PODSTAWY PRAWA i ekonomii
POJĘCIE, GAŁĘZIE I ŹRÓDŁA PRAWA W
POLSCE
PODSTAWY PRAWA i ekonomii
POJĘCIE, GAŁĘZIE I ŹRÓDŁA PRAWA W
POLSCE
Organizacja zajęć
Konsultacje – środa, godz. 11:00, s. 509
ul. Noakowskiego 10
E-mail:
a.szlaska@ans.pw.edu.pl
POJĘCIE PRAWA
Prawo to termin wieloznaczny, różny sens pojęcia
zależnie od dziedziny w której jest używane.
Prawo to zespół norm (reguł postępowania)
ustalonych lub uznanych przez państwo i
zabezpieczonych przymusem państwowym.
Prawo to też wynik prawotwórczej działalności
organów państwowych.
Prawo to system norm reglamentujących
postępowania ludzie nie jedyny (moralność, religia)
ale sformalizowany i dysponujący przymusem !
Systemy prawa
Prawo stanowione- to jednostronny i władczy akt
decyzyjny podjęty przez organ państwa, a z jego
upoważnieniem, np. przez samorząd powstaje akt
prawodawczy, który składa się z przepisów prawa,
które kierowane są do podmiotów prawa i zawierają
określone sposoby zachowania się.
Adresaci są w przepisach określani ogólnie, np.
przedsiębiorcy, osoby fizyczne, przedsiębiorcy prawa
handlowego, a także ogólnie określane są sposoby
zachowania się. Konsekwencją w prawie stanowionym
jest hierarchia źródeł prawa. Akty prawne są
zróżnicowane pod względem ich mocy prawnej, np.
Konstytucja, która ma najwyższą moc prawną, a
zasady wyrażone w Konstytucji są konkretyzowane w
ustawach i aktach wykonawczych, np. w
rozporządzeniach.
Prawo precedensowe –
występuje w Wielkiej Brytanii
i Stanach Zjednoczonych.
Polega to na tym, że prawo nie tylko jest tworzone
w formie prawa stanowionego, ale w formie
precedensu prawotwórczego.
Precedens prawotwórczy ma charakter konkretny
i polega na tym, że sąd podejmuje konkretną
indywidualną decyzję w określonej sprawie,
chociaż w obowiązujących przepisach
prawa stanowionego nie ma podstaw do jej wydania
lub też podstawy te są niedostatecznie określone.
Sąd formułuje zasadę rozstrzygnięcia
i ta zasada powinna być w przyszłości podstawą
rozstrzygania spraw podobnych.
GAŁĘZIE PRAWA
1.
Prawo konstytucyjne (reguluje ustrój
państwa, prawa i obowiązki obywateli oraz
strukturę naczelnych organy państwa)
podstawowy akt Konstytucja.
2.
Administracyjne (reguluje strukturę organów
administracji publicznej ,stosunki obywatel-
urząd państwowy, jego cechą jest
nierównorzędność podmiotów), wiele ustaw np.
o samorządzie terytorialnym, policji.
3.
Finansowe (reguluje gospodarkę finansową
państwa w tym budżet i podatki) np. ustawy o
podatku dochodowym.
GAŁĘZIE PRAWA
1.
Cywilne (jego cechą jest równorzędność podmiotów,
reguluje stosunki majątkowe podmiotów prawa np.
umowy, spadki) kodeks cywilny.
2.
Rodzinne( reguluje instytucję małżeństwa, opieki,
kuratela, oraz pochodzenie dzieci) kodeks rodzinny i
opiekuńczy.
3.
Pracy (reguluje prawa i obowiązki pracodawców i
pracowników) kodeks pracy.
4.
Karne (ustala czyny zabronione i kary za nie) kodeks
karny.
5.
Handlowe/gospodarcze (organizacja i prowadzenie
działalności gospodarczej, spółki) kodeks spółek
handlowych.
6.
Konsumenckie -
POJĘCIE NORMY PRAWNEJ
To elementarna cząstka prawa.
Reguła zachowania.
To wypowiedź językowa zawierająca
zasadę powinnego zachowania, w pełni
rozwinięta zawiera hipotezę, dyspozycję i
sankcję.
BUDOWA NORMY PRAWNEJ
KONCEPCJA TRÓJCZŁONOWA.
HIPOTEZA-określa warunki w jakich adresatowi
coś czynić jest nakazane, zakazane,
dozwolone.
DYSPOZYCJA-określa rodzaj zachowania
nakazanego, zakazanego,
dozwolonego( najważniejsza część).
SANKCJA-określa rodzaj dolegliwości (ujemnych
konsekwencji) za naruszenie dyspozycji (nie
tylko kara w prawie karnym !).
PRZEPIS PRAWNY
Jest to najmniejsza jednostka redakcyjna
aktu normatywnego.
Każdy akt normatywny składa się z
przepisów (artykuły, paragrafy, punkty).
Każda norma jest przepisem lecz nie
każdy przepis jest normą !!!
Normy wyrażają treść
obowiązującego prawa zaś przepisy
są tylko formą wyrażania tej treści.
Różnica między normą prawną a
przepisem
Norma prawna jest to reguła, zasada
postępowania, podstawowa cząstka
prawa. Normy prawne mogą być
imperatywne czyli bezwzględnie
obowiązujące, a każde odstępstwo od
nakazanego sposobu postępowania jest
naruszeniem prawa. Normy mogą być
też dyspozytywne; dają one możliwość
wejścia w określone postępowanie,
pozostawiają stroną swobodę w
układaniu stosunków umownych.
