Koszty według nośników
Dr inż. Eugeniusz Neumann
eneumann@wskiz.poznan.pl
Koszty według nośników
Dr inż. Eugeniusz Neumann
eneumann@wskiz.poznan.pl
2
Nośniki kosztów
Przez nośnik kosztów rozumie się
określony rezultat działalności. Typowym
jednostkowym nośnikiem kosztu jest
produkt (wyrób lub usługa). Typowym
nośnikiem zbiorczym – asortyment
produkcji.
Liczba i rodzaj przyjmowanych nośników
zależy głównie od złożoności
asortymentowej produkcji finalnej, jej
organizacji i dokumentacji oraz założeń,
celów i organizacji rachunku kosztów (w
tym księgowej ewidencji kosztów)
3
Rodzaje nośników kosztów
Proste nośniki kosztów. Odzwierciedlają produkcję
finalną poszczególnych pozycji asortymentowych
produktów, np. odmiany, gatunki, typy, rodzaje,
wersje, generacje, itp.
Złożone nośniki kosztów. Odzwierciedlają produkcję
grup pozycji asortymentowych, wyodrębnionych ze
względu na przyjęte kryteria podobieństwa,
konstrukcyjnego, technologicznego,
materiałowego, użytkowego, kosztowego, itp.
Zlecenia produkcyjne. Odzwierciedlają
organizacyjnie wyodrębnioną produkcję
określonego asortymentu na podstawie całościowo
ujmowanych zamówień zewnętrznych lub
odcinkowych zadań produkcyjnych.
4
Zadania kalkulacji według
nośników
Po zaewidencjonowaniu kosztów według
ich rodzajów oraz po określeniu stawek
doliczeniowych kosztów ogólnych (MPK)
– koszty są rozliczane na nośniki
Wprost na nośniki kosztów odnosi się
koszty bezpośrednie produkcji
podstawowej, koszty wydziałowe, koszty
ogólnozakładowe oraz koszty sprzedaży.
5
Rozliczenie kosztów
produkcji podstawowej na
nośniki
Koszty bezpośrednie produkcji podstawowej.
Ewidencjonowane na koncie 50 zespołu 5.
Dokumentacja źródłowa pozwala na
bezpośrednie przypisanie tych kosztów do
odpowiednich nośników.
W praktyce rozliczenie kosztów bezpośrednich
produkcji podstawowej na nośniki odbywa się
w księgowym systemie ewidencji analitycznej
do konta 50 (Koszty działalności
podstawowej). Prowadzona do tego konta
analityka opiera się m. in. na strukturze
nośników kosztów ,oznaczonych odpowiednimi
symbolami cyfrowymi
6
Rozliczenie kosztów
produkcji podstawowej na
nośniki
Koszty wydziałowe. Jako koszty
pośrednie rozliczane są na nośniki za
pomocą kluczy podziałowych.
Ewidencja analityczna prowadzona do
konta 502 (koszty wydziałowe), może
uwzględniać jednocześnie układ
rodzajowy kosztów, podział na
poszczególne wydziały podstawowe oraz
stanowiska robocze w tych wydziałach
7
Metody rozliczenia
kosztów wydziałowych na
nośniki
Metoda jednolitego
(skumulowanego) narzutu
Metoda zróżnicowanych
(indywidualnych) współczynników
narzutu
Metoda planowanych (stałych,
stabilizowanych) współczynników
narzutu
8
Rozliczenie kosztów
ogólnozakładowych na
nośniki
Ewidencjonowane są na koncie 550 (koszty
ogólnozakładowe). Pierwszy stopień analityki
do tego konta uwzględnia podział na koszty
administracyjno-gospodarcze i ogólno-
produkcyjne, drugi – różnorodnie
wyodrębniane pozycje kosztów z
uwzględnieniem kosztów rodzajowych, kosztów
funkcji, kosztów komórek, kosztów osobowych
itp.
Koszty ogólnozakładowe stanowią bardzo
złożoną grupę kosztów pośrednich, których
związek z poszczególnymi nośnikami jest
relatywnie najodleglejszy i trudny do ustalenia.
9
Rozliczenie kosztów
sprzedaży na nośniki
Istnieje bliski związek kosztów sprzedaży z
nośnikami, ale w praktyce księgowej
stosowane jest podejście analogiczne jak w
przypadku kosztów ogólnozakładowych
W rozliczeniu kosztów sprzedaży na nośniki
można stosować rodzajowe i wartościowe
klucze podziałowe. Niektóre pozycje
kosztów mogą być rozliczane metodą
bezpośrednią (np. koszty opakowań).
