BHP
PROFESJONALNY
SYSTEM
ZARZĄDZANIA
BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
PROFESJONALNY
SYSTEM
ZARZĄDZANIA
BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
BHP
PROFESJONALNY
SYSTEM
ZARZĄDZANIA
BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
PROFESJONALNY
SYSTEM
ZARZĄDZANIA
BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
2
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Spis treści
Definicje dotyczące systemu zarządzania bhp .................................................................................. 3
Założenia i ogólne cele szbp ............................................................................................................ 7
Filozofia zarządzania ....................................................................................................................... 8
System zarządzania bhp wg Polskiej Normy PN-N-18001:2004 ....................................................... 9
Autor
Lesław Zieliński
były główny inżynier zarządzania bezpieczeństwem pracy,
rejestrowany audytor pomocniczy SZBP wg ISRS
Konsultant
Józef M. Boguszewski
specjalista ds. bezpieczeństwa
procesów przemysłowych, ekspert w zakresie oceny
ryzyka zawodowego i systemów zarządzania bezpieczeństwem
Redakcja
Agnieszka Gawrońska-Świeboda
Korekta
Zespół
CBP 321 ISBN 978-83-269-0004-4
Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.
Warszawa 2010
Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.
03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a,
www.wip.pl
tel. 0 22 518 29 29, faks 0 22 617 60 10
Praktyczny raport „Profesjonalny system zarządzania bhp” chroniony jest prawem autorskim. Przedruk
materiałów opublikowanych w raporcie „Profesjonalny system zarządzania bhp” – bez zgody wydawcy –
jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Niniejszy raport
został przygotowany z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy
i doświadczenia. Zaproponowane w raporcie „Profesjonalny system zarządzania bhp” wskazówki, porady
i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać
dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako
oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych.
W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawar-
tych w raporcie „Profesjonalny system zarządzania bhp” wskazówek, przykładów, informacji itp. do kon-
kretnych przypadków.
3
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Zapraszam do zapoznania się z poniższy tekstem, który rozwieje Państwa wątpliwości co do
wprowadzania systemu zarządzania bhp w Państwa zakładach pracy.
Z tego tekstu dowiecie się Państwo:
•
Na czym polega zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy?
•
Co określają cele oraz założenia systemu zarządzania bhp?
Definicje dotyczące systemu zarządzania bhp
Przedstawiamy Państwu
pojęcia związane z tym systemem, opracowane na podstawie definicji za-
wartych w Polskiej Normie PN-N-18001:2004 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
– Wymagania.
Audyt systemu zarządzania bhp
Audyt systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy to systematyczne oraz niezależne bada-
nie mające określić:
•
czy działania podejmowane w ramach systemu bhp i osiągnięte rezultaty odpowiadają planowa-
nym ustaleniom?
•
czy ustalenia zostały skutecznie wdrożone i są odpowiednie do realizacji polityki bhp, a także
osiągnięcia założonych celów organizacji w tym zakresie?
Cel ogólny zarządzania bhp
Cel ogólny zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy:
•
dotyczy działań w zakresie bhp,
•
wynika z polityki bhp ustalonej przez organizację.
Cel szczegółowy zarządzania bhp
Cel szczegółowy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy to cel :
•
wyrażony ilościowo, gdy jest to możliwe,
•
wynikający z celów ogólnych zarządzania bhp w organizacji,
•
wdrożony do zrealizowania, aby osiągnąć te cele.
Jeżeli celem ogólnym jest ograniczenie dni niezdolności do pracy spowodowanej wypadkami przy
pracy, to celem szczegółowym będzie wyeliminowanie zagrożeń powodujących wypadki o najdłuż-
szym okresie tzw. chorobowego (np. urazy układu mięśniowo-szkieletowego przy podnoszeniu czy
przenoszeniu ciężarów, przez wprowadzenie transportu mechanicznego).
Jeżeli celem ogólnym jest poprawa ergonomii na stanowiskach pracy, to celem szczegółowym będzie
doprowadzenie, w ciągu najbliższego półrocza, do zgodności z przepisami warunków ergonomicz-
nych na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.
Ciągłe doskonalenie
Ciągłe doskonalenie to powtarzające się działania mające zwiększyć zdolności do spełnienia wymagań.
4
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Działanie korygujące
Działanie korygujące to działanie, które mają wyeliminować:
•
przyczynę lub
•
przyczyny wykrytej niezgodności lub innej wykrytej niepożądanej sytuacji.
Działanie zapobiegawcze
Działanie zapobiegawcze to działanie mające wyeliminować :
przyczynę lub
przyczyny potencjalnej niezgodności albo innej potencjalnej niepożądanej sytuacji.
Identyfikacja zagrożenia
Identyfikacja zagrożenia to proces rozpoznawania, czy zagrożenie istnieje, i określenia jego charakterystyki.
