Karta Penn'a – w 1682 roku wprowadzona, utrzymała karę śmierci jako podstawową karę, wprowadzono zamiennik karę bolesną ( cielesną ), bądź krótkotrwały areszt

cechy:

• każdy więzień może być wykupiony za kaucją

• więzienie musi być wolne od opłat

• dobra i ziemie przestępców mogą być oddane pokrzywdzonym

• wszystkie miasta powinny zapewnić więzienia likwidując takie kary jak dyby, pręgierz,

W 1794 roku zlikwidowano zasadę, że wszyscy więźniowie mogą być inaczej ubrani.

Model więzień filadelfskich:
- odseparowano przestępców ze względu na rodzaj odbywanej kary

• za przestępstwa ciężkie pełna izolacja ( system cełkowy ) zakaz pracy

• pozostali mogli pracować, część z zarobków mogli zostawić dla siebie

• dzielono: kobiety / mężczyźni – żebractwo – włóczęgostwo

• praca 8 – 10 h dziennie,

• obowiązkowe uczestnictwo w naukach religijnych

• zrezygnowano całkowicie ze stosowania kar cielesnych