Trudności i niepowodzenia 

uczniów w nauce

 

 

  Zjawisko niepowodzeń 

szkolnych jest niezmiernie 

złożone i uwarunkowane 

wieloma nakładającymi się 

przyczynami. Przyczyn tych 

należy szukać nie tylko w 

środowisku szkolnym, ale 

również mogą one wynikać z 

warunków rodzinnych. 

 

 

Należy wnikliwie analizować różne 

czynniki decydujące o powodzeniach 

lub niepowodzeniach uczniowskich. Nie 

wolno zbyt szybko i zbyt pochopnie 

formułować i wyciągać wniosków z 

obserwacji i przypinać uczniom 

etykietę typu: “leń”, “wredny”, 

“przeciętny ale grzeczny” itp.

W każdej populacji szkolnej istnieje 

określony procent uczniów, którzy nie 

poddają się normalnym zabiegom 

dydaktycznym, nie nadążają za 

programem, wykazują braki 

w wiadomościach, a ich zachowanie 

odbiega 

od przyjętych norm.

 

 

Niepowodzenia szkolne w 

znacznej mierze są wynikiem:

 

1. Niesprzyjających warunków 

rodzinnych: 

- trudne warunki materialne 

rodziny,

- brak opieki nad dziećmi ze 

strony domu,

- stałe nieporozumienia i kłótnie 

między 

rodzicami,

- śmierć któregoś z rodziców,

 

 

Zwykle niewłaściwie funkcjonujący dom 

rodzinny (rodzina niewydolna społecznie, 

niepełna, rozbita wyraźnie koreluje

 z różnymi zaburzeniami w zachowaniu się 

dzieci: ich niechętną postawą wobec szkoły i 

nauki, agresywnym zachowaniem, brakiem 

dojrzałości szkolnej, złym stanem zdrowia.

             Niekorzystny układ stosunków 

rodzinnych, brak właściwej opieki nad 

dzieckiem, zaniedbywanie uczuciowe dziecka, 

niewłaściwa rodzinna atmosfera, wadliwe 

metody wychowawcze, złe warunki materialne, 

poziom kultury rodziny, tolerancja przez 

zapracowanych rodziców kontaktów z tzw. 

“ulicą’’, doprowadzić może do nerwic 

ale i do przestępczości. Niekorzystne warunki 

środowiskowe wpływają silniej na dzieci o 

wysokiej inteligencji tak, że są one postrzegane 

jako dzieci o przeciętnym poziomie inteligencji, 

a zwykle ich zachowanie odbiega od ogólnie 
przyjętych norm.

 

 

 

2. Warunków, środków i metod pracy 

dydaktyczno-wychowawczej: 

- sztywny system klasowo lekcyjny,

- przeładowane klasy,

- werbalizm, podawanie gotowej wiedzy do 

zapamiętania,

- stereotypowość stosowanych metod w 

pracy 

dydaktycznej,

- niedostosowania treści nauczania do 

potrzeb życia 

i społecznie uwarunkowanych 

zainteresowań uczniów,

- brak systematycznej kontroli pracy 

uczniów,

 

 

3.

Przyczyny biosomatyczne- poziom 

rozwoju umysłowego dziecka:

- cechy charakteru,

- wady narządów słuchu, wzroku,

- niestałość emocjonalna: reakcja 

nieproporcjonalna do 

podniety, 

nieopanowanie emocjonalne, brak cierpliwości, 

wytrwałości w pracy, niemożność skupienia uwagi,

- zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego 

i somatycznego,

- zaburzenia spostrzeżeń wzrokowych i percepcji 

słuchowej,

- obniżenie sprawności manualnej (zaburzenia 

rozwoju ruchu)

- zaburzenia procesu lateralizacji,

- zaburzenia i braki w funkcjonowaniu procesów 

poznawczych 

( brak motywacji uczenia się, powolne tempo 

myślenia, niestałość uwagi, szybkie męczenie się).

 

 

W procesie niepowodzeń szkolnych 

wyróżniamy niepowodzenia 

jawne i 

ukryte.

 

W początkowej fazie niepowodzeń 

szkolnych pojawiają się pierwsze 

niedostrzegalne jeszcze przez nikogo 

braki w wiadomościach. 

