B H P
•
SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP.
•
1.
CZYNNIKI BIOLOGICZNE MATERIALNEGO ŚRODOWISKA PRACY
•
2.
CZYNNIKI CHEMICZNE
•
3.
CZYNNIKI FIZYCZNE
–
MIKROKLIMAT
–
PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE
–
PROMIENIOWANIE OPTYCZNE
–
OŚWIETLENIE
–
HAŁAS
–
DRGANIA I WSTRZĄSY
–
PYŁY
•
4.
CZYNNIKI MECHANICZNE
•
5.
ASPEKTY EKONOMICZNE BHP
•
6. BHP a wymogi prawne UE
•
7. ZASTOSOWANIE METODY ORGANIZACYJNEJ W POPRAWIE BHP -
ćwiczenie
•
8. ZASADY PODEJMOWANIA DECYZJI - ćwiczenie
•
LITERATURA PRZEDMIOTU:
•
Ekonomiczne aspekty bezpieczeństwa pracy- Jan Rzepecki. Wyd. Politechniki
Warszawskiej, Warszawa 2005 r.
•
Bezpieczeństwo systemów – człowiek – technika – środowisko – Wyd. Politechniki
Warszawskiej dla studiów podyplomowych, Warszawa 2005 r. ( część I i II ).
DEFINICJA
ŚRODOWISKO PRACY TO OGÓŁ
WARUNKÓW, W JAKICH FUNKCJONUJĄ
CZŁOWIEK I OBIEKT TECHNICZNY ORAZ
PRZEBIEGA PROCES PRZETWARZANIA
ŚRODOWISKO PRACY JAKO ŹRÓDŁO
ZAGROŻEŃ
SPOŁECZNE i
MATERIALNE
ŚRODOWISKO PRACY DZIELI SIĘ
NA:
Nr
1
ISTOTA MATERIALNEGO ŚRODOWISKA
PRACY JAKO ŹRÓDŁA ZAGROŻEŃ
MATERIALNE
ŚRODOWISK
O PRACY
*
CZŁOWIEK
*
Czynniki
materialne
go
środowiska
pracy
B
CH
F
OBIEKT
TECHNICZN
Y
*
METODY
PRZETWARZANI
A
*
PROCES
PRZETWARZANI
A
*
ZASOBY
ENERGETYCZNO
- MATERIALNE
*
OTOCZENIE
*
*
źródła zagrożenia / zagrożenie potencjalne
oddziaływanie wyzwalające zagrożenie
potencjalne
F - czynniki fizyczne, CH - czynniki chemiczne, B -
czynniki biologiczne
Nr
2
Charakter środowiska pracy
ŚRODOWISKO PRACY
- jest swego rodzaju
środowiskiem nienaturalnym, wytworzonym przez
człowieka i dla człowieka.
Charakteryzuje je:
1. AKTYWNOŚĆ PRODUKCYJNA
2. PROCESY PRACY
Nr
3
Klasyfikacja czynników w
środowisku pracy
Rodzaje
czynników:
•biologiczne
•
chemiczne
•
fizyczne
•
psychofizjologiczne
• społeczne
Sposób oddziaływania na człowieka:
a. negatywny
b. pozytywny
c. obojętny
Nr
4
Czynniki o negatywnym
oddziaływaniu
na organizm człowieka (definicje)
•
czynnik niebezpieczny
- czynnik, którego
oddziaływanie może prowadzić do urazu lub
natychmiastowego pogorszenia stanu zdrowia
•
czynnik szkodliwy
- czynnik, którego
oddziaływanie może prowadzić do stopniowego
pogorszenia stanu zdrowia człowieka
•
czynnik uciążliwy
- czynnik, którego
oddziaływanie może utrudniać pracę lub obniżać
zdolność jej wykonywania, nie powodując jednak
trwałego pogorszenia stanu zdrowia człowieka
Nr
5
CZYNNIKI MATERIALNEGO
ŚRODOWISKA PRACY
Czynniki związane z usytuowaniem
stanowiska pracy ( 1 )
•
wielkość pomieszczenia ( budynku )
• elementy trakcji komunikacyjnej - drzwi, podłogi,
schody, drabiny, windy itp.
