CHARAKTERYSTYKA 

DZIAŁALNOŚCI 

UBEZPIECZENIOWEJ I 

ZASADY 

PROWADZENIA 

RACHUNKOWOŚCI 

UBEZPIECZENIOWEJ

 

 

Ubezpieczenie

„urządzenie gospodarcze, 

zapewniające pokrycie 

przyszłych potrzeb 

majątkowych, wywołanych u 

poszczególnych jednostek 

przez odznaczające się pewną 

prawidłowością zdarzenia 

losowe w drodze rozłożenia 

ciężaru tego pokrycia na wiele 

jednostek, którym te same 

zdarzenia zagrażają” 

Jan Łazowski

 

 

 

Najważniejsze cechy 

ubezpieczenia:

 

•

postać finansowa ubezpieczenia (fundusz 

ubezpieczeniowy tworzony i 

rozdysponowany jest w formie 

finansowej), 

•

nierozerwalna zależność czy związek 

ubezpieczenia z występowaniem zdarzeń 

losowych, 

•

repartycja podmiotowa ryzyka (tj. 

rozłożenie skutków zdarzeń losowych na 

wiele jednostek tworzących wspólnotę 

ryzyka), 

•

obiektywność społeczno- ustrojowa 

ubezpieczenia (ubezpieczenie istnieje 

niezależnie od ustroju, tak jak 

obiektywnie występują zdarzenia losowe). 

 

 

W procesie tym wyróżnić można 

następujące, autonomiczne i 

diametralnie różniące się między sobą 

fazy przebiegu ubezpieczenia:

 

• zawarcie ubezpieczenia i gromadzenie 

środków finansowych, 

• okres udzielania gwarancji 

ubezpieczeniowych i oczekiwania 

(interwał czasowy) na realizację umów, 

• kompensacja powstałych szkód i strat 

oraz dystrybucja środków, 

• roszczenia regresowe i windykacja 

środków wydatkowanych przez zakład 

ubezpieczeń na pokrycie szkód i strat 

zawinionych lub spowodowanych przez 

osoby nie posiadające odpowiedniej 

ochrony ubezpieczeniowej. 

 

 

Ryzyko

• Pojęcie to może oznaczać pojedynczy 

obiekt, któremu zagraża określone 
zdarzenie losowe (np. poszczególne 
budynki w ubezpieczeniach od ognia 
stanowią pojedyncze ryzyka), 

• względnie oznacza typowy rodzaj 

zagrożenia (np. pożar, powódź, grad, 
nieszczęśliwy wypadek, choroba, lub 
utrata zarobków stanowią odrębne 
ryzyka), 

• określenia tego używa się również do 

oznaczenia stopnia prawdopodobieństwa 
zaistnienia wypadku ubezpieczeniowego. 

 

 

Nauka o ubezpieczeniach 

jest interdyscyplinarną, a 

nawet multidyscyplinarną 

gałęzią wiedzy, integruje 

bowiem w sobie niemal 

wszystkie dziedziny nauki, 

gdyż trudno jest znaleźć 

taką dyscyplinę nauki, 

która nie byłaby 

wykorzystywana lub nie 

byłaby w inny sposób 

powiązana z nauką o 

ubezpieczeniach. 

 

 

Ubezpieczenia

• jak żadna inna dziedzina działalności gospodarczej, 

powiązane są ze wszystkimi gałęziami gospodarki 

narodowej. 

• nie ma takiej gałęzi gospodarki, ani też nie ma takiej 

dziedziny życia społecznego, która nie korzystałaby, 

lub mogłaby korzystać z ochrony ubezpieczeniowej, 

• ta powszechność ubezpieczeń determinuje 

konieczność ścisłej współpracy ubezpieczeń z nauką, 

• nie ma takiej dziedziny wiedzy, nie ma takiej 

dyscypliny naukowej, która nie byłaby w większym 

lub mniejszym stopniu wykorzystywana dla celów 

ubezpieczeń. 

• ubezpieczenia opierają się na statystyce 

ubezpieczeniowej,  

• ze statystyką wiąże się matematyka 

ubezpieczeniowa, 

• statystyka i matematyka ubezpieczeniowa tworzą 

łącznie wyemancypowaną, samodzielną dziedzinę 

nauk matematycznych. 

 

 

Funkcje ubezpieczeń:

• Funkcja kompensacyjna, 
• Funkcja gwarancyjna, 
• Funkcja redystrybucyjna, 
• Funkcja inwestycyjna, 
• Funkcja fiskalna, 
• Funkcja interwencyjna, 
• Funkcja kontrolna, 
• Funkcja prewencyjna

 

 

Funkcja kompensacyjna 

wyrównanie 

szkód i pokrycie 

strat, przede 

wszystkim w 

drodze wypłaty 

odszkodowań i 

świadczeń. 

 

 

Funkcja gwarancyjna 

Gwarancje 

ubezpieczeniowe- 

zwłaszcza w zakresie ryzyk 

gospodarczych- pozwalają 

podmiotom 

gospodarującym na 

spokojną realizację 

procesów gospodarczych 

bez obawy o skutki 

finansowe w przypadku 

niespodziewanych 

zakłóceń o charakterze 

losowym. 

 

 

Funkcja redystrybucyjna

• gromadzenie, akumulacja środków 

finansowych i tworzenie funduszu 
ubezpieczeniowego od różnych, 
rozproszonych podmiotów 
nabywających ochronę 
ubezpieczeniową, 

• rozdysponowywanie zgromadzonych 

środków finansowych. Środki finansowe 
pochodzące ze składek 
ubezpieczeniowych gromadzone są 
bieżąco na rachunkach bankowych, co 
powoduje ich centralizację w systemie 
bankowym. 

