Rola i znaczenie ultrasonografii  

    w diagnostyce obrazowej

prof. dr hab. n. med. Wiesław Jakubowski

lek.  Maciej Jędrzejczyk

Zakład Diagnostyki Obrazowej

II Wydział Lekarski

Akademii Medycznej w Warszawie

 

 

USG jest najczęściej wykonywanym 
badaniem spośród innych badań w 
diagnostyce obrazowej (RTG, TK, RM, 
badania izotopowe).

W Polsce w roku 2005 zostało 
wykonanych przeszło 8 milinów badań 
usg !!!

 

 

Bezpieczeństwo

W przeszło 50-letniej historii badań usg
w diagnostyce medycznej nie udowodniono
ich szkodliwości w zakresie stosowanych
częstotliwości  2-14MHz.

Zasada ALARA 
– związana z indeksem mechanicznym (MI)

 

 

O pozycji i znaczeniu usg we 

współczesnej diagnostyce 

zadecydowały następujące 

czynniki

• w pełni bezpieczne badanie, nie istnieją  
  przeciwwskazania do badania usg,

• relatywnie tanie i szybkie badanie,

• powtarzalne,

• koszta sprzętu usg i jego serwis są 

stosunkowo 
  tanie,

• mobilność sprzętu pozwala na badania 

przy 
  łóżku pacjenta, w warunkach sali 

operacyjnej,
  izby przyjęć etc.,

• znajduje zastosowanie w prawie 

wszystkich 
  specjalnościach medycznych.

 

 

W wielu sytuacjach diagnostycznych 

badanie rozpoczyna diagnostyczny 

algorytm lub jest jedynym badaniem 

obrazowym, na podstawie którego 

można postawić końcowe 

rozpoznanie

• jamy brzusznej,

• przestrzeni zaotrzewnowej,

• układu moczowego,

• naczyń kończyn i szyi oraz j. brzusznej,

• tarczycy,

• ślinianek,

• sutków,

• narządu ruchu,

• OUN,

• miednicy mniejszej,

• ciąży.

 

 

Rodzaje głowic usg 

stosowane               w 

różnych badaniach

 

 

Przygotowanie do badania 

usg!

• jamy brzusznej,

• układu moczowego,

• prostaty,

• narządu rodnego,

• tarczycy,

• sutka,

• naczyń (j. brzusznej!),

• płodu

 

 

Badanie przez powłoki jamy 

brzusznej

 

 

Trzustka - wymiary

T

1. Głowa: 
do 30 mm, 
2. Szyja:
do 20 mm.

3. Trzon:
do 25 mm.

4. Ogon: do 28 mm. 

Średnica przewodu 
trzustkowego (Virsunga) 
do 2,5mm. 

1

2

3

 

 

Trzustka - echogeniczność

 

 

Wątroba 

Prawidłowa 
wątroba nie 
powinna 
przekraczać 150 
mm w linii 
środkowo-
obojczykowej 
prawej, w 
przekroju 
podłużnym, 
uzyskanym z 
położenia głowicy 
pod łukiem 
żebrowym. 

 

 

Unaczynienie wątroby

• tętnicze (25%)
• wrotne (75%)
• żylne 

 

 

Unaczynienie wątroby

P

A

V

 

 

Wątroba – podział na 

segmenty

Podział został zdefiniowany 

na podstawie funkcyjnego 

unaczynienia poszczególnych 

części wątroby (nie jest to 

podział anatomiczny ale 

chirurgiczny):
• I segment płat ogoniasty,
• II, III i większa część 

segmentu IV  
  tworzą lewy płat,
• V, VI, VII i VIII segmenty 

tworzą prawy 
  płat
Pomiędzy segmentami IV i V 

leży pęcherzyk żółciowy.

 

 

Wątroba – ocena typowych 

struktur

Diaphragm, liver capsule, venous confluence

Hilum of the liver: hepatic artery, portal vein, common hepatic duct

Intrahepatic ducts

Division of portal vein

 

 

Wątroba - echogeniczność

• Echogeniczność miąższu 
porównywana jest z  
  echogenicznością kory nerki pr.
• Obniżona echogeniczność może 
być oznaką ostrego 
  zapalenia.
• Podwyższona echogeniczność jest 
często spotykana  
  w patologicznych stanach, jak:
- poste stłuszczenie 
- cukrzyca
- alkoholizm
- przewlekłe zapalenia
- uszkodzenie toksyczne.

 

 

Wątroba - guzy

Bardzo często wykrywane przy 

rutynowym badaniu usg j. brzusznej 

(częśtość występowania zmian 

ogniskowych w populacji Polski może 

sięgać 15).
Dokładna charakterystyka guza nie 

jest możliwa bez zastosowania 

badania ze środkami 

kontrastującymi/kontrastowymi w celu 

oceny unaczynienia zmiany (dynamiki 

napływu krwi do zmiany i jej odpływu).
Możliwe jest monitorowanie wielkości 

wykrytej uprzednio zmiany i 

ewentualna detekcja nowo powstałych 

guzów.

