POBIERANIE 
MATERIAŁÓW DO 
BADAŃ

 PLWOCINA – wykrztuszana wydzielina dróg 

oddechowych pochodząca z oskrzeli, krtani i 

nosa.  Zawierają śluz, komórki i ewentualne 

składniki patologiczne (na przykład krew, 

bakterie, wydzielinę ropną).  Plwocina nie 

zawiera śliny pochodzącej z jamy ustnej.

CELE POBIERANIA PLWOCINY DO 

BADANIA:

1. Badanie ogólne
- ocena dobowej ilości, barwy, gęstości, 
domieszek, obecności pasożytów, sposób 
układania się w naczyniu
2. Badanie bakteriologiczne
- określenie rodzajów drobnoustrojów 
zawartych w plwocinie
- ustalenie antybiotykogramu)
3. Badanie cytologiczne
- ocena jakościowa i ilościowa składu 
komórkowego
4. Badanie na obecność prątków gruźlicy

  WSKAZANIA DO POBIERANIA 

PLWOCINY DO BADANIA:

- podejrzenie o gruźlicę płuc
- zapalenie górnych i dolnych 
dróg oddechowych
- ropień płuc
- rozstrzeń oskrzeli
- rak płuca

PRZECIWSKAZANIA DO DO 

POBIERANIA PLWOCINY DO 

BADANIA:

- chory wycieńczony osłabiony
- chory nieprzytomny
- stany ropne o obrębie jamy 
ustnej i gardła

POWIKŁANIA/ZAGROŻENIA W CZASIE 

POBIERANIA PLWOCINY DO BADANIA:

- przeniesienie drobnoustrojów, np. z jamy 
ustnej, gardła na pobieraną plwocinę, 
powodujące zafałszowanie wyniku 
badania przez namnożenie innych bakterii 
niż te, które wywołują proces chorobowy
- nieprzestrzeganie zasad aseptyki dające 
fałszywy wynik fałszywie dodatni
- zakrztuszenie  plwociną

STRUKTURA CZYNNOŚCI

I Czynności przygotowawcze

A.

Przygotowanie pielęgniarki: 

1.

Zapoznanie się z zleceniem 
lekarskim.

2.

Higieniczne umycie rąk.

3.

Założenie rękawiczek 
jednorazowego użytku, okularów 
ochronnych i maski na usta

B. Przygotowanie materiału, sprzętu 
otoczenia:

1.

Przygotowanie zestawu: jałowy pojemnik 
jednorazowego użytku lub jałowy, wielorazowy 
pojemnik z ciemnego szkła o szerokim otworze, 
płatki ligniny, przegotowana woda w kubku, 
rękawiczki jednorazowego użytku, jednorazowa 
maska na usta, okulary ochronne, miska 
nerkowata.

2.

Przygotowanie otoczenia – stworzenie 
warunków intymności, zadbanie o właściwą 
wilgotność powietrza w pomieszczeniu.

C. Przygotowanie pacjenta:

1.

Poinformowanie pacjenta o celu, istocie i przebiegu 
zabiegu.

2.

Uzyskanie zgody pacjenta na pobranie materiału do 
badania.

3.

Uzgodnienie z pacjentem sposobu i czasu wykonania 
zabiegu.

4.

Poinformowanie pacjenta o:

o

Pobraniu plwociny rano po przebudzeniu;

o

Przestrzegania podstawowych zasad aseptyki;

o

Konieczności usunięcia protezy zębowej przed badaniem;

o

Konieczności ułożenia płasko rąk i lekko uciśnięcia rany 
pooperacyjnej w czasie odkrztuszania u chorego po zabiegu 
operacyjnym;

o

Sposobie odkrztuszania plwociny z głębokich odcinków płuc, 
z użyciem przepony i tłoczni brzusznej, przed 
odkrztuszeniem pacjent powinien wykonać głęboki oddech.

II Czynności właściwe:

1.

Ułożenie pacjenta w dogodnej pozycji – najlepiej 
siedzącej.

2.

Umycie zębów.

3.

Przepłukanie jamy ustnej przegotowaną wodą.

4.

Osuszenie ust ligniną.

5.

Odkrztuszenie przez pacjenta plwociny do 
przygotowanego pojemnika (po wykonaniu 2-3 
głębokich oddechów).

6.

Obserwowanie pacjentów podczas badania.

7.

Natychmiastowe zamknięcie pojemnika, do którego 
została odkrztuszona plwocina (niedotykanie brzegów i 
wewnętrznej powierzchni zakrętki).

8.

Podanie pacjentowi wody do opłukania jamy ustnej.

9.

Osuszenie ust pacjenta lignina.

III. Czynności końcowe:

A.

Uporządkowanie materiału, sprzętu otoczenia:

1.

