background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

1

Przygotowanie wniosków z 

Przygotowanie wniosków z 

zakresu gospodarki wodno-

zakresu gospodarki wodno-

ściekowej 

ściekowej 

i odpadowej do Programu 

i odpadowej do Programu 

Operacyjnego Infrastruktura 

Operacyjnego Infrastruktura 

i Środowisko

i Środowisko

Magdalena Chłopek

Magdalena Chłopek

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

2

Plan prezentacji

Etapy przygotowania wniosku o dofinansowanie:
• wybór właściwego programu operacyjnego
• szczegółowa analiza dokumentów programowych 

obowiązujących dla danego programu,

• wykonanie Studium Wykonalności
• weryfikacja dokumentacji OOŚ (omówienie 

wytycznych …)

• wypełnienie wniosku o dofinansowanie

 

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

3

Wybór właściwego programu operacyjnego

Wybór właściwego programu operacyjnego

Gospodarka wodno-ściekowa:
• POIiŚ – aglomeracje powyżej 15 tys. RLM
• RPO – aglomeracje od 2 tys. do 15 tys. RLM
• PROW – miejscowości gmin wiejskich albo miejsko-

wiejskich z wyłączeniem miast powyżej 5 tys. 
mieszkańców oraz z uwzględnieniem miast do 5 tys. 
mieszkańców gmin miejskich 

Gospodarka odpadowa:
• POIiŚ – ZZO obsługujące min. 150 tys. odbiorców
• RPO – ZZO obsługujące do 150 tys. odbiorców
• PROW – j.w.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

4

Szczegółowa analiza dokumentów 

programowych obowiązujących dla danego 

programu

• Zatwierdzony POIiŚ,
• Szczegółowy opis osi priorytetowych dla POIiŚ,
• Kryteria wyboru projektów,
• Zbiór wytycznych horyzontalnych i 

szczegółowych,

• Wniosek o dofinansowanie wraz z instrukcją
• REGULAMIN KONKURSU

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

5

Studium Wykonalności

Studium Wykonalności

    Cel: przeprowadzenie analiz dotyczących wykonalności 

technicznej, formalno – prawnej i finansowej projektu, 
służących do podjęcia decyzji o realizacji inwestycji i 
wielkości wsparcia z Funduszu Spójności.

    Wnioski i rekomendacje dla decyzji i działań, jakie 

powinny podjąć strony zaangażowane w projekt, muszą 
być wyjaśnione i przekonująco uzasadnione.

    Studium powinno się rozpoczynać krótkim 

streszczeniem pokazującym dane projektu 
uzupełnione wnioskami i zaleceniami, które będą 
następnie szczegółowo omówione i uzasadnione w 
dalszej części opracowania.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

6

Studium Wykonalności

Studium Wykonalności

1. Podsumowanie danych na temat przedsięwzięcia
2. Przedstawienie i ocena stanu technicznego 

gospodarki wodno – ściekowej

3. Analiza i prognoza popytu
4. Analiza opcji - ustalenie zakresu rzeczowego i planu 

inwestycyjnego przedsięwzięcia

5. Analiza instytucjonalna - ocena obecnego systemu 

instytucjonalnego, analiza i wybór rozwiązań 
instytucjonalnych w okresie realizacji i eksploatacji 
przedsi
ęwzięcia

6. Opis przedsięwzięcia
7. Analiza oddziaływania przedsi
ęwzięcia na środowisko

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz 
Spójności

7

Studium Wykonalności

Studium Wykonalności

8. Plan wdrożenia przedsięwzięcia, w tym 

harmonogram jego realizacji

9. Plan finansowania przedsięwzięcia
10. Analiza finansowa
11. Analiza społecznych kosztów i korzy
ści (ocena 

ekonomicznej efektywności przedsięwzięcia)

12. Analiza ryzyka i analiza wrażliwości
 

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

8

Przedstawienie i ocena obecnego stanu 

Przedstawienie i ocena obecnego stanu 

gospodarki wodno-ściekowej

gospodarki wodno-ściekowej

Ocena jakościowa
– Opis i ocena funkcjonowania systemu pod względem 

technicznym oraz spełnienia wymogów  prawa

Ocena ilościowa
– Opis zapotrzebowania na usługi i ocena jego  realizacji
Wynik
     Identyfikacja problemów, określenie zapotrzebowania 

na usługi, określenie potrzeb, w tym inwestycyjnych i 
szczegółowych celów przedsięwzięcia

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

9

Przedstawienie obecnego stanu

Przedstawienie obecnego stanu

gospodarki wodno-ściekowej

gospodarki wodno-ściekowej

Wielkość aglomeracji
• % zwodociągowania
• Jakość wody dostarczanej klientowi
• Zużycie wody na własne potrzeby
• Straty w sieci
• Wiek i stan techniczny urządzeń
• Opis technologii uzdatniania wody
• Awaryjność systemu
• % skanalizowania
• Jakość ścieków oczyszczonych
• Infiltracja
• Wiek i stan techniczny urządzeń
Opis technologii oczyszczania ścieków
• Awaryjność systemu
• Jakość ścieków przemysłowych zrzucanych do systemu zbiorczego
• Gospodarka osadami