10
Kalkulacja według
nośników kosztów
Zastosowanie techniki kalkulacji zależy od
programu produkcyjnego oraz od
charakteru technologii wytwarzania
stosowanych w przedsiębiorstwie. Wyróżnia
się trzy główne metody kalkulacji:
Kalkulacja podziałowa prosta
Jednostopniowa kalkulacja podziałowa prosta
Wielostopniowa kalkulacja podziałowa prosta
Kalkulacja podziałowa ze współczynnikami
Kalkulacja doliczeniowa
Kalkulacja łączna
11
Jednostopniowa kalkulacja
podziałowa prosta
Stosowane w prostych strukturach
zakładowych
W jednostopniowej kalkulacji prostej
wszystkie koszty zebrane w jednym
okresie rozrachunkowym odnosi się do
ilości wyrobów wytworzonych w tym
okresie
Istnieje wymóg występowania jednego
asortymentu produkcyjnego
12
Wielostopniowa kalkulacja
podziałowa prosta
Z uwagi na technikę obliczeniową stosowane
są:
Udoskonalona kalkulacja podziałowa prosta
Sumaryczna stopniowa kalkulacja podziałowa prosta
W kalkulacji udoskonalonej koszty podstawowe
są doliczane do wyrobu, koszty dalszego
przetwarzania (np. montaż, transport) są
określane według tego samego schematu jako
koszty następnych stopni produkcyjnych
13
Sumaryczna stopniowa
kalkulacja podziałowa
prosta
Koszty jednostki wyrobu końcowego określa się
w następujący sposób:
Stopień 1: koszt na jednostkę i stopień 1= koszty
całkowite stopnia 1 do wytworzonych w tym stopniu
ilości
Stopień 2: koszt na jednostkę i stopień 2= (koszt
całkowity stopnia 2 + ilość produktów stopnia 1 x
koszt na jednostkę i stopień 1) do ilości wytworzonych
w stopniu 2
Kalkulacja stosowana w hutach, stalowniach,
walcowniach, w przemyśle wydobywczym,
tkalniach, farbiarniach, w przemyśle
chemicznym
14
Kalkulacja podziałowa
prosta ze współczynnikami
Stosowana w zakładach wytwarzających
równocześnie wiele wyrobów jednego rodzaju, z
tego samego materiału wyjściowego, o tym
samym kształcie, przy tym samym wyposażeniu
lub tymi samymi technikami wytwarzania
Do wykorzystania w zakładach produkujących
blachy, papier, wyroby ceramiczne, silniki
Cechą tej kalkulacji jest stałość stosunku kosztów
całkowitych do ich charakterystycznych
właściwości (np. masa, objętość). Stosunek ten
nosi nazwę współczynnika równoważności.
15
Kalkulacja doliczeniowa
Stosowana tam, gdzie wytwarza się za pomocą
różnych metod wiele wyrobów różniących się
kosztami materiałowymi, płacami bezpośrednio
produkcyjnymi
Koszty jednostkowe rozlicza się na nośniki
bezpośrednio na podstawie dowodów
księgowych
Koszty ogólne rozlicza się pośrednio za pomocą
narzutów kosztów ogólnych
W zależności od liczby wielkości odniesienia
wyróżnia się:
Kalkulację doliczeniową sumaryczną (zleceniową)
Kalkulację doliczeniową zróżnicowaną
16
Sumaryczna kalkulacja
doliczeniowa
W kalkulacji tej bierze się pod uwagę tylko
jedną wielkość odniesienia jako podstawę
narzutu kosztów ogólnych. Zwykle jest to
jedna z poniższych wielkości odniesienia:
Płace bezpośrednie produkcji
Koszty materiałowe produkcji
Suma kosztów płac bezpośrednich produkcji i
materiałów do produkcji
Zakłada się, że wielkość kosztów ogólnych
zależy od jednej z powyższych wielkości
17
Zróżnicowana kalkulacja
doliczeniowa
Dzieli ona koszty ogólne odpowiednio do
ich wpływu na rodzaje kosztów ogólnych:
Materiałowe koszty ogólne
Produkcyjne koszty ogólne
Koszty ogólne zarządzania
Koszty ogólne zbytu
Jako wielkości odniesienia do rozliczenia
powyższych kosztów przyjmuje się:
Koszty materiałów produkcyjnych
Koszty płac bezpośrednio produkcyjnych
Koszty wytworzenia
18
Przykładowe stopy narzutów w
przedsiębiorstwach budowy
maszyn
Materiałowe koszty ogólne: 8% kosztów
materiałów do produkcji
Koszty ogólne produkcji: 270% kosztów płac
bezpośrednio produkcyjnych
Koszty technicznego przygotowania
produkcji: 5% kosztów wytworzenia
Koszty ogólne zarządzania: 9% kosztów
wytworzenia
Koszty ogólne zbytu: 6% kosztów
wytworzenia
19
Schemat zróżnicowanej
kalkulacji doliczeniowej
Materiał do produkcji
+ Materiałowe koszty ogólne
---------------------------------------------------
= Koszty materiałowe
---------------------------------------------------
+ Koszty płac bezpośrednich produkcji
+ Koszty ogólne produkcji
----------------------------------------------------
= Koszty produkcji
+ Specjalne koszty jednostkowe produkcji
-----------------------------------------------------
= Koszt wytworzenia
+ Koszt TPP
+ Koszty ogólne zarządzania
+ Koszty ogólne zbytu
+ Specjalne koszty jednostkowe zbytu
--------------------------------------------------------
= Koszty własne
20
Kalkulacja łączna
Produkcja łączna charakteryzuje się tym,
że w procesie produkcji równocześnie
wytwarza się z tych samych materiałów
wyjściowych wiele różnych wyrobów
Do takiej produkcji zaliczamy produkcję
koksu, gazu, surówki, gazu
wielkopiecowego, itp.
Stosowane metody:
Metoda rachunku wartości reszty
Metoda rozdziału kosztów na podstawie
wspólnych cech technicznych