Nie wiedzą o nich nauczyciele, mogą 

nie wiedzieć rodzice i nie zdają sobie 

z nich sprawy sami uczniowie. 

Dziecko nie rozumie czegoś na lekcji, 

nie może nadążyć za jej tokiem. Uczeń 

negatywnie ustosunkowuje się do 

szkoły

 (np. nie chce na lekcji pisać).

 

 

W drugiej fazie

 braki w wiadomościach są już 

zaawansowane, chociaż dziecko może uchodzić 

jeszcze za dobrego ucznia. Uczeń nie może już 

jednak w normalny sposób nawet przy najlepszej 

woli korzystać z nauki szkolnej. Zaczyna 

oszukiwać np. odpisuje zadania domowe.

Trzecia faza

 charakteryzuje się występowaniem  

sporadycznym ocen niedostatecznych. 

Rozpoczynają się pierwsze widoczne próby walki 

z niepowodzeniami. Pojawiają się pierwsze 

symptomy psychologiczne: bunt przeciwko 

autorytetowi, bójki, wrzaski, rozmowy na lekcji, 

zaplanowane działanie w celu “rozłożenia” lekcji, 

nie wykonywanie poleceń nauczyciela. Dziecko 

może też się zamknąć w sobie, okazując 

całkowitą niechęć do szkoły, wycofuje się z życia 

klasy.

 

 

Czwarta faza

 to drugoroczność, a więc 

oficjalne uznane niepowodzenia w nauce.

Poznanie przyczyn niepowodzeń szkolnych 

jest pierwszym i głównym etapem walki z 

nimi. 

Nauczyciel powinien więc poznać:

- stan zdrowia ucznia

- sytuację rodzinną

- stan w grupie rówieśniczej

-zdiagnozować potrzeby, zainteresowania i 

cele każdego ucznia.

Istotną rolę pełni współpraca z rodzicami i 

ustalenie wspólnego kierunku działań 

wychowawczych 

i dydaktycznych

 

 

Uczniów opóźnionych w opanowaniu wiadomości 

z danego przedmiotu należy aktywizować na 

każdej lekcji, indywidualizować przekazywane 

treści i nie pozostawiać własnemu losowi. Szukać 

momentów zasługujących na pochwałę. Uczeń 

dostrzegając zainteresowanie nauczyciela jego 

osobą chętniej uczestniczy w zajęciach tego 

przedmiotu. 

Należy tak formułować zadania domowe, aby 

były dostosowane do ucznia zdolnego i 

słabszego, a więc różnicować opracowywane 

zadania do treści podstawowych

 i ponadpodstawowych stwarzając uczniowi 

możliwość wyboru rodzaju pracy. Odsuniemy 

wówczas od ucznia poczucie zagrożenia, 

wynikające z braku umiejętności wykonania 

zadania, lęk przed uzyskaniem oceny 

niedostatecznej lub usłyszeniem przykrej uwagi. 

Zadawane prace muszą być systematycznie 

kontrolowane gdyż inaczej nie odegrają 

motywującej do pracy roli.

 

 

Prośby do dorosłych w imieniu dzieci:

Nie zostawiaj mnie samego kiedy się boję.

Posiedź przy mnie wieczorem.

Nie mów bo tak bo ja tego chcę, bo tak być musi – 

wytłumacz mi dlaczego.

Pozwól mi nie jeść tego czego nie lubię.

Odpowiadaj na moje pytania.

Uszanuj moje tajemnice.

Pozwól mi na posiadanie tajemnic, których nie poznasz.

Pozwól mi urządzić pokój tak jak ja chcę. 

Przytulaj mnie często.

Nie trzymaj się sztywno wszystkich reguł .

Pozwól mi się uczyć w moim własnym tempie.

Pozwól mi popełniać błędy i pomyłki.

Przyznaj, że i ja mam czasem prawo do złości i gniewu.

Nie wyładowuj na mnie swojej złości.

Ty także miej odwagę przyznać się do błędu.

Przepraszaj mnie jeśli zrobisz coś złego.

Nie wciągaj mnie w sprawy dorosłych.