Monitorowanie aktywne
Monitorowanie aktywne to bieżące działania mające na celu sprawdzenie, czy stosowane:
•
środki ochronne i zapobiegawcze przed zagrożeniami oraz związane z nimi ryzyko zawodowe,
•
rozwiązania organizacyjne służące wdrożeniu SZBP,
•
spełniają określone wymagania.
Monitorowanie aktywne polega na rozpoznawaniu sytuacji związanych z potencjalnymi zagrożeniami,
zanim doprowadzą one do wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Proces ten pozwala projek-
tować oraz stosować działania:
•
korygujące
•
zapobiegawcze powstrzymujące
•
ograniczające możliwość oddziaływania na ludzi czynników niebezpiecznych,
•
szkodliwych, uciążliwych.
•
Monitorowanie reaktywne
Monitorowanie reaktywne polega na sprawdzaniu, czy przedmiotem odpowiednich badań i identyfikacji są :
•
nieprawidłowości w zakresie stosowanych środków zapobiegawczych, ochronnych przed zagro-
żeniami i związane z nimi ryzyko zawodowe,
•
niezgodności w systemie bhp, które ujawniły się poprzez wystąpienie wypadków przy pracy, chorób
zawodowych oraz zdarzeń potencjalnie wypadkowych.
Monitorowanie reaktywne jest procesem „uczenia się na błędach”, co w praktyce oznacza, że bada-
nie danego wypadku przy pracy lub okoliczności powstania choroby zawodowej pozwala rozpoznać
i usunąć przyczyny, które już doprowadziły do tych niepożądanych zdarzeń.
Ocena ryzyka zawodowego, Zarządzanie, wypadki,
choroby zawodowe. Nowa publikacja. Sprawdź za darmo!
5
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Najwyższe kierownictwo
Najwyższe kierownictwo to osoba lub grupa osób, które na najwyższym szczeblu kierują organizacją
i ją nadzorują.
Niezgodność
Niezgodność to niespełnienie określonego wymagania wynikającego z prawa pracy, szczegółowych
przepisów i zasad bhp lub norm zakładowych.
Organizacja
Organizacja to grupa ludzi i infrastruktura, z prawnym przypisaniem odpowiedzialności, uprawnień
oraz powiązań (np. spółka, korporacja, firma, przedsiębiorstwo, instytucja, organizacja charytatywna,
samodzielny handlowiec, stowarzyszenie lub ich część albo kombinacja). Organizacja może być pub-
liczna (państwowa lub samorządowa) albo prywatna.
Podwykonawca
Podwykonawca to osoba lub inna organizacja dostarczająca usługi danej organizacji w jej miejscach
pracy, zgodnie z uzgodnionymi wymaganiami, ustaleniami i warunkami. Tam, gdzie ma to zastoso-
wanie, termin podwykonawca może być utożsamiany z terminem dostawca.
Jeżeli podwykonawca, aby wykonać określoną usługę, dostarcza własne wyroby lub materiały i zespoły
urządzeń zakupione przez siebie w ramach podpisanej umowy, jest wówczas jednocześnie dostawcą.
Każda dostawa materiałów, części, podzespołów czy gotowych wyrobów musi być zgodna z wyma-
ganiami i ustaleniami gwarantującymi zachowanie bezpieczeństwa pracowników firmy oraz jej klien-
tów – odbiorców wyrobów lub usług.
PRZYKŁAD
1. Podwykonawca, wykonując modernizację rozdzielni średniego napięcia, dostarcza, w ramach pod-
pisanej umowy, wszystkie materiały, wyłączniki, odłączniki i aparaturę kontrolno-pomiarową. Podwy-
konawca jest wówczas dostawcą.
2. Podwykonawca na terenie budowy obiektu wykonuje prace instalacyjne centralnego ogrzewania,
dostarczając, w ramach podpisanej umowy, wszystkie materiały (zakupione przez siebie) i kocioł
centralnego ogrzewania, którego jest producentem. Podwykonawca jest wówczas również dostawcą.
Coraz częściej zdarzają się sytuacje, gdy od podwykonawcy świadczącego usługi na rzecz dużej orga-
nizacji, w której występują znaczące zagrożenia (np. huty, kopalni, zakładu chemicznego), zlecenio-
dawca wymaga posiadania udokumentowanego SZBP dla zagwarantowania bezpieczeństwa pracy
wszystkim zatrudnionym na terenie organizacji.
Polityka bhp
Polityka bezpieczeństwa i higieny pracy to deklaracja organizacji dotycząca:
•
intencji,
•
zasad odnoszących się do ogólnych efektów działalności w zakresie bhp, określająca ramy do
działania i ustalania celów organizacji dotyczących zarządzania bhp.