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

10

Ocena obecnego stanu

Ocena obecnego stanu

gospodarki wodno-ściekowej

gospodarki wodno-ściekowej

• Jakość wody uzdatnianej/dostarczanej odbiorcom 

spełnia/ nie spełnia wymogów prawa

• Wtórne zanieczyszczenie wody w sieci
• Przerwy w dostawie wody w dzielnicy X latem
• Brak urządzeń pomiaru jakości ścieków
• Wysokie zużycie własne / straty wody w sieci
• Jakość ścieków odprowadzanych do odbiornika nie 

spełnia wymogów prawa

• Uciążliwości zapachowe
• Nieuporządkowana gospodarka osadami ściekowymi
WYNIK – określenie potrzeb inwestycyjnych 

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

11

Analiza i prognoza popytu

Stan istniejący
• Liczba mieszkańców aglomeracji
• Wskaźnik zwodociągowania
• Sprzedaż wody dla gospodarstw domowych
• Jednostkowe zużycie wody
• Sprzedaż wody dla przemysłu i pozostałych odbiorców
• Wskaźnik skanalizowania
• Ilość ścieków dostarczanych przez gospodarstwa domowe
• Ilość ścieków dostarczanych przez przemysł i pozostałych dostawców
Prognoza
• Prognoza demograficzna
• Prognoza jednostkowego zużycia
• Nowe podłączenia
• Rozwój przemysłu

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

12

Analiza opcji

Analiza opcji

 

 

Cele analizy opcji
• Określenie sposobu realizacji celów przedsięwzięcia 

przy najniższym koszcie dla całego społeczeństwa.

• Analiza opcji jest decydująca dla właściwej identyfikacji 

zakresu inwestycji i wyboru najbardziej opłacalnego 
rozwiązania technicznego.

• Analiza opcji powinna być wykonana na wczesnym 

etapie przygotowania projektu.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

13

Analiza opcji

Analiza opcji

Narzędzie do analizy opcji:

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik 
dynamicznego kosztu jednostkowego (ang. DGC). 
DGC pokazuje jaki jest koszt uzyskania jednostki efektu 
ekologicznego np. 10 zł za oczyszczenie 1 m³.

W analizie brany jest pod uwagę koszt inwestycyjny i 
eksploatacyjny. 
Wyliczenie DGC pozwala na wybór najtańszego 
rozwiązania.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

14

Plan inwestycyjny przedsięwzięcia

Plan inwestycyjny przedsięwzięcia

1) Inwestycje rozwojowe i modernizacyjne
a) Projekt FS
b) inne inwestycje rozwojowe i modernizacyjne

2) Inwestycje odtworzeniowe
a) inwestycje odtworzeniowe w ramach Projektu FS
b) inwestycje odtworzeniowe dotyczące innych inwestycji
c) inwestycje odtworzeniowe dla istniejącego majątku 

(poza Projektem FS)

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

15

Struktura instytucjonalna

Struktura instytucjonalna

Ocena obecnego systemu instytucjonalnego, w tym:
• struktury własności majątku,
• podmiotu odpowiedzialnego za eksploatację ww. majątku,
• efektywności funkcjonowania systemu,
• systemu opłat za usługi,
• wdrożenia w praktyce „zasady zanieczyszczający płaci”.

Analiza i wybór rozwiązań instytucjonalnych w okresie 

realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia.

Określenie formy i struktury beneficjenta projektu

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

16

Analiza oddziaływania na środowisko

Analiza oddziaływania na środowisko

• Określenie wpływu przedsięwzięcia na środowisko (efekt 

 ekologiczny)

• Potwierdzenie zgodności z wymogami wspólnotowego i 

krajowego prawa ochrony środowiska

• Przeprowadzenie postępowań w sprawie oceny 

oddziaływania na środowisko, zgodnie z Ustawą Prawo 
ochrony środowiska i Dyrektywą 85/337/EWG (z 
późniejszymi zmianami)

• Konsultacje społeczne
• Odpowiednie udokumentowanie przeprowadzonych 

postępowań

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

17

Analiza finansowa dla obliczenia

Analiza finansowa dla obliczenia

wysokości dotacji z Funduszu 

wysokości dotacji z Funduszu 

Spójności 

Spójności 

Metoda różnicowa, czyli projekcja finansowa wariantów:
- „z realizacją przedsięwzięcia” oraz
- „bez realizacji przedsięwzięcia”
a następnie odjęcie wynikowych przepływów
pieniężnych dla obu wariantów w celu uzyskania
przepływów dla „wyodrębnionego” przedsięwzięcia
Beneficjent uwzględnia:
• całość planu inwestycyjnego bez rezerwy,
• zmiany w kosztach działalności operacyjnej,
• koryguje taryfy biorąc pod uwagę dostępność cenową czyli 

zdolność do płacenia za usługi.

