Podstawy skaningowej 

mikroskopii elektronowej

Alina Gbyl
Arkadiusz Troszka

Zarys Historyczny

1935 r – M .Knoll projektuje pierwszy elektronowy 

mikroskop transmisyjny.

 1938 – niemiecki fizyk Manfred von Ardenne zainstalował 

do mikroskopu transmisyjnego cewki odchylające wiązki. 

Był to prototyp skaningowego mikroskopu elektronowego

1942 – w USA Zworykin, Hillier i Snyder zbudowali pierwszy 

SEM.

1948 –  początek prac nad mikroskopią skaningową w 

Europie w Cambridge Smith – Oatley i McMullan

1965 – angielska firma Cambridge Scientific Instruments 

Ltd. zaoferowała pierwszy komercyjny model SEM – 

Stereosan.

1966 – uczyniła to samo japońska firma JEOL

Skaningowa mikroskopia 

elektronowa jest to metoda, 

która pozwala na badanie cech 

strukturalnych obiektów.



Elektronowy Mikroskop Skaningowy ( SEM – z 

ang. scanning electron mikroskopy) jest to 

urządzenie, które wykorzystuje strumień 

ukierunkowanych elektronów, które linia po linii 

omiatając powierzchnię badanej próbki tworzą jej 

obraz. Pod wpływem wiązki elektronów próbka 

emituje różne sygnały (m. in. elektrony wtórne, 

elektrony wstecznie rozproszone, 

charakterystyczne promieniowanie 

rentgenowskie), które są rejestrowane za 

pomocą odpowiednich detektorów, a następnie 

przetwarzane na obraz próbki lub widmo 

promieniowania rentgenowskiego.

Budowa skaningowego 

mikroskopu elektronowego

 

    Podstawowe 

elementy 
mikroskopu to: 
kolumna, 
komora ze 
stolikiem 
próbek i 
detektorami 
oraz układ 
próżniowy. 

Zastosowanie:



archeologia 



biologia 



ceramika 



ekologia 



elektronika 



geologia 



historia sztuki



kryminalistyka



materiałoznawstwo 



medycyna 



metalurgia 



przemysł chemiczny



przemysł 
farmaceutyczny 



przemysł spożywczy  

Zalety skaningowej mikroskopii 

elektronowej:



Pobieranie małej próbki badanego 
materiału



Możliwość badań próbek różnej wielkości



Wysoka rozdzielczość



Błyskawiczna ocena składu jakościowego 
i ilościowego



Pełny zakres oznaczeń składu 
chemicznego (od boru do uranu)



Łatwa preparatyka 

Efekty pracy SEM: roztocze

Ziarna pyłku

Dzieląca się pałeczka Coli



Zastosowanie w badaniu żywności:



Badanie mikrostruktur substancji 
pochodzenia roślinnego (np. ziaren zbóż i 
roślin strączkowych, ziaren skrobi) oraz 
zwierzęcego 

 -

Badanie żeli hydrokoloidów (np. skrzepu kazeiny

) 



 Badanie preparatów hydrokoloidów (np. 
kazeinianów, stabilizatorów, zagęstników, 
substancji żelifikujących)



Ocena zafałszowań w produktach 
spożywczych



Analiza zanieczyszczeń biologicznych w 
żywności , -Identyfikacja alergenów