6
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Poważna awaria
Poważna awaria to zdarzenie, w szczególności:
•
emisja,
•
pożar,
•
eksplozja,
powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w którym występuje
jedna albo więcej niebezpiecznych substancji, prowadząc do natychmiastowego powstania zagroże-
nia życia lub zdrowia ludzi albo środowiska bądź powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem.
Stanowisko pracy
Stanowisko pracy to przestrzeń pracy wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której
pracownik lub zespół pracowników wykonuje pracę.
System zarządzania bhp
System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy to część ogólnego systemu zarządzania orga-
nizacją, która obejmuje:
•
strukturę organizacyjną,
•
planowanie,
•
odpowiedzialność,
•
zasady postępowania,
•
procedury,
•
procesy i zasoby potrzebne do opracowania, wdrażania, realizowania, przeglądu oraz utrzymy-
wania polityki bezpieczeństwa i higieny pracy.
Wymaganie
Wymaganie to potrzeba lub oczekiwanie, które zostało ustalone, przyjęte zwyczajowo lub jest obo-
wiązkowe. Przyjęte zwyczajowo oznacza, że istnieje zwyczaj lub powszechna praktyka organizacji, jej
klientów i innych zainteresowanych stron, iż dana potrzeba lub oczekiwanie jest przyjęte.
Można zastosować kwalifikator do wskazania specyficznego rodzaju wymagania (np. wymaganie
dotyczące wyrobu, zarządzania jakością, klienta). Wymaganie wyspecyfikowane jest jednym z wyma-
gań ustalonych (np. w określonym dokumencie). Wymagania mogą być stawiane przez różne zain-
teresowane strony.
Zagrożenie
Zagrożenie to stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek lub chorobę.
Zagrożenie znaczące
Zagrożenie znaczące to zagrożenie mogące spowodować poważne i nieodwracalne uszkodzenie
zdrowia lub śmierć, występujące w szczególności podczas wykonywania prac szczególnie niebez-
piecznych lub w sytuacjach poważnych awarii.
7
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Zdarzenie potencjalnie wypadkowe
Zdarzenie potencjalnie wypadkowe to niebezpieczne zdarzenie związane z wykonywaną pracą, pod-
czas którego nie dochodzi do urazów lub pogorszenia stanu zdrowia.
PRZYKŁAD
1. Podczas naprawy rynny pracownik stał na prowizorycznym rusztowaniu, które w pewnym momen-
cie przechyliło się, a spadający pracownik złapał się ręką za przebiegający po ścianie budynku
przewód odgromowy. Pracujący w pobliżu inni pracownicy pomogli bezpiecznie opuścić go na
ziemię. Nikomu nic się nie stało dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności – sprawność fizyczna
naprawiającego rynnę, dobrze zamocowana instalacja odgromowa przebiegająca akurat w pobliżu
miejsca pracy, obecność w pobliżu innych ludzi.
2. Osunęła się ziemia do niezabezpieczonego wykopu, w którym 2 pracowników dokonywało naprawy
uszkodzonego rurociągu, ale nikt nie doznał obrażeń dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności
– jeden pracownik akurat wychodził z wykopu po pionowo ustawionym podeście i on pomógł
drugiemu współpracownikowi wydostać się z wykopu.
Założenia i ogólne cele szbp
Założenia SZBP
Założenia SZBP polegają na zarządzaniu zakładem pracy tak by, przy realizacji zadań (produkcyjnych
lub sprzedażowych) zachowane były wymagania w zakresie:
•
prawa pracy,
•
bhp,
•
przepisów szczegółowych dotyczących poszczególnych dziedzin działalności gospodarczej,
•
ograniczania zagrożeń – przy współpracy z załogą lub jej przedstawicielami.
Cele SZBP
Ogólne cele SZBP są ustalane przez najwyższe kierownictwo zakładu pracy i służą realizacji polityki
bezpieczeństwa i higieny pracy. Mogą odnosić się do całej organizacji lub jej części, w której wdrażany
będzie SZBP.
Każdemu działaniu powinien towarzyszyć określony cel. W przypadku systemów zarządzania bezpie-
czeństwem i higieną pracy celem jest profilaktyka na którą składają się ogólne cele SZBP, które mogą
przykładowo obejmować:
•
zmniejszenie liczby wypadków przy pracy,
•
obniżenia wskaźnika ciężkości wypadków przy pracy,
•
zmniejszenie liczby wypadków związanych z wykonywaniem określonych prac,
•
zmniejszenie liczby chorób zawodowych,
•
zmniejszenie liczby zdarzeń potencjalnie wypadkowych,
•
zapewnienie właściwego stosowania środków ochrony indywidualnej przez wszystkich pracowników,
•
zmniejszenie liczby osób pracujących w warunkach narażenia na czynniki szkodliwe, niebezpieczne
i uciążliwe
,
•
zmniejszenie częstości występowania odstępstw od standardów oraz wymogów przepisów i zasad
bhp stwierdzanych podczas kontroli własnych oraz zewnętrznych, a także skuteczne reagowanie
na takie stwierdzone odstępstwa,
•
motywowanie pracowników do bezpiecznej pracy.