•  

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

18

 

 

Kroki obliczania dotacji UE 

Kroki obliczania dotacji UE 

Krok 1. Określenie wskaźnika luki finansowej R:

Krok 1. Określenie wskaźnika luki finansowej R:

R=(DIC-DNR)/DIC

DIC – zdyskontowany koszt inwestycyjny
DNR – zdyskontowany przychód netto (przychody-koszty    

operacyjne + wartość rezydualna)

Krok 2. Określenie „kwoty decyzji” DA:

Krok 2. Określenie „kwoty decyzji” DA:

DA = EC*R

DA = EC*R

EC – koszt kwalifikowany

Krok 3. Określenie maksymalnej dotacji UE:

Krok 3. Określenie maksymalnej dotacji UE:

Dotacja UE=DA*MaxCRpa

Dotacja UE=DA*MaxCRpa

MaxCRpa – maksymalna stopa współf. dla danej osi 

priorytetowej

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

19

Analiza społecznych kosztów i korzyści

Analiza społecznych kosztów i korzyści

Projekty o kosztach poniżej 25 mln Euro:
– w przygotowanym przez stronę polską projekcie 

Wytycznych do przygotowania inwestycji (…) pełna 
analiza kosztów i korzyści społecznych została 
ograniczona do oceny jakościowej i ilościowej

– należy wymienić i opisać wszystkie istotne środowiskowe, 

ekonomiczne i społeczne skutki projektu oraz (jeśli to 
możliwe) ująć je ilościowo (np. wielkość rocznego 
zmniejszenia emisji zanieczyszczeń w tonach, liczba 
nowych zatrudnionych)

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

20

Analiza ryzyka i analiza wrażliwości

Analiza ryzyka i analiza wrażliwości

Jakościowa analiza ryzyka
• Beneficjent powinien ocenić prawdopodobieństwo (jako 

niskie, średnie, wysokie) faktycznego wystąpienia danego 
ryzyka

Przykłady zagrożeń:
• 20% przekroczenie budżetu inwestycji podczas wdrażania 

projektu

• 10% spadek popytu na usługi w ciągu 2 lat po zakończeniu 

realizacji projektu

• 10% wzrost najbardziej decydującego kosztu
eksploatacyjnego

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

21

Analiza ryzyka i analiza wrażliwości

Analiza ryzyka i analiza wrażliwości

Ilościowa analiza wrażliwości: należy identyfikować główne 

czynniki ryzyka, uzasadnić, które z nich są istotne i 
zweryfikować wyniki analizy finansowej uwzględniając 
podstawowy i pesymistyczny scenariusz 
makroekonomiczny

– Przykład: weryfikacja wyników analizy, przy:
• spadku o 10% popytu na usługi przy podstawowym 

zestawie założeń makroekonomicznych

• spadku o 10% popytu na usługi przy pesymistycznym 

zbiorze założeń makroekonomicznych

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

22

Weryfikacja dokumentacji OOŚ

Wytyczne w zakresie postępowania w 

Wytyczne w zakresie postępowania w 

sprawie oceny oddziaływania na 

sprawie oceny oddziaływania na 

środowisko dla przedsięwzięć 

środowisko dla przedsięwzięć 

współfinansowanych z krajowych lub 

współfinansowanych z krajowych lub 

regionalnych programów operacyjnych

regionalnych programów operacyjnych

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

23

Niezgodność prawa polskiego 

z przepisami dyrektywy OOŚ

1. Podstawowym zarzutem KE w stosunku do polskiego prawa 

regulującego oceny oddziaływania na środowisko jest 
nieprawidłowe transponowanie pojęcia „zezwolenia na 
inwestycję”
. Nie została zaakceptowana decyzja o 
środowiskowych uwarunkowaniach.

2. Zgodnie z art. 1 dyrektywy OOŚ za zezwolenie na inwestycję należy 

uważać „decyzję właściwej władzy lub władz, na podstawie której 
wykonawca otrzymuje prawo do wykonania przedsięwzięcia”. 
W polskich realiach prawnych takie przesłanki spełnia 
pozwolenie na budowę.

     Jednocześnie KE, wskazuje na konieczność przeprowadzania oceny 

oddziaływania na środowisko na możliwie najwcześniejszym etapie. 
W konsekwencji, wobec faktu, że polski proces inwestycyjny jest 
wieloetapowy należy, w razie potrzeby, przeprowadzać ww. 
ocenę na różnych jego etapach
 w celu zidentyfikowania 
wszelkich zagrożeń dla środowiska.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

24

Niezgodność prawa polskiego 

z przepisami dyrektywy OOŚ

3. Niezgodny z postanowieniami zarówno dyrektywy OOŚ, jak i 

dyrektywy Siedliskowej jest art. 52 ust. 1d UPoś, w myśl którego 
dla przedsięwzięć polegających na przebudowie drogi oraz 
dla dróg
, dla których została już wydana decyzja o ustaleniu 
lokalizacji, o której mowa w art. 46 ust. 4 pkt 8 i 9 UPoś, nie 
przeprowadza się analizy 
wariantów w zakresie ich lokalizacji.