• infrastruktura wspomagająca - systemy: grzewcze,
wentylacyjne, oświetleniowe, sanitarne itp.
• wyposażenie techniczne stanowiska pracy:
narzędzia, materiały, instalacje itp. oraz ich
rozmieszczenie
Nr
6
CZYNNIKI MATERIALNEGO
ŚRODOWISKA PRACY
CZYNNIKI FIZYCZNE ( 2 )
•
MIKROKLIMAT ( temperatura, wilgotność,
napowietrzanie )
• PROMIENIOWANIE ( elektromagnetyczne,
optyczne itp.)
• HAŁAS
• DRGANIA I WSTRZĄSY MECHANICZNE-
(wibracje)
• ZANIECZYSZCZENIA PYŁAMI
Nr
7
CZYNNIKI MATERIALNEGO
ŚRODOWISKA PRACY
CZYNNIKI CHEMICZNE ( 3
)
CIAŁA STAŁE
• CIECZE
• AEROZOLE
• PYŁY
• GAZY
CZYNNIKI BIOLOGICZNE
( 4 )
( WG KLASYFIKACJI PRZYRODNICZEJ
)
Nr
8
WPŁYW ŚRODOWISKA MATERIALNEGO
NA CZŁOWIEKA
NASILENIE SIĘ WPŁYWU POSZCZEGÓLNYCH
CZYNNIKÓW MATERIALNEGO ŚRODOWISKA
PRACY PRZYCZYNIA SIĘ DO WZROSTU
NIEZBĘDNEGO ZE STRONY CZŁOWIEKA:
-WYSIŁKU FIZYCZNEGO I PSYCHICZNEGO
SPOWODOWANEGO:
- POJAWIENIEM SIĘ SZEREGU UTRUDNIEŃ
ZWIĄZANYCH Z WYKONYWANĄ PRACĄ,
-CO MOŻE (ale nie musi )SPOWODOWAĆ
POJAWIENIE SIĘ ZAGROŻENIA UTRATY
ZDROWIA, A W SKRAJNYM PRZYPADKU
RÓWNIEŻ - UTRATY ŻYCIA.
Nr
9
CZYNNIKI ZAGROŻEŃ
BIOLOGICZNYCH W ŚRODOWISKU
PRACY- DEFINICJA
Pojęciem
czynniki zagrożeń biologicznych w
środowisku pracy
lub
biologiczne czynniki
zagrożenia zawodowego
określamy takie
mikro- i makroorganizmy obecne w
środowisku pracy człowieka oraz takie
struktury i substancje wytwarzane przez te
organizmy, które wywierają niekorzystny
wpływ na ludzi, mogą być przyczyną
dolegliwości, a także chorób pochodzenia
zawodowego.