8
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Realizacja ogólnych celów SZBP
Ogólne cele SZBP są realizowane przez ustalanie i realizację celów szczegółowych, które jeżeli to jest
możliwe, powinny być określone czynnikami mierzalnymi (np. ograniczenie hałasu do poziomu 85 dB dla
stanowisk w warsztacie remontowym, doprowadzenie wszystkich stanowisk wyposażonych w monitory
ekranowe do spełnienia wymogów prawnych, odpowiednie ukierunkowanie szkoleń w dziedzinie bhp).
Filozofia zarządzania
Systemy zarządzania przedsiębiorstwem wywodzą się z filozofii TQM (z ang. Total Quality Manage-
ment). Podstawą tej filozofii jest uwzględnienie wszystkich systemów i elementów składających się
na system zintegrowanej działalności organizacji.
Według filozofii TQM najistotniejszym czynnikiem rozwoju i bieżącej działalności przedsiębiorstwa są
jego pracownicy. Poprzez pracowników i doskonalenie systemu społecznego w firmie następuje poprawa
funkcjonowania systemu:
•
technicznego,
•
organizacyjnego,
•
ekonomicznego
•
przedsiębiorstwa.
Na czym polega zarządzanie według filozofii TQM ?
Zarządzanie wg filozofii TQM polega na ciągłym ulepszaniu wszystkich elementów działalności za-
kładu pracy poprzez:
•
identyfikację kluczowych zagadnień działalności zakładu pracy i wyznaczenie celów oraz standar-
dów jakości tych działań (planowanie),
•
dobór metod do realizacji celów według określonych standardów i podjęcie odpowiednich działań
(wykonanie),
•
mierzenie osiągnięć (kontrola),
•
ocenę i podejmowanie odpowiednich działań korygujących (działanie).
Proces ten odbywa się w nieprzerwanym cyklu określanym jako
Planowanie – Wykonanie – Kontrola
– Działanie (z ang. Plan – Do – Check – Act).
Rysunek1.
System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wg cyklu Planowanie – Wyko-
nanie – Kontrola – Działanie (z ang. Plan – Do – Check – Act)
9
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
System zarządzania bhp wg Polskiej Normy PN-N-18001:2004
Polska Norma PN-N-18001:2004, ze znowelizowanymi Polskimi Normami PN-N-18002:2000 Systemy
zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy – Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego oraz
PN-N-18004:2001/Ap1:2002 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy – Wytyczne, pełni
rolę wytycznych krajowych dotyczących dobrowolnego stosowania oraz wdrażania systemów zarzą-
dzania bhp.
Polska Norma PN-N-18001:2004 określa wymagania dotyczące SZBP w celu umożliwienia organizacji
odpowiedniego sformułowania realizacji polityki bhp oraz celów w niej zawartych w zakresie bezpie-
czeństwa i higieny pracy, z uwzględnieniem wszystkich wymagań dotyczących dziedziny bhp. Polska
Norma PN-N-18001:2004 ma zastosowanie w każdej organizacji, która zamierza:
•
wdrożyć SZBP, a później go utrzymać i doskonalić,
•
realizować ustaloną politykę bhp,
•
sama określić i zadeklarować zgodność z jej wymaganiami,
•
dążyć do uzyskania potwierdzenia zgodności swojego SZBP z jej wymaganiami przez organizację
zewnętrzną (przeprowadzenie audytu przez specjalistyczną jednostkę z możliwością uzyskania
certyfikatu SZBP).
Zakres stosowania Polskiej Normy PN-N-18001:2004 nie zależy od wielkości danej organizacji.
Rysunek 2.
Model systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy przyjęty w Polskiej
Normie PN-N-18001:2004, oparty o model W. E. Deminga
10
PROFESJONALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA BHP
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
Wszystkie modele zarządzania, w tym bezpieczeństwem i higieną pracy, są oparte na koncepcji ciągłego
doskonalenia opracowanej przez W. E. Deminga dla potrzeb systemów zarządzania jakością.
Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy to tworzenie systemu opisanych na powyższym rysunku
przedsięwzięć, gwarantujących bezpieczne wykonywanie pracy.
Ogólne wymagania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy znajdziecie Państwo w Polskiej
Normie PN-N-18001:2004, a szczegółowe – Polskiej Normie PN-N-18004:2001/Ap1:2002.
Pogłębiony poziom merytoryczny
Wypróbuj za darmo i przekonaj się!
Więcej na temat profesjonalnych systemów zarządzania BHP
znajdziesz w Świecie BHP, pierwszej publikacji bhp