Uporządkowanie sprzętu po zabiegu.

2.

Przeznaczenie sprzętu jednorazowego użytku 
do utylizacji.

3.

Przeznaczenie sprzętu wielorazowego użtyku 
do dezynfekcji.

B. Postępowanie z pacjentem:
1. Poinformowanie o przewidywanym terminie 
otrzymania wyniku.

C. Czynności końcowe wykonywane przez 
pielęgniarkę:

1. Podpisanie pojemnika z plwociną.
2. Higieniczne umycie rąk.
3. Udokumentowanie wykonania badania.
Dostarczenie materiału do laboratorium do 2 h od 
pobrania, jeżeli jest to niemożliwe, można 
przechować go w lodówce-nie dłużej niż kilka godzin 
(opóźnienie  w wysłaniu próbki do laboratorium jest 
czynnikiem zaburzającym interpretacje wyniku). 
Przed wysłaniem próbki plwociny do laboratorium 
należy ocenić i opisać jej wygląd makroskopowy.

Właściwości plwociny i interpretacja 
wyników:

Właściwości 

Znaczenie kliniczne

Przezroczysta, bezbarwna ,lekko 

wodnista, bezwonna

Prawidłowa

Przezroczysta, śluzowa, ciągnąca 

się

Ostre zapalenie oskrzeli 

(początkowy okres)

Żółtawa, śluzowa, niezbyt 

ciągliwa

Ostre zapalenie oskrzeli (późny 

okres)

Rdzawobrunatna, śluzowa ropna, 

zapach zróżnicowany

Zapalenie płuc

Jasnoczerwona, surowicza, 

pienista

Obrzęk płuc

Żółto-zielona, grudkowata, 

zapach cuchnący gnilny

Gruźlica płuc

Żółta, brunatna, ropna, 

zapach słodkawy, gnilny

Ropień płuc

Szklista, ciągliwa

Dusznica oskrzelowa

Przezroczysta, śluzowa, ropna, 

duże objętości (50 ml dz), zapach 

słodkawy, gnilny

Rostrzeń oskrzeli

Krwista

Zator płuc

Krążkowata – zawierająca kuliste 

grudki śluzowo-ropne

Jamy w płucach (w przebiegu 

gruźlicy lub w rostrzeni oskrzeli).

 WSKAZÓWKI/ZASADY

1. Plwociny należy zbierać z dala od 
innych osób
2. U pacjentów, którzy odkrztuszają 
niewiele plwociny można pobudzić jej 
produkcję poprzez oklepywanie klatki 
piersiowej, drenaż ułożeniowy i 
nawadnianie
3. Jeżeli pacjentowi nie udaje się 
wykrztusić plwociny pomimo wysiłku 
należy wykonać inhalacje 10% roztworem 
NaCl  w aerozolu ogrzanym do 50 st. C
4. Można przeprowadzać inhalacje  z 
preparatami upłynniającymi wydzielinę 
oskrzelową tj. Flegamina, Acetylocysteina i 
inne.
5. Dla celów badania cytologicznego 
materiał może być dostarczony do 
laboratorium w zamkniętym pojemniku 
zawierającym 50-60% alkohol etylowy w 
ilości co najmniej równej pobranej 
wydzielinie
6. Pojemnik z plwociną w czasie jej 
zbierania (gdy trwa ono cały dzień) należy 
przechowywać szczelnie zamknięty w 
temperaturze pokojowej

WYMAZ – materiałem 

pobieranym do badania poprzez 

wykonywanie wymazów jest 

wydzielina gruczołów błony 

śluzowej, np. gardła, nosa, 

odbytu.

CELE POBIERANIA WYMAZÓW DO 
BADANIA:

1. Badanie bakteriologiczne
- określenie rodzajów wyhodowanych z 
wymazu drobnoustrojów
- ustalenie antybiotykogramu
2. Badanie cytologiczne
- ocena jakościowa i ilościowa składu 
komórkowego
3. Badanie wirusologiczne
- określenie rodzajów wirusów zawartych w 
wymazie
4. Badanie parazytologiczne
- określenie rodzajów pasożytów zawartych 
w wymazie.

Wymaz z gardła:

Wskazania do pobierania wymazu z gardła:

1.

Zakażenia:



Górnych dróg oddechowych,



Przebiegające z wysypką,



Przebiegające z objawami ze strony OUN ( zapalenie mózgu, 
opon mózgowo-rdzeniowych),



Przebiegające z zajęciem układu chłonnego,



Przebiegające z objawami ze strony układu sercowo-
naczyniowego,



Przebiegające z objawami ze strony układu pokarmowego,



Wewnątrzmaciczne płodu,



Okołoporodowe,



Występujące u osób poddanych leczeniu immunosupresyjnemu.