Nr 10
KLASYFIKACJA CZYNNIKÓW ZAGROŻEŃ
BIOLOGICZNYCH W ŚRODOWISKU PRACY NA
PODSTAWIE KRYTERIÓW KLASYFIKACJI
PRZYRODNICZEJ ( 1 )
Mikroorganizmy pochodzenia zwierzęcego, roślinnego
lub glebowego i wytwarzane przez nie substancje
, które
mogą być przyczyną chorób zakaźnych, alergicznych
lub immunotoksycznych:
PRION
Y
WIRUS
Y
BAKTERIE
PROMIENIOW
CE
GRZYBY
PLEŚNIOWE
Pasożyty wewnętrzne
wywołujące choroby
inwazyjne:
PIERWOTNIAKI
ROBAKI
Nr 11
KLASYFIKACJA CZYNNIKÓW ZAGROŻEŃ
BIOLOGICZNYCH W ŚRODOWISKU PRACY NA
PODSTAWIE KRYTERIÓW KLASYFIKACJI
PRZYRODNICZEJ ( 2 )
Stawonogi
, które podczas prac magazynowych lub
polowych mogą powodować choroby alergiczne, a w
wyniku ukąszenia - toksyczne zapalenie skóry lub
wprowadzenie do organizmu chorobotwórczych
drobnoustrojów:
OWADY
KLESZCZ
E
DROBNE
ROZTOCZE
( głównie
rozkruszki )
Substancje pochodzenia
roślinnego
wywołujące choroby
alergiczne i toksyczne
Substancje pochodzenia
zwierzęcego
wywołujące choroby
alergiczne
Nr 12
SSAKI
ROŚLIN
Y
NARAŻONE GRUPY ZAWODOWE
1. Pracownicy ochrony zdrowia i laboratoriów,
2. Prac. rolnictwa, leśnictwa, przem. rolno -
spoż. i drzewnego,
3. Prac. przemysłu biotechnologicznego,
4. Rybacy, nurkowie, hydraulicy itp.,
5. Prac. przem. tekstylnego,
6. Prac. przem. maszynowego,
7. Górnicy,
8. Nauczyciele,
9. Prac. kultury, bibliotekarze, archiwiści i
konserwatorzy.
Nr 13
Główne zasady profilaktyki chorób
wywoływanych przez szkodliwe czynniki
biologiczne wśród pracowników służby zdrowia,
laboratoriów i przemysłu biotechnologicznego
( np. w wytwórni szczepionek ) ( 1 )
•
stosowanie odzieży ochronnej
przy pracy z materiałem
zakaźnym lub chorymi pacjentami, instalacja
zbiorników z płynem odkażającym na stanowiskach pracy,
przestrzeganie zasad sterylizacji
•
natychmiastowa dezynfekcja
w razie skażenia
materiałem zakaźnym, powiadomienie o przypadku
skażenia bezpośredniego przełożonego
•
odpowiednia konstrukcja pomieszczeń
laboratoryjnych
lub produkcyjnych dostosowana do klasy zagrożenia, jaką
przedstawiają czynniki, będące obiektem prac w danym
zakładzie. Wykonanie stołów laboratoryjnych i ścian z
materiałów umożliwiających skuteczną dezynfekcję,
stosowanie wydajnych filtrów w obiegu powietrza,
odpowiednia konstrukcja śluzy wejściowej i kabin
odkażających, zapewnienie przestronnych stanowisk
pracy, okresowe odkażanie całych pomieszczeń
Nr 14
Główne zasady profilaktyki chorób
wywoływanych przez szkodliwe czynniki
biologiczne wśród pracowników służby zdrowia,
laboratoriów i przemysłu biotechnologicznego
( np. w wytwórni szczepionek ) ( 2 )
•
automatyzacja prac
, pozwalająca na uniknięcie
ryzykownych sposobów pracy ( np. pipetowania
ustami )
•
oznakowanie pomieszczeń zakaźnych
międzynarodowym znakiem oznaczającym
zagrożenia biologiczne, przestrzeganie zakazu
wstępu do tych pomieszczeń osobom niepowołanym
•
szczepienia ochronne
grup zawodowych
narażonych na potencjalny kontakt z danym
czynnikiem, o ile skuteczna szczepionka jest
dostępna ( np. anty-HBV )
•
odpowiednia opieka lekarska
, prowadzenie
ewidencji osób szczególnie narażonych,
prowadzenie szkoleń BHP
Nr 15
Główne zasady profilaktyki chorób
wywoływanych wśród rolników przez
szkodliwe czynniki biologiczne ( 1 )
•
należyte przechowywanie surowców roślinnych
,
niedopuszczające do rozwoju drobnoustrojów i
rozkruszków
•
szybki zbiór zboża i siana
z pól, suszenie
przemokniętego siana w celu zapobieżenia rozwojowi
alergizujących i toksycznych drobnoustrojów
•
automatyzacja i modernizacja procesów