Przepis prawa jest to postać
redakcyjna normy prawnej. Przepis
prawa stanowi samodzielną całość
redakcyjną fragmentu aktu prawnego. W
przepisach prawnych zakodowane są
normy prawne. Dany przepis prawa nie
musi zawierać całej normy, lecz jej
elementy. Dopiero zespół przepisów
pozwala na odkodowanie normy.
Przepisem prawa jest: artykuł, paragraf,
ustęp, punkt, litera.
ŹRÓDŁA PRAWA W RP
Źródłami powszechnie obowiązującego prawa
Rzeczypospolitej Polskiej są:
Konstytucja,
ustawy,
ratyfikowane umowy międzynarodowe
rozporządzenia.
TWORZĄ hierachiczny system- niższego szczebla nie
mogą zawierać przepisów sprzecznych z wyższym !
Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy
administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień
zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego
obowiązujące na obszarze działania tych organów
KONSTYTUCJA
Konstytucja jest najwyższym prawem
Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji
stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja
stanowi inaczej(art.8).
Określa zakres podstawowych praw i wolności
człowieka oraz zasady organizacji i
funkcjonowania władzy publicznej.
Obecnie z 2 kwietnia 1997.Uchwala
Zgromadzenie Narodowe.
UMOWY MIĘDZYNARODOWE
Umowy zawiera RM a ratyfikuje Prezydent.
Umowa międzynarodowa ratyfikowana za
uprzednią zgodą Sejmu (np. sojusze wojskowe
polityczne, obciążenia finansowe) ma
pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej
nie da się pogodzić z umową.
.
Rozporządzenie
Rozporządzenia są wydawane przez
organy wskazane w Konstytucji (np. RM,
ministrowie), na podstawie
szczegółowego upoważnienia zawartego
w ustawie i w celu jej wykonania
OGŁASZANIE PRAWA
Warunkiem wejścia w życie ustaw, ratyfikowanych
umów międzynarodowych, rozporządzeń oraz aktów
prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.
Podstawowymi organami publikacyjnymi są Dziennik
Ustaw RP, Monitor Polski i wojewódzkie dzienniki
urzędowe.
W Dzienniku Ustaw ogłasza się: Konstytucję, ustawy,
rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe.
Akty normatywne ogłaszane w dziennikach
urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu
dni od dnia ich ogłoszenia, chyba, że dany akt
normatywny określi inny termin.
CZŁONKOWSTWO W UE
Prawo europejskie w znaczeniu prawa Unii Europejskiej wyodrębniania
dwa podstawowe rodzaje źródeł prawa tj. pierwotne i pochodne(wtórne).
Prawo pierwotne obejmuje przede wszystkim Traktaty wraz z ich
protokołami i załącznikami.
Pochodne prawo europejskie obejmuje akty normatywne organów
wspólnotowych wydane na podstawie upoważnień wynikających z
Traktatów.
Do podstawowych form prawa wtórnego należą wymienione w
art. 249 TWE rozporządzenie, dyrektywa i decyzja.
Za jedno ze źródeł prawa europejskiego uznaje się też tzw.
ogólne zasady prawa np. zasadę prymatu (żaden przepis prawa
wewnętrznego nie ma pierwszeństwa przed prawem wspólnotowym) ,
bezpośredniości.
Po akcesji 1 maja 2004 do Unii Europejskiej elementem systemu
źródeł prawa powszechnie obowiązującego w Polsce jest także
prawo europejskie !
ROZPORZĄDZENie
Rozporządzenie stanowi instrument ujednolicania
prawa w danej dziedzinie na obszarze całej UE.
Rozporządzenia mają zastosowanie ogólne i
obowiązują we wszystkich swoich częściach oraz
stosuje się je bezpośrednio w każdym państwie
członkowskim (tj. bez wprowadzania do systemu
krajowego).
Dyrektywa
Głównym celem dyrektyw nie jest
unifikacja prawa, ale zbliżenie
(harmonizacja) legislacji.
Dyrektywy są wiążące pod względem
zamierzonego celu dla każdego państwa
członkowskiego, do którego są
skierowane. Pozostawiają jednak
władzom krajowym wybór formy i metod
włączenia do systemu prawa krajowego.
Dyrektywy należy w określonym w nich
terminie wprowadzić do prawa
krajowego(implementować) np.
uchwalając ustawę.
PROCES LEGISLACYJNY
Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom,
Senatowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej i
Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100
tys. obywateli.
Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech
czytaniach.
Sejm uchwala ustawy zwykłą większością
głosów w obecności co najmniej połowy
ustawowej liczby posłów, chyba że Konstytucja
przewiduje inną większość.
PROCES LEGISLACYJNY
Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy
może ją przyjąć bez zmian, uchwalić poprawki albo
uchwalić odrzucenie jej w całości.
Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia
przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku
Ustaw.
Przed podpisaniem ustawy Prezydent może wystąpić
do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie
zgodności ustawy z Konstytucją. Jeżeli Prezydent
Rzeczypospolitej nie wystąpił z wnioskiem do TK ,
może z umotywowanym wnioskiem przekazać ustawę
Sejmowi do ponownego rozpatrzenia.
Dziękuję za uwagę