2. Stany zapalne i ropne  błon śluzowych gardła.

Przeciwwskazania:



Silny odruch wymiotny

Powikłania/zagrożenia w czasie pobierania 
wymazu z gardła:



Nieprzestrzeganie zasad aseptyki dające wynik 
fałszywie dodatni



Mechaniczne uszkodzenia śluzówki gardła



Sprowokowanie wymiotów

STRUKTURA CZYNNOŚCI:

I.

Czynności przygotowawcze:

A.

Przygotowanie pielęgniarki:

1.

Zapoznanie się z zleceniem lekarskim

2.

Higieniczne umycie rąk

3.

Założenie maski na usta

4.

Założenie rękawiczek jednorazowego 
użytku

B. Przygotowanie materiału, sprzętu, otoczenia:

1.

Przygotowanie sprzętu: jałowy kwacz (tzw. 
wymazówka) w zestawie transportowym (+ 
probówka z podłożem) lub w jałowej probówce bez 
podłoża, rękawiczki jednorazowego użytku, 
jednorazowa maska na usta, szpatułki, 0,9% NaCl, 
miska nerkowata, szklanka przegotowanej wody do 
przepłukania ust.

2.

Przygotowanie otoczenia

C. Przygotowanie Pacjenta:

3.

Poinformowanie pacjenta o calu i przebiegu 
badania,

4.

Uzyskanie zgody pacjenta, 

5.

Poinformowanie pacjenta że przed pobraniem 
wymazu można umyć zęby; wymaz należy pobrać 
przed posiłkiem (ryzyko zanieczyszczenia próbki 
bakteriami pochodzącymi ze spożywanego 
pokarmu.

II. Czynności właściwe:

1.

Ułożenie pacjenta w zależności od jego możliwości, 
najwygodniej; w pozycji siedzącej, z podparciem głowy, 
którą kierujemy do źródła światła. Poproszenie o 
przepłukanie jamy ustnej przegotowaną wodą.

2.

Rozpakowanie jałowe zestawu do pobrania wymazu – 
wyjęcie jałowego kwacza z probówki.

3.

Zwilżenie kwacza jałowym roztworem 0,9% NaCl (jeśli 
wymaz pobierany jest za pomocą zestawu bez podłoża 
transportowego).

4.

Przeniesienie kwacza bezpośrednio nad miejsce pobrania 
wymazu (w tym czasie nie należy mówić, kichać, kaszleć).

5.

Pacjent szeroko otwiera usta ( jeśli jest to dla niego trudne 
można użyć szczękorozwieracza).

6.

Unieruchomienie języka, przez podtrzymywanie szpatułką.

7. Pobieranie wymazu ze zmienionych zapalnie 
lub pokrytych wydzieliną okolic tylnej ściany 
gardła, podniebienia lub migdałków, mocno 
naciskając kwacz lub wykonując nim ruch 
obrotowy; z krypt migdałkowych pobranie 
próbki poprzez ostrożne wkręcanie końca 
kwacza w głąb. Podczas pobierania wymazu z 
gardła należy unikać dotykania kwaczem 
zdrowo wyglądających śluzówek, języka, 
języczka i śliny.
8. Wycofanie kwacza z pola widzenia.
 9. Umieszczenie kwacza w jałowej probówce i 
szczelne jej zamknięcie.

Czynności końcowe:

A.

Uporządkowanie materiału, sprzętu, otoczenia:

1. Uporządkowanie sprzętu po zabiegu.
2. Przeznaczenie sprzętu jednorazowego użytku 
do utylizacji.
3. Przeznaczenie sprzętu wielorazowego użytku 
do dezynfekcji.

B. Postępowanie z pacjentem:

1.

Poinformowanie pacjenta o przewidywanym 
terminie otrzymania wyniku badania.

C. Czynności końcowe wykonywane przez 
pielęgniarkę:

1.

Podpisanie probówki ( na skierowaniu na badania 
należy umieścić informację o zażywanych przez 
pacjenta lekach, przede wszystkim 
antybiotykach), zamknięcie w naczyniu 
transportowym i przekazanie materiału do 
laboratorium w ciągu 2h od chwili pobrania 
wymazu; w przeciwnym wypadku należy użyć 
podłoża transportowego 
np. Cary-Blaria. Przechowywać w temp. Pokojowej.

2.

Higieniczne umycie rąk.

3.

Udokumentowanie wykonania badania.

W jamie gardła pospolicie bytują 
drobnoustroje, takie jak pneumokoki, 
ziarenkowce (Neisseriaceae), pałeczki 
hemofilne, pałeczki rodzaju Klebsiella, 
gronkowce, moniliae i krętki 
Plauta-Vincenta. Flora mieszana tworzy 
korzystne związki symbiotyczne, 
saprofityczne z organizmem człowieka.