produkcyjnych w rolnictwie
np. stosowanie nowych
technologii przechowywania pasz w stanie świeżym w
silosach i automatycznego karmienia zwierząt, w celu
redukcji narażenia na pył zawierający szkodliwe
czynniki biologiczne
•
utrzymywanie czystości
w pomieszczeniach
hodowlanych, regularne usuwanie gnojowicy,
stosowanie okresowej dezynfekcji
Nr 16
Główne zasady profilaktyki chorób
wywoływanych wśród rolników przez
szkodliwe czynniki biologiczne ( 2 )
•
doskonalenie wentylacji
pomieszczeń
gospodarskich, redukcja zapylenia przez mgławienie i
inne zabiegi
•
stosowanie kabin z wentylacją
w nowych maszynach
rolniczych
•
stosowanie masek, respiratorów i odzieży ochronnej
•
stosowanie szczepień ochronnych
przeciw chorobom
odzwierzęcym
•
okresowe badania lekarskie
rolników szczególnie
narażonych
•
promocja oświaty zdrowotnej
, mającej szczególnie
duże znaczenie w eliminowaniu szkodliwości
zawodowych w rolnictwie
Nr 17
CZYNNIKI CHEMICZNE
DEFINICJE:
Substancja chemiczna szkodliwa dla zdrowia
inaczej substancja toksyczna
jest to substancja
( gaz, para, ciecz, ciało stałe ) powodująca
szkodliwe efekty w organizmach żywych
Dawka
jest to ilość substancji chemicznej podana,
pobrana lub wchłonięta do organizmu określoną
drogą, warunkująca brak lub wystąpienie
określonych efektów biologicznych, wyrażonych
odsetkiem organizmów odpowiadających na tę
dawkę. Zwykle dawka jest wyrażona w
jednostkach wagowych na masę lub powierzchnię
ciała, niekiedy dodatkowo na dobę.
DROGI WCHŁANIANIA
INHALACYJNA ( układ oddechowy )
JELITOWA ( układ pokarmowy )
DERMALNA ( skóra )
Nr 18
DEFINICJE c.d.
Medialna dawka śmiertelna
( LD
50
)
Statystycznie obliczona na podstawie
wyników badań doświadczalnych ilość
substancji chemicznej, która powoduje
śmierć 50% organizmów badanych po jej
podaniu określoną drogą w określony
sposób.
Stężenie śmiertelne medialne ( LC
50
)
Statystycznie obliczone stężenie substancji
chemicznej w medium środowiskowym ( np.
w powietrzu ), powodujące śmierć 50%
organizmów danej populacji w określonych
warunkach.
Nr 19
ODLEGŁE NASTĘPSTWA
NARAŻENIA
Działanie genotoksyczne
( zmiany w
materiale genetycznym)
Działanie embriotoksyczne
( zmiany
patologiczne u potomstwa w wyniku
narażenia na substancję toksyczną w
okresie rozwoju embrionalnego )
Działanie teratogenne
( trwałe wady
strukturalne lub czynnościowe w
zarodkach lub płodach )
Działanie fetotoksyczne
( zmiany
patologiczne u potomstwa w wyniku
narażenia na substancję toksyczną w
okresie rozwoju płodowego )
Nr 20
SPOSOBY DZIAŁANIA
SZKODLIWYCH SUBSTANCJI
CHEMICZNYCH
MIEJSCOWE
działanie
drażniące
•
skóra
• oczy
• układ
oddechowy
UCZULAJĄCE
•
skóra
• układ
oddechowy
UKŁADOWE
•
zmiany w ośrodkowym i
obwodowym układzie
nerwowym
• zmiany w wątrobie i
nerkach
• zmiany w układzie
sercowo-naczyniowym
• zmiany w układzie
immunologicznym i
endokrynnym
Nr 21
DZIAŁANIE RAKOTWÓRCZE
NOWOTWORY
PŁUC
NOWOTWORY
PĘCHERZA
MOCZOWEGO
NOWOTWORY
WĄTROBY
NOWOTWORY JAMY
NOSOWEJ I ZATOK
NOSOWYCH
NOWOTWORY
SKÓRY
•
arsen
• azbest
• nikiel
• chrom
•
benzydyna
• 2-naftyloamina
• pył z wyprawionych
skór
• chlorek winylu
• chrom i nikiel
• oleje izopropylowe
• pył drewna
twardego
• pył z wyprawionych
skór
• arsen
• smoła węglowa
• produkty
ropopochodne
Nr 22
Schemat organizacyjny systemu ustalania
wartości NDS i NDN w Polsce
Wartości DSB
Wydanie przepisu
prawnego
Metody
analityczne
Minister Zdrowia
Minister Pracy i
Polityki
Społecznej
Polski Komitet
Normalizacji
Grupa ds.