 

 

Pęcherzyk żółciowy

Maksymalne prawidłowe 
wymiary:
• długośc do 120 mm,
• szerokość do 40 mm,
• grubość ściany do 3-4 mm.

1

2

3

4

5

6

1. Dno.
2. Trzon.
3. Lejek.
4. Szyjka.
5. Przewód 

pecherzykowy.

6. PŻW.

 

 

Pecherzyk żółciowy – odmiany 

anatomiczne

Folds of gallbladder

Catheter in gallbladder

Two folded gallbladder

 

 

Kamica pęcherzyka żółciowego

Wykrywalność w usg 
sięga 95%!

 

 

PŻW 

 

 

Drenaż PŻw

 

 

Śledziona

Długość nie powinna 
przekraczać 120mm.
Szerokość nie 
powinna przekraczać 
60mm.

 

 

Splenomegalia

Przyczyny:
• proces zapalny,
• schorzenia 

hematologiczne,
• hipersplenizm,
• zaburzenia 

metaboliczne,
• nadciśnienie wrotne,
• prawo-komorowa 

niewydolność,
• choroby rozrostowe.

 

 

Nerka - anatomia

1. Kora.
2. Rdzeń.
3. Brodawki.
4. Kielichy.
5. Miedniczki.
6. Moczowód.
7. Tk. Tłuszczowa w 

zatoce.

Torebka oznaczona 

strzałką.

1

2

3

4

5

6

7

 

 

Nerka – odmiana anatomiczna

Przerost kolumny Bertina – 15% 
populacji.

Garbik nerki (lewej) – 
wybrzuszenie miąższu nerki 
spowodowanego uciskiem przez 
śledzionę.

 

 

Kamica nerkowa

 

 

Powiększenie/guzy nadnerczy

 

 

Pecherz moczowy 

 

 

Gruczoł krokowy

Prawidłowe 

wymiary:

• długość (A-P) do 

35 mm,

• szerokośc do 40 

mm,

• długośc w 

przekroju 

strzałkowym do 

40 mm.

 

 

Macica

Normal diameters: 

• długośc do 75 mm,

• grubośc do 50 mm,

• szerokość do 35 mm,

• grubość endometrium do 
8mm.

 

 

Dwurożna macica

T

 

 

Jajniki

Pęcherzyk Graffa może być 
pomylony z torbielą prostą.

 

 

Powiększone węzły chłonne

 

 

Powiększone węzły chłonne

Patologiczny obraz usg węzła 
chłonnego w okolicy prawej 
pachwiny.

 

 

Echo serca

 

 

Badanie doplerowskie naczyń 

krwionośnych

 

 

Duże naczynia j. brzusznej

Ocena:
• średnicy
• dużych patologicznych zmian – 

blaszki 
  miażdżycowe, tętniaki,
• przepływu krwi,
• anatomicznych 

nieprawidłowości,
• zakrzepicy dużych żył.

 

 

Aorta i jej odgałęzienia

 

 

Tętniak aorty brzusznej

Prawidłowa średnica 
tego naczynia nie 
powinna przekraczać 
30mm.
Tętniaki o śr. 
większej niż 50 mm 
zawsze wymagają 
interwencji 
chirurgicznej.

 

 

Żołądek

Nie do oceny kiedy jest 
pusty.
Tworzy liczne artefakty z 
powodu obecności gazów w 
jego świetle.
W usg można uchwycić duże 
nieprawidłowości.

 

 

Jelito

Ocena ściany 
(echostruktura, 
grubość)   i 
perystaltyki.

 

 

Stany zapalne

Choroba Crohna 
– potwierdzona 
klinicznie.

 

 

Badanie endosonograficzne

 

 

USG gruczołu tarczowego

 

 

USG sutka

 

 

USG płodu

 

 

Inne zastosowania usg

• badania śródoperacyjne,

• badania endo- lub fiberoskowe,

• badania śródnaczyniowe,

• badania okulistyczne,

• badania narządu ruchu,

• monitorowanie biopsji, drenaży, 

ablacji,

• ultrasonografia weterynaryjna

 

 

Monitorowanie opróżnienia 

torbieli sutka

 

 

Badanie z zastosowaniem 

ultrasonograficznych środków 

kontrastujących

 

 

Standardy badań usg

W Polsce zostały opracowane przez Polskie 

Towarzystwo Ultrasonograficzne (PTU)             
– wydane w formie książki, dotyczą wszystkich 

aspektów zastosowania diagnostyki usg poprzez 

jakość sprzętu, zastosowanie właściwych głowic, 

poprawne przeprowadzenie badania  i jego opis  

   wraz z dokumentacją.

Umiejętność wykonywania badań usg 

potwierdzone jest certyfikatem PTU 

otrzymywanym po spełnieniu wszystkich 

wymogów i zdaniu egzaminów:         testowego i 

praktycznego.