WYMAZ Z ODBYTU

Wskazania do pobierania wymazu z odbytu:

1.

Zakażenia



Przebiegające z objawami ze strony układu pokarmowego,



Dolnych i górnych dróg oddechowych,



Przebiegające z wysypką,



Przebiegające z objawami ze strony OUN

2.

Zatrucie jadem kiełbasianym u niemowląt (botulizm).

3.

Ustalenie tożsamości nosiciela wydalającego drobnoustroje 
chorób zakaźnych przewodu pokarmowego.

4.

Niemożność pobrania do badań próbki kału.

Powikłania/zagrozenia wymazu z odbytu:



Nieprzestrzeganie zasad aseptyki dajace wynik fałszywie dodatni.



Mechaniczne uszkodzenie śluzówki odbytu.

STRUKTURA CZYNNOŚCI

I.

Czynności przygotowawcze:

A.

Przygotowanie pielęgniarki:

1.     Zapoznanie się ze zleceniem lekarskim.

2.

Higieniczne umycie rąk.

3.

Założenie rękawiczek jednorazowego uztyku.

B.

Przygotowanie materiału, sprzętu otoczenia:

1.

Przygotowanie sprzętu: jałowy kwacz (tzw. 
Wymazówka) w zestawie transportowym 
(probówka z podłożem) lub w jałowej probówce 
bez podłoża, rękawiczki jednorazowego użytku, 
maska na usta jednorazowego użytku, 0,9% 
NaCl, miska nerkowata.

2.

Przygotowanie otoczenia-dobre oświetlenie, 
zapewnienie warunków intymności.

C.

Przygotowanie pacjenta:

1.

Poinformowanie pacjenta o celu i przebiegu 
badania.

2.

Uzyskanie zgody pacjenta na wykonanie 
badania.

3.

Poinformowanie, że w przypadku pobrania 
wymazu z odbytu na obecność owsików 
pacjent nie powinien wcześniej się 
podmywać, w innych przypadkach 
powinien się umyć przed badaniem.

II. Czynności właściwe:

1.

Ułożenie pacjenta w możliwie najwygodniejszej pozycji 
do badania: na boku z kończynami dolnymi przygiętymi 
do tułowia lub w pozycji kolanowo-łokciowej bądź 
ustawienie pacjenta w pozycji skłonu do przodu.

2.

Założenie maski na usta.

3.

Rozpakowanie jałowe zestawu do pobrania wymazu-
wyjęcie jałowo kwacza z probówki.

4.

Przeniesienie kwacza bezpośrednio na miejsce pobrania 
wymazu ( w tym czasie nie należy mówić, nie kichać, 
nie kaszleć), zachęcanie pacjenta do powolnego i 
miarowego oddychania oraz rozluźnienia mięśni odbytu 
z ewentualnym parciem na stolec:

a.

Wymaz z odbytu w kierunku badania bakteriologicznego:



Rozchylenie (lewa ręką) fałdów pośladkowych pacjenta,



Wprowadzenie (prawą ręką) kwacza poza zwieracz odbytu ( u 
dorosłych na głębokość ok. 4-5cm., u dzieci mniej w 
zależności od wieku),



Pobranie wymazu poprzez wykonanie ruchów obrotowych lub 
zbierających (jeśli to możliwe na wymazówce powinien być 
widoczny ślad kału).

b.

Wymaz z odbytu w kierunku badania parazytologicznego:



Posługiwanie się metodą wycieru według NIH Halla-wytarcie 
okolic odbytu ruchami obrotowymi, zwilżonym wodą 
celofanem nawiniętym na szklana pałeczkę.



Posługiwanie się metodą Grahama-użycie przezroczystego 
przylepca celofanowego szerokości 2-2,5 cm., długości 5-7 
cm, który strona klejącą nakłada się na okolice odbytu  i po 
jej otarciu nakleja się na szkiwo podstawowe.

6.

Wycofanie kwacza z pola pobrania.

7.

Umieszczenie kwacza w jałowej probówce i 
szczelne jej zamknięcie.

III. Czynności końcowe – 

patrz: 

Pobranie wymazu z gardła
W przypadku podejrzenia Czerwonki 
badany materiał musi być dostarczony 
do laboratorium na podłożu 
transportowym.

Prawidłowe wartości:

Flora bakteryjna typowa dla jelita grubego 
to drobnoustroje z rodzaju: Bacteroides, 
Lactobacillus, Clostridium, Escherichia, 
Proteus i gatunku Streptococcus faecalis. 
Stwierdza się również grzyby, natomiast 
brak jest gronkowców. Obraz ten jest 
bardzo ogólny, ponieważ flora bakteryjna 
jelit zależy od wielu czynników, m.in. 
sposobu odżywiania, cech indywidualnych i 
ogólnej kondycji człowieka.