Aerozoli
Przemysłowych
Zaplecze
informatyczne
Zespół Ekspertów
ds. Czynników
Chemicznych
Zespół Ekspertów
ds. Czynników
Fizycznych
Potrzeby
ustalania
wartości NDS i
NDN
Zaplecze
informatyczne
Międzyresortowa Komisja
ds. Najwyższych
Dopuszczalnych Stężeń i
Natężeń Czynników
Szkodliwych dla Zdrowia w
Środowisku Pracy
Nr 23
Czynniki szkodliwe w środowisku
pracy
- wartości dopuszczalne
(oznakowanie)
A
- substancja o działaniu
uczulającym
C
- substancja o działaniu żrącym
C (r-r)
- substancja o działaniu żrącym w
roztworach
Ft
- substancja o działaniu toksycznym
na płód
I
- substancja o działaniu drażniącym
Sk
- substancja wchłaniająca się przez
skórę
Rc
- czynnik rakotwórczy dla ludzi
Rp
- czynnik prawdopodobnie
rakotwórczy dla ludzi
Nr 24
Karta charakterystyki
niebezpiecznej substancji chemicznej
1. Identyfikacja substancji
chemicznej /
przedsiębiorstwa
2. Skład / informacja o
składnikach
3. Identyfikacja zagrożeń
4. Pierwsza pomoc
5. Postępowanie w przypadku
pożaru
6. Postępowanie w przypadku
uwolnienia
7. Obchodzenie się z substancją
i
magazynowanie
8. Kontrola narażenia / środki
ochrony
indywidualnej
9. Właściwości
fizykochemiczne
10.Stabilność i
reaktywność
11.Informacje
toksykologiczne
12.Informacje
ekologiczne
13.Postępowanie z
odpadami
14.Informacje o
transporcie
15.Informacje dotyczące
uregulowań prawnych
16.Inne informacje
Nr 25
KLASYFIKACJA SUBSTANCJI
NIEBEZPIECZNYCH
Jako
NIEBEZPIECZNE
klasyfikuje się substancje
chemiczne:
• o właściwościach
wybuchowych
• o właściwościach
utleniających
• skrajnie łatwo palne
• wysoce łatwo palne
•łatwo palne
• bardzo toksyczne
• toksyczne
• szkodliwe
• żrące
• drażniące
• uczulające
• rakotwórcze
• mutagenne
• działające na
rozrodczość
• niebezpieczne dla
środowiska
Nr 26
Narażenie na substancje chemiczne podczas
wykonywania czynności zawodowych zawsze
wiąże się z ryzykiem wystąpienia
szkodliwych efektów zdrowotnych
SZKODLIWE EFEKTY ZALEŻĄ OD:
• wchłoniętej dawki
• właściwości toksycznych
• dróg wchłaniania
• wieku i płci
• stanu zdrowia
• właściwości osobniczych
narażonego
• czynników zewnętrznych
(temperatury, wilgotności i czasu
narażenia)
Nr 27
Podstawowe kryteria oceny narażenia związanego z
występowaniem substancji chemicznych w
środowisku pracy:
Monitorowanie zanieczyszczeń powietrza na
