Zakład pracy w ujęciu 

socjologicznym

Systemy społeczne składają się z elementów materialnych 
(ludzie, podgrupy, wartości ekonomiczne) i niematerialnych 
(idee, wyobrażenia, poglądy).

System społeczny składa się z wzajemnie i współzależnie 

powiązanych elementów rzeczywistości społecznej (część 

dostępnej człowiekowi rzeczywistości obejmująca swym 

zakresem znaczenia zjawisk, procesów, idei, sytuacji i 

przedmiotów; znaczenia te powstały dzięki nadaniu im cech 

nabytych w czasie interakcji społecznych) tworzących 

społeczne struktury demograficzne, myślowe organizacyjne 

i symboliczne (kulturowe); czasem jest ujmowany w 

kategoriach dwu lub większej liczby jednostek, które 

angażują się w mniej lub bardziej strukturalne interakcje w 

obrębie ograniczonego lub zamkniętego środowiska 

społecznego.

System społeczny (wg T.Parsonsa)- to układ wzajemnych 
zależności i powiązanych ze sobą działań, w których stosunki 
między nimi są uregulowane normatywnie i wyznaczone przez 
cele instytucji, stanowiąc różnorodne struktury społeczne, 
wzajemnie na siebie oddziałujące.

Podstawowymi warunkami istnienia systemu społecznego są:
- zgodność z ładem społeczno-gospodarczym i politycznym
- umiejętność rozwiązywania nacisków wewnętrznych i 
zewnętrznych
- przysposobienie ludzi do zleconych im ról zawodowych
- sprawna łączność między ludźmi
- utrwalanie wartości społecznych.

Według R.Dubina system społeczny utożsamiony jest z 

układem stosunków międzyludzkich, opartym na podziale 
pracy na specjalnościach zawodowych, zależnym od 
przydatności jednostki w systemie, z pełnionymi 
funkcjami i zajmowanymi pozycjami społecznymi.

W tych stosunkach międzyludzkich znajduje swój wyraz 

zachowanie się poszczególnych ludzi tworzących system 
o charakterze:

a)

technologicznym-wykorzystanie zadań zgodnie z 
właściwościami technicznymi systemu

b)

formalnym- zgodnie z obowiązującymi w systemie 
przepisami

c)      nieformalnym- zmierzające do realizowania zadań bez 

względu na na przeszkody natury formalnej

Funkcje systemu ( wg T.Parsonsa): 
-stawianie i realizowanie zadań
- rozwijanie stosunków ze środowiskiem zewnętrznym
- utrzymywanie i wzmacnianie wewnętrznej spoistości
- rozładowywanie powstających spięć i konfliktów.

Funkcje systemu społecznego:
^ integracyjna-zbliża ludzi do siebie
^ inspiracyjna- uznawane wartości ludzi powodują skłonności 

do określonych sposobów myślenia

^ zabezpieczająca- ochrona funkcjonujących wartości.

Zakład pracy - każda organizacja funkcjonująca w oparciu 

o przepisy określające cel jej powstania i zakres 

działania oraz zatrudniająca pracowników na 

podstawie umowy o pracę. 

Zakład pracy- może być rozpatrywany jako:
a)

system techniczno-produkcyjny- obejmuje układ 

urządzeń i narzędzi pracy

b)

system ekonomiczny- składa się z układu płac, premii, 

bodźców ekonomicznych i pozaekonomicznych

c)

system społeczny- tworzy zbiorowość ludzi, jako układ 

określonych grup pracowniczych. 

Elementy systemu społecznego zakładu pracy:
- cele i zadania
- ludzie i środki, za pomocą których realizują cele
- pozycje i cechy społeczno-zawodowe
- organizacja społeczna
- struktura wartości
- zdolność adaptacyjna do środowiska.

Organizacja społeczna systemu społecznego zakładu pracy 

jest zespołem funkcjonujących w zakładzie stosunków 
społecznych między pracownikami, wynikających z podziału 
pracy, różnic zawodowych, demograficznych i 
psychospołecznych ludzi.

Cechy:
- zróżnicowanie działań poszczególnych osób
- wzajemne dopełnianie się zróżnicowanych działań
- powtarzalność działań
- względna niezależność działań do ich wykonywania przez 

wyznaczone osoby

- odchylenia od działań powodujące sankcje pozytywne lub 

negatywne.

Organizacja formalna- działanie załogi i zachowanie się 

poszczególnych pracowników wyznaczone przez 
odpowiednie normy prawne.

Organizacja nieformalna - to typ organizacji, który powstaje 

na obszarze organizacji formalnej w celu uzupełnienia 
efektywności i uzyskania marginesu swobody w obrębie 
organizacji formalnej.

Błędy w organizacji zakładu pracy:
& podział pracy
& hierarchia władzy
& przepływ informacji
& system kontroli, sankcji.

Wzór społeczno-zawodowy pracownika-określa zespół norm i 

wartości, które powinien wykazywać i zachowań, które 
powinien realizować członek załogi danego zakładu pracy. 
Rozróżniamy wzór:

- przeciętnego członka załogi
- idealnie pozytywny
- negatywny.

