PRZYGOTOWANIE 

ZAWODOWE 

NAUCZYCIELA DO 

SPROSTANIA 

WYZWANIOM 

WSPÓŁCZESNOŚCI

W obliczu zmian zachodzących w Polsce 

i współczesnym świecie zachodzi 

pilna potrzeba eksponowania w 

systemie kształcenia, doskonalenia i 

samokształcenia zawodowego 

nauczyciela umiejętności 

pozwalających mu na sprawne 

funkcjonowanie w zmieniającej się 

szkole i nowych relacjach 

społecznych. 

Obserwowana ewolucja funkcji i zadań 

nauczyciela w kierunku wielostronnej 

aktywności i samodzielności, wspomagania 

młodych w kształtowaniu ich planów 

edukacyjnych i życiowych stawia 

problematykę kompetencji nauczycielskich 

na istotnym miejscu. 

Powinna stanowić ona podstawę refleksji 

dotyczącej profesjonalnego rozwoju 

nauczyciela. Tylko kompetentny pedagog 

jest bowiem w stanie tworzyć dojrzałą wizję 

procesu dydaktyczno- wychowawczego i 

budować rzeczywistość szkolną wokół 

wartości humanistycznych.

Przemiany zadań i 

kompetencji nauczycieli 

wskazują na 3 tendencję:

1. Indywidualizację i personalizację,
2. Przechodzenie od postawy pewności 

naukowej do poszukiwania i tworzenia 

wiedzy,

3. Zastępowanie postawy dominacji 

postawą empatii, negocjacji, dialogu, 

otwierania się na zmiany społeczne i 

edukacyjne oraz potrzeby ludzi.

KOMPETENCJE 

NAUCZYCIELA

Do podstawowych 

kompetencji nauczyciela 

zalicza się:

•

Kompetencje interpretacyjno- 
komunikacyjne, które wyrażają się 
umiejętnością rozumienia i definiowania 
sytuacji edukacyjnych oraz skutecznością 
zachowań komunikacyjnych,

•

Kompetencje kreatywności, które wyrażają 
się innowacyjnością w działaniu nauczyciela,

•

Kompetencje współdziałania, rozumiane jako 
skuteczność zachowań prospołecznych 
nauczyciela oraz ich sprawność w 
integrowaniu zespołów uczniowskich,

• Kompetencje pragmatyczne, które wyrażają 

się skutecznością nauczyciela w 

planowaniu, organizowaniu, realizacji i 

ewaluacji procesów edukacyjnych,

• Kompetencje informacyjno- medialne, które 

wyrażają się w umiejętności wykorzystania 

technologii informacyjnej i komunikacyjnej 

w doskonaleniu procesów edukacyjnych. 

Badania kompetencji 

zawodowych.

Badania kompetencji zawodowych 
prowadzone w grupie studentów 
pedagogiki pod koniec edukacji 
nauczycielskiej wykazały silne 
zróżnicowanie kompetencji, 
uwarunkowane, jak się wydaje, 
charakterem i stopniem złożoności 
poszczególnych kompetencji oraz 
słabością koncepcji i realizacji 
kształcenia nauczycieli w uczelniach 
wyższych.

W grupie 1450 badanych studentów sześciu

szkół wyższych:

- bardzo wysoki poziom kompetencji 

zawodowych osiągnęło 6,3% badanych(91 

osób). Można sądzić, że są oni bardzo dobrze 

przygotowani do podjęcia pracy 

nauczycielskiej. 

- wysoki poziom kompetencji zawodowych 

stwierdzono u 13,6% badanych                     

 (198 studentów), u których można 

stwierdzić dobre przygotowanie do pełnienia 

funkcji kształcących, wychowawczych i 

opiekuńczych w instytucjach oświatowych.

- przeciętny poziom kompetencji przejawiało 

40,5% (587 osób), co oznacza 

wystarczające przygotowanie. 

- zatem 39,6% badanych studentów (574 

osób) może mieć trudności na starcie w 

pracy pedagogicznej spowodowane 

niewystarczającym przygotowaniem w 

szkole wyższej w zakresie kompetencji 

zawodowych.

Uważa się, że nauczyciele nie są wystarczająco 

przygotowani do pełnienia funkcji opiekuńczych 

i wychowawczych. Zwłaszcza w sytuacji 

społecznej, w której występuje wiele patologii, 

dlatego funkcje te trzeba szkole przywrócić, a 

zatem przygotować nauczycieli do ich 

wypełniania. 

Szukając przyczyn konstatowanego stanu 

przygotowania studentów w sferze 

kompetencji,stwierdzono związki z 

niewłaściwymi proporcjami treści w 

programach kształcenia pedagogicznego, 

nastawionych przede wszystkim na 

przyswajanie gotowych informacji, słabo 

zintegrowanych, w małym stopniu inspirujących 

samodzielny rozwój kompetencji studentów.

Również metody i formy pracy na 
zajęciach rzadko sprzyjały kreatywności i 
twórczej aktywności, stąd też studentom 
jawi się nauczyciel częściej jako realizator 
procesu dydaktyczno-wychowawczego, 
rzadziej zaś jako osoba,która rozpoznaje 
warunki, planuje działanie i w fazie 
wykonawstwa kontroluje jego przebieg, 
usprawnia i modyfikuje.

Międzynarodowe prognozy pokazują, że 
zawody nauczycielskie będą cenne na 
rynku pracy. Dotyczy to nie tylko 
nauczycieli pracujących w szkole. 
Rozwijać będzie się poradnictwo, opieka 
społeczna, praca socjalna, organizacja 
czasu wolnego, działania środowiskowe. 
Tak rozumiany zawód pracownika oświaty, 
pedagoga, będzie potrzebny z powodów 
ogólnorozwojowych, społecznych oraz 
zabiegów socjotechnicznych, które mogą 
sprzyjać zapobieganiu i przezwyciężaniu 
konfliktów społecznych.

W związku z przedstawionymi wyzwaniami 
edukacyjnymi i zmianami społecznymi 
celowym jest zbudowanie spójnego i 
racjonalnego systemu kształcenia, 
dokształcania i doskonalenia nauczycieli, w 
którym będzie zachowana spójność i logika, 
pojawi się większa dbałość o wiązanie 
awansu zawodowego z nabywaniem 
autentycznej wiedzy i sprawności, a mało 
znajdzie się biurokracji i formalizacji.