stanowiskach pracy:
• identyfikacja substancji w powietrzu
• pobieranie próbek powietrza
• ilościowe oznaczanie badanych substancji
• interpretacja wyników - ocena narażenia
• najwyższe dopuszczalne stężenie - NDS
• najwyższe dopuszczalne stężenie
chwilowe - NDSCh
• najwyższe dopuszczalne stężenie
pułapowe - NDSP
Nr 28
STRATEGIA POBIERANIA PRÓBEK
POWIETRZA
Dozymetria
indywidualna
Dozymetry aktywne
Dozymetry pasywne
2 - 5 próbek
1 próbka
Wskaźnik ekspozycji
C
w
- średnie
stężenie ważone
Wskaźnik ekspozycji
C - oznaczone
stężenie z
próbki
Nr 29
STRATEGIA POBIERANIA PRÓBEK
POWIETRZA
Pomiary stacjonarne
Stałe
stanowisko
pracy o
jednorodnym
procesie
5 - 7 próbek
Wskaźnik
ekspozycji
GG
Stałe
stanowisko
pracy o procesie
2 -3 etapowym
Pracownik
obsługujący 2 -
3 stanowiska
Miejscem pracy
jest całe
pomieszczenie
4 próbki
powietrza dla
każdego etapu
4 próbki
powietrza dla
każdego
stanowiska
5 - 7 próbek w
co najmniej 2
punktach
pomiarowych
Wskaźnik
ekspozycji
GG
w
Wskaźnik
ekspozycji
GG
w
Wskaźnik
ekspozycji
GG
Nr 30
ZASADY POBIERANIA PRÓBEK
POWIETRZA
( pomiary stacjonarne )
I. Pracownik obsługuje jedno stanowisko pracy o
jednorodnym procesie technologicznym
• 5 - 7 próbek
• obl. wskaźniki ekspozycji GG i DG
II. Niejednorodny proces technologiczny
zmianę roboczą należy podzielić na 2-3 okresy
pomiarowe ( 2 godzinne )
• pobrać po 4 próbki w każdym okresie pomiarowym
• obl. wskaźniki ekspozycji GG
w
i DG
w
dla
poszczególnych okresów pomiarowych.
Nr 31
ZASADY POBIERANIA PRÓBEK
POWIETRZA
( pomiary stacjonarne ) cd.
III. Jeden pracownik obsługuje 2-3 stanowiska pracy
• 4 próbki na każdym stanowisku
• obl. wskaźniki ekspozycji GG
w
i DG
w
IV. Pracownik lub grupa pracowników obsługuje
więcej niż 3
stanowiska
• 5-7 próbek w co najmniej 2 punktach pomiarowych
w pomieszczeniu
• obl. wskaźniki ekspozycji GG i DG
Nr 32
DZIAŁANIA KORYGUJĄCE
ŚRODKI
TECHNICZNE
NOWE SYSTEMY
WENTYLACYJNE
MODERNIZACJA STARYCH
SYSTEMÓW WENTYLACJI
SUBSTYTUCJA LUB
HERMETYZACJA
ROBOTYZACJA I
AUTOMATYZACJA
IZOLACJA STANOWISK
PRAWIDŁOWE
MAGAZYNOWANIE
SUBSTANCJI CHEMICZNYCH
ŚRODKI
ORGANIZACYJNE
SKRÓCENIE CZASU
NARAŻENIA
ZATRUDNIANIE OSÓB
SZCZEGÓLNIE WRAŻLIWYCH
NA INNYCH
STANOWISKACH
SZKOLENIE PRACOWNIKÓW
INFORMOWANIE
PRACOWNIKÓW O
ZAGROŻENIACH
Nr 33
Document Outline