4. Zgodnie z art. 46 ust. 4a UPoś wydanie decyzji o środowiskowych 

uwarunkowaniach dla niektórych przedsięwzięć następuje także 
przed dokonaniem zgłoszenia budowy lub wykonywania robót 
budowlanych oraz zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania 
obiektu budowlanego lub jego części. Takie uregulowanie nie jest 
zgodne z dyrektywą OOŚ, gdyż zezwolenie na realizację 
inwestycji musi posiadać formę decyzji administracyjnej
 (w 
szczególności musi mieć wyraźny charakter – czy udzielono czy 
odmówiono zezwolenia).

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

25

Niezgodność prawa polskiego 

z przepisami dyrektywy OOŚ

5. Zgodnie z art. 1 dyrektywy OOŚ "zainteresowana społeczność

oznacza społeczeństwo, które jest lub może być dotknięte 
skutkami lub ma interes w procedurach podejmowania decyzji 
dotyczących środowiska. Do celów niniejszej definicji, organizacje 
pozarządowe działające na rzecz ochrony środowiska i spełniające 
wymagania przewidziane w prawie krajowym uważa się za mające 
interes w tym zakresie. 

     Nieuzasadnioną barierą, w porównaniu do pozostałych 

przedstawicieli zainteresowanej społeczności jest wymóg 
zgłoszenia chęci uczestniczenia w postępowaniu OOŚ i 
równocześnie przedłożenia uwag lub wniosków w terminie 
21
 dni. Dodatkowo, niezgodne z przepisami wspólnotowymi jest 
ograniczanie udziału organizacji ekologicznych w postępowaniu 
OOŚ poprzez konieczność uzasadnienia udziału miejscem 
swojego działania.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

26

Niezgodność prawa polskiego 

z przepisami dyrektywy OOŚ

6. W ocenie KE pojęcie „informowania” zawarte w art. 6 ust. 2 dyrektywy OOŚ 

wymaga od państw członkowskich faktycznego i bezpośredniego 
przekazania społeczności przedmiotowych informacji
. Zgodnie z polskimi 
przepisami społeczność jest jedynie informowana o umieszczeniu pewnych 
danych w publicznie dostępnym wykazie.

    Tymczasem ważne jest by miała ona możliwość bezpośredniego zapoznania się 

ze stosownymi informacjami, co oznacza, że wpis 
w publicznie dostępnym wykazie nie jest wystarczający.

7. W obecnym stanie prawnym (art. 37 UPoś) zasadą jest, że na terenach 

zamkniętych nie przeprowadza się postępowania OOŚ z udziałem 
społeczeństwa,
 natomiast wyjątkiem są przedsięwzięcia realizowane na takich 
terenach kolejowych, jeżeli informacjom o nich nie przyznano klauzuli tajności. 
KE uważa, że w powyższej sytuacji należy odwrócić ciężar dowodu tzn. regułą 
powinno być przeprowadzanie postępowań OOŚ z udziałem społeczeństwa, 
natomiast w przypadkach uzasadnionych celami obrony narodowej lub 
bezpieczeństwa państwa dopuszczalne jest wyłączenie udziału społecznego.

Kwestie zostaną uregulowane w aktualnie przygotowywanych przepisach.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

27

Niezgodność prawa polskiego 

z przepisami dyrektywy OOŚ

8. W ocenie KE treść § 3 ust. 1 pkt 61 rozporządzenia OOŚ nieprawidłowo 

transponuje Aneks II pkt 10f w związku z pkt 13 dyrektywy OOŚ w zakresie w 
jakim wyłącza z procedury screeningu przedsięwzięcie polegające na 
przebudowie urządzeń przeciwpowodziowych
.

9. Ponadto dodatkowo należy odnieść się do nieprawidłowej, w ocenie KE, wykładni 

przepisów dyrektywy OOŚ dokonywanej przez organy administracji publicznej, 
jak również inwestorów, w zakresie stosowania procedury screeningu, której 
podlegają przedsięwzięcia wymienione w Aneksie II dyrektywy OOŚ. 
Zastosowane w polskim rozporządzeniu OOŚ progi ilościowe (w odniesieniu do 
niektórych przedsięwzięć określonych w § 3 tego rozporządzenia) należy 
traktować jako mające charakter pomocniczy.

