Wyższa Szkoła Humanistyczna TWP w 

Szczecinie

Anna Grzelak

„UJEMNE KONSEKWENCJE W IZOLACJI 

WIĘZIENNEJ DLA SKAZANEGO I JEGO 

RODZINY”

Prowadząca: mgr T. Lipko

Kara pozbawienia 
wolności oznacza w 
praktyce skazanie 
człowieka na izolację w 
środowisku zamkniętym. 
Zamknięte środowisko 
więzienne można  uznać 
za takie, w którym 
występuje wysokie 
prawdopodobieństwo 
powstania sytuacji 
zdecydowanie 
niekorzystnych z punktu 
widzenia człowieka. 

Miała matka 
syna…

Izolacja więzienna 
stawia człowieka 
przed 
koniecznością 
współżycia z 
narzuconą mu 
grupą ludzi 
wywodzących się 
z różnych 
środowisk, 
o różnych 
charakterach i 
motywach 
zachowania. 

…a życie toczy się 
dalej…

STYMULACYJN

Y

• architektura 

ZK

• barwy 

otoczenia

• ubóstwo 

stymulacyjne

FUNKCJONAL

NY

• dolegliwości i 

sytuacje 

trudne izolacji 

więziennej 

PRZESTRZEN

NO-CZASOWY

• problem 

nadmiernej 

koncentracji 

ludzi na 

stosunkowo 

niewielkiej 

przestrzeni 

oraz upływ 

czasu i 

przeżywanie 

go przez 

skazanych

SPOŁECZNY

• mechanizmy 

funkcjonowan

ia całej 

społeczności 

więziennej

• mechanizmy 

powstawania 

organizacji 

nieformalnych

• wzory 

zachowania 

zalecane i 

surowo 

przestrzegane 

przez tzw. 

podkulturę 

więzienną

CZTERY ASPEKTY ŚRODOWISKA IZOLACJI 

WIĘZIENNEJ 

WG  T. TOMASZEWSKIEGO

„Skutkiem izolacji 
jest względnie 
trwałe 
odkształcenie 
osobowości z 
tendencją do 
utrwalania się 
tych reakcji i 
zachowań, które 
powstały w 
okresie izolacji…”

[B. Waligóra] 

Mamo … piszę do Ciebie list… 
może ostatni…

DOLEGLIWOŚ

CI

Pozbawien

ie 

wolności

Pozbawienie 

udogodnień 

materialnych 

i usługowych

Pozbawienie 

kontaktów 

seksualnych

Pozbawieni

e 

autonomii

Pozbawienie 

poczucia 

bezpieczeńst

wa

REAKCJA OSADZONYCH 

NA IZOLACJĘ WIĘZIENNĄ…

Wymienione 
dolegliwości 
więzienia oznaczają 
poważne 
ograniczenie 
możliwości 
realizacji przez 
jednostkę potrzeb o 
charakterze 
fizycznym bądź 
psychicznym. 
Ograniczenie to 
doprowadza do 
często 
występujących w 
środowisku 
więziennym sytuacji 
trudnych…

… miałem kiedyś wielki 
dom…

SYTUACJE 

TRUDNE

deprywacja 

godności

frustracj

a

zagrożeni

a

zaspokaja

nie 

potrzeb

dopływ 

informacji i 

bodźców 

sensoryczny

ch

REAKCJA OSADZONYCH 

NA IZOLACJĘ WIĘZIENNĄ…

•z

acho

wa

nia

 p

od

po

rzą

dk

ow

an

e ce

lo

m, 

na

 kt

óry

ch o

sią

gn

ię

ciu z

ale

ży 

ska

za

ne

mu:

 np

. p

rze

nie

sie

nie

 d

o i

nne

j 

celi

, d

ost

an

ie

 si

ę d

o s

zp

ita

la

, z

do

byci

e 

pa

pie

rosó

w it

p.