 

 

Funkcja inwestycyjna

Akumulowane środki nie są 

bieżąco wykorzystywane 

przez zakłady ubezpieczeń, 

gdyż od chwili pobrania 

składki ubezpieczeniowej 

do momentu wypłaty 

odszkodowania lub 

świadczenia mija niekiedy 

nawet bardzo długi okres 

czasu. Jest to martwy 

interwał czasowy, w którym 

czasowo wolne środki 

finansowe wykorzystywane 

są zwykle na krótko- i 

długoterminowe lokaty 

 

 

Funkcja fiskalna

wpłaty podatku 

dochodowego 

do budżetu 

 

 

Funkcja interwencyjna 

realizowana jest poprzez określony 

system zachęt i kar ekonomicznych, 

obejmujący różne zniżki i zwyżki 

składek ubezpieczeniowych, premie, 

bonifikaty, bonusy i malusy, 

odpowiednie ustawienie zakresu 

odpowiedzialności zakładu 

ubezpieczeń, określone wyłączenia z 

odpowiedzialności, udział własny w 

szkodach lub wręcz odmowa wypłaty 

odszkodowania, represyjne 

odstąpienie od umowy ubezpieczenia 

itp. 

 

 

Funkcja kontrolna 

realizowana jest poprzez 

kontrole i lustracje 

ubezpieczonych obiektów (np. 

co do prawidłowości 

zabezpieczenia 

przeciwpożarowego i 

przeciwkradzieżowego), 

sprawdzanie wypłacalności 

kredytobiorców i gwarantów, 

poprzez kontrole przebiegu 

procesów gospodarczych itp. 

 

 

Funkcja prewencyjna

może być realizowana nie 

tylko poprzez bezpośrednie 

finansowanie 

przedsięwzięć mających na 

celu zapobieganie 

szkodom, ale również 

poprzez system zachęt i 

kar motywujących 

odpowiednie działanie, 

wymagane przez zakłady 

ubezpieczeń. 

 

 

 

 

Fundusz ubezpieczeniowy w ujęciu 

finansowym przeznaczony jest i może być 

wykorzystany na:

 

•

odszkodowania i świadczenia ubezpieczeniowe, 

•

lokaty chwilowo wolnych środków (działalność 

inwestycyjną), 

•

prowizje dla pośredników ubezpieczeniowych i 

inne koszty akwizycji, 

•

koszty reasekuracji, 

•

koszty utrzymania aparatu administracyjnego i 

sieci placówek terenowych, 

•

spłaty otrzymanych kredytów i pożyczek wraz z 

odsetkami, 

•

koszty opłat i narzutów na fundusze 

scentralizowane oraz centralne instytucje 

nadzoru państwowego i samorządu 

ubezpieczeniowego, 

•

koszty prowadzenia działalności zapobiegawczej, 

•

podatki i opłaty komunalne, 

•

zyski właścicieli (akcjonariuszy, udziałowców). 

 

 

Fundusz ubezpieczeniowy w ujęciu 

finansowym może być tworzony i powiększany 

z następujących źródeł:

 

• składki ubezpieczeniowej brutto 

wraz z wszelkimi dopłatami do 

składek, 

• wycofywanych lokat i przychodów 

z lokat, 

• regresów i zwrotów odszkodowań, 
• wpływów z reasekuracji, 
• otrzymanych przejściowo 

zwrotnych kredytów i pożyczek, 

• dotacji i innych wpływów. 

 

 

Reasekuracja zwana 

ubezpieczeniem pośrednim 

ma na celu 

zabezpieczenie zakładu 

ubezpieczeń przed 

ewentualnymi stratami w 

zakresie działalności 

ubezpieczeniowej, które 

mogłyby doprowadzić do 

zachwiania równowagi 

finansowej tego zakładu.

 

 

 

Reasekuracja

• jest procesem gospodarczym, który 

polega na odpłatnym udzielaniu 

zakładom ubezpieczeń ochrony 

ubezpieczeniowej przez inne 

zakłady ubezpieczeń, 

• jest jednym z instrumentów 

zapewniających wyrównanie 

portfeli ubezpieczeniowych 

• jest jednym ze źródeł 

dofinansowania funduszu 

ubezpieczeniowego w jego 

finansowym rozumieniu. 

 

 

 

 

Reasekuracja bierna

działalność zakładu 

ubezpieczeń będącego 

cedentem, polegająca na 

uzyskaniu od 

reasekuratorów ochrony 

reasekuracyjnej dla 

własnych portfeli 

ubezpieczeniowych lub 

pojedynczych ryzyk.

 

 

 

Reasekuracja czynna 

(retrocesja czynna)

jest to działalność 

zakładu ubezpieczeń 

będącego 

reasekuratorem, 

polegająca na 

udzielaniu ochrony 

reasekuracyjnej 

cedentom (w planach 

kont) 

 

 

 

 

Retrocesja

proces polegający na 

udzielaniu ochrony 

reasekuracyjnej portfelom 

reasekuracji czynnej 

(reasekuracja reasekuracji) 

według zasad i na 

warunkach ustalonych w 

umowie retrocesyjnej 

pomiędzy 

retrocesjonariuszem a 

retrocedentem. 

 

 

Działalność bierna (czyli 

bierna reasekuracja i 

retrocesja) oraz 

działalność czynna (czyli 

ubezpieczenia 

bezpośrednie i czynna 

reasekuracja i retrocesja) 

stanowią dwa 

przeciwstawne bieguny 

tego samego procesu 

ekonomiczno- 

finansowego.