Ewentualne występowanie znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia na 

środowisko należy rozważyć każdorazowo i indywidualnie przy uwzględnieniu 
wszystkich kryteriów określonych w Aneksie III dyrektywy OOŚ
 (zostały 
transponowane do § 4 i § 5 rozporządzenia OOŚ). Progi ilościowe istniejące w 
obecnie obowiązującym rozporządzeniu OOŚ nie mogą być traktowane 
jako przesądzające o kwalifikacji przedsięwzięcia do sporządzenia 
raportu OOŚ.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

28

Wymogi prawa wspólnotowego w zakresie 

postępowania OOŚ

Należy zapewnić, że zostały uwzględnione wszystkie elementy OOŚ 

wymagane przez dyrektywę OOŚ, dyrektywę Siedliskową i 
dyrektywę Ptasią, zgodnie z wykładnią ustaloną przez właściwe 
orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, w 
szczególności:

1) czy została przeprowadzona procedura tzw. „screeningu” dla 

przedsięwzięć wymienionych w Aneksie II dyrektywy OOŚ przez 
właściwe organy administracji publicznej;

2) czy treść raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na 

środowisko odpowiada wymogom określonym w art. 5 ust. 3 
dyrektywy OOŚ oraz w jej Aneksie IV, o ile raport OOŚ był 
wymagany;

3) czy planowane przedsięwzięcie zostało skonsultowane z 

właściwymi organami administracji publicznej – art. 6 ust. 1 
dyrektywy OOŚ;

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

29

Wymogi prawa wspólnotowego w zakresie 

postępowania OOŚ

4) czy konsultacje ze społeczeństwem zostały przeprowadzone 

zgodnie z art. 6 ust. 2-6 dyrektywy OOŚ, o ile były one wymagane;

5) czy przeprowadzono postępowanie OOŚ w kontekście 

transgranicznym, o ile było ono wymagane – art. 7 dyrektywy 
OOŚ;

6) czy organ wydający decyzję w sprawie przedsięwzięcia wskazał, w 

jaki sposób uwagi i informacje, o których mowa w ppkt 2-5 
zgromadzone w toku postępowania zostały uwzględnione przy 
wydawaniu tej decyzji, bądź poinformował o braku uwag lub 
wniosków – art. 8 i 9 dyrektywy OOŚ;

7) czy wskazano, czy przedsięwzięcie może oddziaływać znacząco 

na gatunki i siedliska chronione w ramach Europejskiej Sieci 
Ekologicznej Natura 2000 i czy w związku z możliwością 
znaczącego oddziaływania zostało przeprowadzone stosowne 
postępowanie zgodnie z art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy Siedliskowej.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

30

W celu zminimalizowania ryzyk zaleca się 

beneficjentom

1)

rzetelne przygotowanie danych wstępnych o 
planowanym przedsięwzięciu, zgodnie z art. 49 ust. 3 UPoś, 
które są składane razem z wnioskiem o wydanie decyzji, dla 
przedsięwzięć, dla których należy stwierdzić obowiązek bądź 
brak obowiązku sporządzenia raportu OOŚ w ramach 
procedury tzw. „screeningu” (przedsięwzięcia z grupy II i III);

2) dla przedsięwzięć, dla których sporządzenie raportu OOŚ jest 

obligatoryjne (przedsięwzięcia z grupy I), występowanie, 
w miarę potrzeby, z zapytaniem o zakres raportu
 w 
trybie art. 49 ust. 1 UPoś, w szczególności tam, gdzie 
realizacja przedsięwzięcia może wiązać się ze znaczącym 
oddziaływaniem na obszary Natura 2000;

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

31

W celu zminimalizowania ryzyk zaleca się 

W celu zminimalizowania ryzyk zaleca się 

beneficjentom

beneficjentom

3) w przypadku, gdy raport OOŚ jest wymagany, 

sporządzenie go w sposób wyczerpujący, zgodnie 

ze wszystkimi wymogami prawa krajowego i 

wspólnotowego oraz wytycznymi i innymi dokumentami 

opracowanymi przez właściwe instytucje krajowe, w 

oparciu o rzetelne dane, 

4) wykorzystywanie wszelkich uprawnień strony jakie 

przysługują im na podstawie UPoś oraz Kpa w celu 

zapewnienia odzwierciedlenia wszystkich 

wymaganych prawem elementów w decyzji 

określającej środowiskowe uwarunkowania 

realizacji przedsięwzięcia.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

32

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

1.

W celu zlikwidowania niezgodności przygotowane są przez 
Ministra Środowiska, niezbędne zmiany w przepisach 
dotyczących ochrony środowiska oraz w niektórych innych 
ustawach

2.

Niniejsze zaktualizowane Wytyczne mają za zadanie 
wskazać inwestorom oraz organom administracji publicznej 
zagrożenia płynące z częściowo nieprawidłowej transpozycji 
dyrektywy OOŚ. Ponadto, Wytyczne zawierają zalecenia 
odnośnie postępowań OOŚ, które pozwolą w okresie 
przejściowym w sposób maksymalny wykorzystać
 
istniejące regulacje Prawne.