ZACHOWANIA 

INSTRUMENTAL

NE

•n

p. 

sa

mo

usz

kod

ze

nia

, p

ró

by 

sa

mo

bó

jcze

, a

kty 

ag

resj

i w

erb

aln

ej i

 

czynn

ej

ZACHOWANIA 

PROTESTACYJNE

•s

ą t

o z

ach

ow

ani

a i

mp

ulsy

wn

e, 

po

le

ga

jące

 na

 ty

m ,

 iż s

kaza

ny n

ie

 

uświ

ad

am

ia

 so

bie

 ce

lu

 sw

eg

o d

zia

ła

nia

 

a z

acho

wani

e j

est

 e

fe

kte

m p

otr

ze

by 

na

tych

mia

sto

we

go

 ro

zła

do

wan

ia

 

na

pię

cia

 e

mo

cjon

alne

go

.

ZACHOWANIA 

NAWYKOWE

REAKCJA OSADZONYCH 

NA IZOLACJĘ WIĘZIENNĄ…

ZABURZONE ZACHOWANIA

„Prócz dolegliwości i 
sytuacji trudnych, 
izolacja więzienna 
pociąga za sobą także 
określone 
następstwa…”

            [M. Ciosek]

…pewnej nocy prysnął 
czar…

ZACHODZĄ

CE 

PROCESY

stygmatyz

acja

degradacj

a

depersonaliz

acja

prizoniza

cja

NASTĘPSTWA IZOLACJI WIĘZIENNEJ…

Wszystko, co zostało do 
tej pory napisane na 
temat następstw izolacji 
więziennej ma wyraźnie 
negatywny  wydźwięk. A 
jednak trzeba dodać, że 
nie wszystkie oceny 
skutków bardzo długiego 
pobytu w więzieniu są tak 
pesymistyczne.  Należy 
bowiem pamiętać, że być 
może ludzie nie zmieniają 
 się, ale zawsze jest 
szansa, że po prostu 
zaczną żyć inaczej…

…bo to dobry chłopak 
był…

TU BĘDZIE FILMIK 

SIÓDME: NIE ZABIJAJ…

Nawet  najlepsze  wyżywienie  i  najlepsze 
warunki  życiowe  w  ZK  nie  są  w  stanie  usunąć 
czy 

choćby 

zneutralizować 

negatywnych 

zjawisk  towarzyszących  karze  pozbawienia 
wolności. Te ostatnie, można by tylko dopełnić, 
przypominając  pogląd  prezentowany  m.in. 
przez  V.  Kovalisa,  że  "system  więzienny  jest 
bardziej 

szkodliwy 

od 

samej 

przestępczości…"

DZIĘKUJE

ZA UWAGĘ! 

LITERATURA



C i o s e k M. (2003): Psychologia sądowa i penitencjarna. Warszawa, 
Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis.



K r u k o w s k i A. (1971): Próba analizy socjologicznej zakładu 
penitencjarnego. "Przegląd Penitencjarny i Kryminologiczny", nr 4.



K r u k o w s k i A. (1972): Socjologiczne aspekty procesu resocjalizacji. W: P o d 
g ó r e c k i A., red.: Socjotechnika. Style działania. Warszawa, Książka i Wiedza.



L e w a n d o w s k i M. (1975): Pęknięcie ziemi. Warszawa, Czytelnik.



M o c z y d ł o w s k i P. (1991): Drugie życie więzienia. Warszawa, 
Wydawnictwo Prawnicze.



T o m a s z e w s k i T. (1977): Człowiek i otoczenie. Warszawa.



W a l i g ó r a B. (1984): Deprywacja potrzeb u osób pozbawionych wolności. W: 
H o ł y s t B., red.: Problemy współczesnej penitencjarystyki w Polsce. 
Warszawa, Wydawnictwo Prawnicze.



W a n t u ł a H. (1997): Abolicjonizm więzień - podejście racjonalne i 
humanitarne. Kraków, Akademia Ekonomiczna w Krakowie.



W ł o d a r e k J. (1969): Psychologiczne interpretacje drugiego życia w 
zakładzie poprawczym. "Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny", nr 3.