Rola zawodowa- zachowanie pracowników wynikające z 

działalności związanej z pozycją zajmowaną w zakładzie i 
obowiązkami z tego wynikającymi.

Rozróżniamy role:
-

kierownicze

-

dozorujące i kontrolujące

-

specjalistów

-

pracowników administracyjnych i pomocniczych

-

pracowników produkcyjnych.

Pozycje społeczne:
a)

przypisana-wyznaczona

b)

osiągnięta- wynika z osobistego autorytetu.

Więzi-powstają w wyniku realizacji określonych ról i 

zajmowanych pozycji zawodowych. Wyróżniamy więzi:

• rzeczowe-formalne
• osobiste-nieformalne
• zawodu- łączność pracowników o tym samym lub 

podobnym fachu

• roboty- łączność pracowników ze względu na wspólne 

czynności robocze

• koleżeńska-dotyczy nawiązywania kontaktów z innymi 

pracownikami

• hierarchii- łączy kierownika z podległymi mu 

współpracownikami

• zakładowa- przywiązanie do zakładu pracy
• instytucjonalna- łącząca pracowników z różnymi 

organizacjami.

Grupa pracownicza- to zbiorowość ludzi składająca się z 

minimum trzech osób, złączonych trwałą więzią społeczną o 
wspólnych celach, wartościach, świadomie wyodrębniająca 
się z otoczenia.

Do podstawowych grup występujących w przedsiębiorstwie 

zaliczamy:

# zespół pracowniczy-członkowie mają do spełnienia 

określone zadania zmieniające się w zależności od potrzeb 
zakładu pracy

# grupa zadaniowa- jej harmonogram pracy jest ściśle 

ustalony, a poszczególni pracownicy są wąskimi 
specjalistami

# grupa technologiczna- zakres pracy i metody są wyraźnie 

określone i przypisane do pracowników.

Grupy pracownicze wg L.B.Saylesa:
•

apatyczne- złożone są z pracowników o niskich 
kwalifikacjach, nisko opłacanych-zatrudnieni są głównie przy 
taśmach roboczych

•

zmienne- składa się z grupy pracowników wykonujących 
niezależnie od siebie monotonne procesy

•

strategiczne- złożone są z pracowników wykwalifikowanych, 
wykonujących prace stosunkowo ważne, ale nie maja 
większych perspektyw na awans

•

zachowawcze- tworzone są przez pracowników o wysokich 
kwalifikacjach, mających monopol na określone prace.

W obrębie załogi możemy wyróżnić podgrupy:
A)

celowe (formalne)- zespoły produkcyjne, usługowe,  
organizacje zowodowo-społeczne

B)     spontaniczne (nieformalne) – grupy koleżeńskie, kolektywy 

pracownicze, gangi, kliki pracownicze.

Formy organizacji pracy

Forma organizacji pracy- określony stopień organizacyjnego 

zespolenia wykonawców w procesie pracy, w celu 
wykonania wyznaczonych zadań. Dzieli się na grupy:

A)

pracę indywidualną- polega na wyodrębnieniu czynności 
ze zbioru prac i powierzeniu ich wykonania osobom nie 
wchodzącym z sobą w bezpośrednie związki pracy; każdy 
pracownik samodzielnie realizuje zadania przydzielone 
przez nadzorującego. 

B)     praca zespołowa- to przypadek działań zbiorowych, w 

którym wykonanie pewnych zbiorów czynności i operacji 
powierza się określonej grupie osób, pomiędzy którymi 
istnieją bezpośrednie związki produkcyjne. System ten 
wykorzystuje się w sferze koncepcyjno-badawczej do 
tworzenia nowych rozwiązań oraz do projektowania.

Wyróznia się trzy odmiany indywidualnych form organizacji 

pracy:

• wykonawcy spełniają tylko pewne wyodrębnione czynności
• wykonawcy realizują zespół czynności wchodzących w skład 

zadania złożonego

• wykonawcy realizują równolegle całe zadanie złożone

Formy pracy zespołowej:

- Praca zespołowa oparta na specjalizacji różnorodnej-

członkowie wykonują kolejne czynności, składające się na 
realizację większego zadania, praca ta jest wzajemnie 
uzależniona. Zespoły tego typu są stosowane w liniowych 
formach organizacji produkcji, w systemach potokowych, w 
gniazdach przedmiotowych

- Praca zespołowa oparta na jednorodnej specjalizacji- 

powstaje w wyniku połączenia osób indywidualnie 
wykonujących równoległe czynności, grupuje pracowników 
wykonujących jednakowe czynności lub przedmioty.

Nowe warunki pracy wymagają nowych form 

organizacji, dlatego obok dotychczas 
funkcjonujących zespołów są tworzone zespoły 
robocze integrujące funkcje w układzie 
poziomym, pionowym i o strukturze macierzowej

Ze względu na układ zależności między członkami zespołu 

można wyróżnić zespoły o:

• hierarchicznym układzie zależności

• partnerskim układzie zależności