UWAGA! Ze względu na specyfikę projektów realizowanych w 

formule „projektuj i buduj” zostanie dla nich wypracowane 
odrębne rozwiązanie w możliwie najkrótszym terminie.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

33

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

3. Nowa regulacja prawna w zakresie postępowania OOŚ nie będzie już zawierała 

bezwzględnie obowiązującej normy, zgodnie z którą dla tego samego 
przedsięwzięcia postępowanie OOŚ przeprowadza się jednokrotnie.

4. W celu uwzględnienia oceny oddziaływania na środowisko w ramach 

wieloetapowego procesu inwestycyjnego (zgodnie z oczekiwaniami KE) zaleca 
się stosowanie następującego podejścia do czasu wejścia w życie nowych 
przepisów:

1) dla inwestycji liniowych dotyczących autostrad, innych dróg krajowych 

oraz linii kolejowych, dla których trzeba uzyskać decyzje wymienione w art. 46 
ust. 4 pkt 8-10 UPoś należy:

a) wystąpić z wnioskiem o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach przed 

uzyskaniem jednej z decyzji lokalizacyjnych, 

b) wystąpić z wnioskiem o odpowiednią decyzję lokalizacyjną zgodnie z wariantem 

określonym w ostatecznej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, 

c) wstrzymać się z wnioskiem o wydanie pozwolenia (pozwoleń) na budowę 

do czasu wejścia w życie nowych przepisów,  które wprowadzą elementy 
oceny oddziaływania na środowisko do postępowania zmierzającego do wydania 
pozwolenia na budowę;

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

34

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

2) dla pozostałych inwestycji, w przypadku jeżeli na obszarze planowanego
przedsięwzięcia:

miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego  został uchwalony:

a) należy wystąpić z wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przed 

uzyskaniem pozwolenia na budowę na dotychczasowych zasadach (ważne: uwzględnić analizę 
wariantów lokalizacyjnych),

b) gdy z postępowania OOŚ wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym 

przez inwestora i jest to wariant zgodny z ustaleniami mpzp, powinna zostać wydana decyzja 
ustalająca środowiskowe uwarunkowania (art. 56 ust. 1 UPoś), a kolejnym krokiem jest wystąpienie 
z wnioskiem o pozwolenie na budowę,.

mpzp nie został uchwalony:

Zaleca się następującą sekwencję czynności:
a) wystąpienie z wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (ważne: uwzględnić 

analizę wariantów lokalizacyjnych).

b) wystąpienie z wnioskiem o wydanie decyzji o wzizt po uzyskaniu ostatecznej decyzji o 

środowiskowych uwarunkowaniach, dla wariantu wskazanego jako najmniej uciążliwy dla środowiska,

c) posiadając ostateczne decyzje: o środowiskowych uwarunkowaniach i o wzizt
wystąpienie z wnioskiem o pozwolenie na budowę w sytuacji, gdy obie ww. decyzje nie są ze sobą 

sprzeczne.

 

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

35

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

5. Wcześniejsze ustalenie lokalizacji inwestycji (przed uzyskaniem decyzji o 

środowiskowych uwarunkowaniach) nie może być interpretowane 
jako dowód „braku alternatywnych
 rozwiązań” w rozumieniu art. 6 
ust. 4 dyrektywy Siedliskowej.

6. Pozwolenia na budowę wydane przed 28 lipca 2005 r. mogą być 

traktowane jako kończące proces uzyskiwania zezwolenia na 
inwestycję w rozumieniu dyrektywy OOŚ. Warunkiem jest, aby 
wszystkie kluczowe wymogi wynikające z dyrektywy OOŚ, Ptasiej 
i Siedliskowej zostały zachowane i właściwie
 udokumentowane w 
uzasadnieniu do decyzji lokalizacyjnej, a następnie w uzasadnieniu do 
pozwolenia na budowę oraz w innych niezbędnych dokumentach.

UWAGA! Powyższe nie dotyczy pozwoleń na budowę wydawanych w trybie 

specustawy drogowej w brzmieniu sprzed 28 lipca 2005 r. – ponieważ 
uproszczona procedura oceny oddziaływania drogi krajowej na 
środowisko przed pozwoleniem na budowę, jaką przewidywała w tamtym 
okresie wspomniana ustawa, nie spełniała wymagań dyrektywy OOŚ.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

36

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

7. Zaleca się, podając do publicznej wiadomości informacji o zamieszczeniu w publicznie 

dostępnym wykazie danych wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych 
uwarunkowaniach:

- przedstawienie w sposób wyczerpujący treści wniosku o wydanie decyzji o 

środowiskowych uwarunkowaniach,

- podanie informacji, że planowane przedsięwzięcie podlega postępowaniu OOŚ,
wskazanie organu właściwego do wydania decyzji kończącej postępowanie OOŚ,
- wskazanie organu, od którego można uzyskać informacje na temat planowanego 

przedsięwzięcia,

wskazanie dokładnego miejsca i 21-dniowego terminu składania uwag i wniosków 

do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz do 
raportu OOŚ wraz ze wskazaniem organu, do którego można je składać,

- przedstawienie informacji o prowadzonym postępowaniu transgranicznym, jeżeli  

takie jest prowadzone,

- poinformowanie o możliwości (miejscu, terminie) zapoznania się z raportem OOŚ 

oraz wszystkimi innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie,

- poinformowanie o charakterze decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach tj. że jest ona 

wiążąca w stosunku do decyzji pozostałych decyzji

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

37

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

8. Dla przedsięwzięć z I albo II grupy lub mogących znacząco oddziaływać 

na obszar Natura 2000 (grupa III), które obecnie mogą być 
realizowane w oparciu o zgłoszenia budowy
 (wykonywania robót 
budowlanych/zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub 
jego części) nowa ustawa wprowadzi obowiązek uzyskania 
pozwolenia na budowę.
 

      Zaleca się wstrzymanie dokonywania zgłoszeń planowanych inwestycji 

do czasu wejścia w życie ww. regulacji.

      Dla przedsięwzięć, dla których dokonano już zgłoszenia, zaleca się 

wstrzymanie rozpoczęcia ich realizacji do czasu wejścia w życie 
nowych przepisów, które umożliwią beneficjentowi wystąpienie z 
wnioskiem o pozwolenia na budowę.

     W przypadku inwestycji już rozpoczętych należy zawiesić prowadzone 

roboty budowlane i wystąpić z nowym zgłoszeniem budowy, w którym 
należy poinformować o potrzebie nałożenie obowiązku uzyskania 
pozwolenia na budowę w trybie art. 30 ust. 7 Prawa budowlanego.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

38

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

Gdy przedsięwzięcie jest planowane bądź właśnie realizowane,  

nie należy wprowadzać do projektów 
współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej 
zadań podlegających zgłoszeniu
, jeżeli przedsięwzięcia 
takie znajdują się w załączniku I albo II dyrektywy OOŚ, bądź 
mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

9. W nawiązaniu do nieprawidłowej transpozycji pojęcia
    „zainteresowanej społeczności” zaleca się organom 

administracji publicznej prowadzącym postępowania 
OOŚ dopuszczenie organizacji ekologicznych, które 
wyrażą chęć udziału w postępowaniu OOŚ na 
jakimkolwiek jego etapie
 , nawet jeśli nie zgłosiły uwag lub 
wniosków w terminie 21 dni bądź nie uzasadniły udziału 
miejscem swojego działania.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

39

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

10. Zaleca się, aby procedurą screeningu objąć również 

planowane prace polegające na przebudowie urządzeń 
przeciwpowodziowych.

11. W celu prawidłowego stosowania dyrektywy OOŚ, do czasu 

wejścia w życie nowych przepisów, w przypadku planowanych 
inwestycji, które mają być współfinansowane ze środków Unii 
Europejskiej, a które znajdują się poniżej progów 
określonych w rozporządzeniu OOŚ, należy udowodnić 
przeprowadzenie procedury screeningu
 (kwalifikacji do 
sporządzenia raportu OOŚ). Oznacza to, że beneficjent 
powinien wystąpić z wnioskiem o: wydanie decyzji o 
środowiskowych uwarunkowaniach oraz określenie w 
postanowieniu o konieczności sporządzenia raportu OOŚ i jego 
zakresie, bądź o braku takiej konieczności.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

40

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

Pozostałe zalecenia związane z realizacją projektów 

współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej

12. Zaleca się beneficjentom umieszczenie we wniosku o 

wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w 
ramach opisu przedsięwzięcia, informacji
, że 
wnioskodawca ubiega się o dofinansowanie przedsięwzięcia ze 
środków Unii Europejskiej w ramach właściwego Programu 
Operacyjnego.

13. Ze względu na określone ramy czasowe przeznaczone na 

przygotowanie i realizację projektów współfinansowanych ze 
środków Unii Europejskiej, niezwykle istotne jest, by właściwe 
organy administracji publicznej prowadziły postępowanie 
OOŚ wnikliwie i szybko
 (art. 12 § 1 Kpa).

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

41

Zalecenia związane 

Zalecenia związane 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

z nieprawidłową transpozycją dyrektywy 

OOŚ

OOŚ

14. Zgodnie z wymogami dyrektywy OOŚ, właściwe organy 

powinny zwracać szczególną uwagę na jakość uzasadnienia 
motywów danego rozstrzygnięcia
 i obowiązek organu 
odniesienia się do wszelkich aspektów zgromadzonego w 
sprawie materiału.

15. Zaleca się beneficjentom zwracanie szczególnej uwagi na 

przebieg postępowania administracyjnego i domaganie się, 
aby w uzasadnieniu podjętej decyzji było zawarte 
odniesienie do wszystkich uwag i wniosków 
zgłoszonych w związku z udziałem społeczeństwa, a 
także ustosunkowanie się do wszystkich stanowisk 
organów zaangażowanych w postępowaniu.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

42

Kryteria formalne dla wniosku 

Kryteria formalne dla wniosku 

o dofinansowanie

o dofinansowanie

   

Wniosek sporządzono na obowiązującym 

formularzu

    Formularz wniosku dostępny jest na stronach 

internetowych MRR, do których odwołanie zawiera się w 
ogłoszeniu o naborze wniosków. 

    Wniosek złożony w terminie
    Termin składania wniosków, w przypadku projektów 

konkursowych podany jest w ogłoszeniu o naborze 
wniosków
. Termin składania wniosków dla projektu 
indywidualnego zawarty jest w pre-umowie

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

43

Kryteria formalne dla wniosku 

Kryteria formalne dla wniosku 

o dofinansowanie

o dofinansowanie

Wniosek wypełniony jest w języku polskim.
Zgodność okresu realizacji z okresem programowym.
Kompletność wniosku
• wymagana liczba egzemplarzy wniosku,
• wniosek zawiera wszystkie strony,
• wszystkie wymagane pola we wniosku zostały 

uzupełnione,

• wniosek zawiera poprawne wyliczenia arytmetyczne,
• wersje papierowe i elektroniczna wniosku są tożsame,
• wniosek jest podpisany przez osobę upoważnioną,
• wniosek opatrzony jest pieczęcią wnioskodawcy,

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

44

Kryteria formalne dla wniosku 

Kryteria formalne dla wniosku 

o dofinansowanie

o dofinansowanie

• Wniosek posiada komplet załączników
• Zgodność z Programem Operacyjnym Infrastruktura i 

Środowisko oraz „Szczegółowym opisem priorytetów 
POIiŚ”.

Aby kryterium było spełnione wszystkie poniżej określone 

elementy muszą zostać spełnione:

• Typ/rodzaj projektu zgodny z przewidzianym w szczegółowym 

opisie priorytetów POIiŚ

• Typ beneficjenta
• Zachowanie pułapu maksymalnego poziomu dofinansowania,
• Spełnienie warunku minimalnej/maksymalnej wartości projektu
• Beneficjenci objęci projektem są uprawnieni do ubiegania się o 

przyznanie dofinansowania w zakresie określonym we wniosku

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

45

Kryteria formalne dla wniosku 

Kryteria formalne dla wniosku 

o dofinansowanie

o dofinansowanie

Strategiczny charakter projektu
     Projekt realizuje cele dokumentu strategicznego przyjętego 

przez Radę Ministrów lub inny właściwy podmiot na poziomie 
krajowym (np. SRK) oraz dokumentu strategicznego na 
poziomie UE (np. SWW). W uzasadnionych przypadkach 
możliwe jest wskazanie projektu dokumentu, który został już w 
części dotyczącej danego projektu uzgodniony, przed jego 
zatwierdzeniem

Skala oddziaływania projektu (ponadregionalna i krajowa)
     Ujęcie projektu w strategiach o charakterze ponadregionalnym.

W przypadku braku takich dokumentów, należy uzasadnić 
oddziaływanie wykraczające poza obszar województwa, w 
którym realizowany jest projekt.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

46

Kryteria formalne dla wniosku 

Kryteria formalne dla wniosku 

o dofinansowanie

o dofinansowanie

    Wnioskodawca nie podlega wykluczeniu 

z ubiegania się o dofinansowanie

     Na podstawie art. 211 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. 

o finansach publicznych.

     Wykorzystanie środków, o których mowa w ust. 1, w sposób 

określony w ust. 1 pkt 1 powodujący niezrealizowanie pełnego 
zakresu rzeczowego projektu, określonego w umowie o której 
mowa w art. 209 ust. 1, wyklucza prawo otrzymania środków, o 
których mowa w ust. 1, na realizację projektu w ramach 
programów finansowanych z udziałem tych środków. Okres 
wykluczenia rozpoczyna się od dnia, kiedy decyzja, o której 
mowa w ust. 4, stała się ostateczna, zaś kończy się z upływem 
3 lat od dnia dokonania zwrotu tych środków.

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

47

Kryteria formalne dla wniosku o 

Kryteria formalne dla wniosku o 

dofinansowanie

dofinansowanie

Załączniki do wniosku o dofinansowanie
Wykaz załączników znajduje się:
•  przy wniosku o dofinansowanie,
• w regulaminie konkursu, tu podane są do 

publicznej wiadomości formularze niektórych 
załączników 

background image

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie            Solina 24-
25 września 2008

Unia Europejska 
Fundusz Spójności

48

Dziękuję za uwagę

Dziękuję za uwagę

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do 

biura Funduszu przy ul. Zygmuntowskiej 9

codziennie w godz. 7.30 – 15.30


Document Outline