Rodzaje skóry i czynniki
wpływające na jej stan,
wygląd i starzenie się
Dr Wacław Pawliszyn
Małopolska Wyższa Szkoła
Zawodowa w Krakowie
Rodzaje skóry i czynniki
wpływające na jej stan,
wygląd i starzenie się
Dr Wacław Pawliszyn
Małopolska Wyższa Szkoła
Zawodowa w Krakowie
Cera normalna
cechy ogólne
Odczyn lekko kwaśny
Aksamitna w dotyku, miękka
Dobre napięcie (turgor)
Kolor mleczny lub różowobiały
Lupa: drobne poletkowanie
niewielka liczba znamion barwnikowych
Ocieranie chusteczką: niewielki ślad wilgoci
Lampa Wooda: kolor niebieskofioletowy
Występuje dość rzadko (uprzemysłowienie,
zanieczyszczenie środowiska)
Z upływem lat ma tendencje do wysychania
Cera normalna
przydatność środków myjących
++ szczególnie przydatne, + przydatne, - nie zalecane
twarz
ciało
Mydła dla dzieci
+
++
Mydła przetłuszczone
++
++
Mydła syntetyczne (syndety)
+
++
Mydła antyseptyczne
-
-
Mydła zapachowe
-
+
Żele na naturalnych składnikach
++
+
Mydła ze składnikami regenerującymi
(„pain dermatologique”)
++
+
Cera sucha
cechy ogólne
Skóra delikatna, przeźroczysta
Cienki naskórek
kolor różowy
Podwyższone łuszczenie się naskórka
Częste fałdy i linijne zmarszczki:
Koło oczu i ust
Na szyi
Często rozszerzone naczynia
Lupa: szorstka, łuszcząca się powierzchnia
nie widać otwartych porów
Ocieranie chusteczką: bez śladów wilgoci
Lampa Wooda: kolor bladofioletowy
Rodzaj skóry bardzo popularny – występuje u około 80%
kobiet
Suchość skóry nasila się z wiekiem
Często występują prosaki (zastoiny w gruczołach łojowych i
potowych przeświecające przez naskórek)
Skórę taką powinno się traktować z dużą ostrożnością
Cera sucha
diagnostyka
Najłatwiej odpowiedzieć na pytanie „czy to
cera sucha”, biorąc pod uwagę następujące
elementy:
Czy raczej nie widać porów?
Czy skóra jest matowa, a nawet szorstka?
Czy jest różowa?
Czy po 25 roku życia wokół oczu pojawiają się
już zmarszczki?
Czy po spacerze w chłodzie lub na słońcu lub
po dłuższym pobycie na wietrze i zimnie skóra
jest napięta, podrażniona, zaczerwieniona?
Czy prawie nigdy nie występują zaskórniki?
Cera sucha
najważniejsze przyczyny suchości
skóry
Czynniki środowiskowe:
Słońce
Mróz
Mała wilgotność powietrza
Czynniki wewnętrzne:
Czynniki osłabiające wytwarzanie NMF (naturalnego
czynnika wiążącego wodę)
Wiek ponad 35-40 lat
Przemęczenie i stresy
Niewyspanie
Choroby skóry
Czynniki uszkadzające płaszcz ochronny naskórka
Dieta, częste odchudzania
Złe kosmetyki
Czynniki długotrwale obniżające nawodnienie skóry:
Klimatyzacja i centralne ogrzewanie
Leki odwadniające
Podeszły wiek
Cera sucha
przydatność środków myjących
++ szczególnie przydatne, + przydatne, - nie zalecane
twar
z
ciało
Zwykłe mydło
-
-
Mydła przetłuszczone i kremowe
+
++
Mydła syntetyczne (syndety)
-
-
Mydła z dodatkiem środków
pielęgnacyjnych
+
++
Mydła antyseptyczne
-
-
Śmietanka / mleczko kosmetyczne
(do twarzy)
++
++
Kremy do ciała
++
++
Cera tłusta
cechy ogólne
Odczyn zasadowy
Skóra gruba i szorstka
Często łatwo przetłuszczające się włosy
W dotyku wilgotna i tłusta
Obfite wydzielanie łoju, głównie: nos, broda i czoło
Kolor żółtoziemisty
Lupa: pory skóry rozszerzone
cera gruboziarnista
Przy pocieraniu chusteczką pozostają plamy tłuszczu
Lampa Wooda: kolor białawy
Ze względu na nadprodukcję łoju często kłopoty z makijażem
(„spływa”)
Ten typ skóry dłużej wygląda młodo
Dieta jest ważnym elementem pielęgnacyjnym
Skłonność do krost i zaskórników (woreczki mieszków
włosowych wypełnione tłuszczami i keratyną, zamknięte lub
otwarte)
Cera tłusta
przydatność środków myjących
++ szczególnie przydatne, + przydatne, - nie zalecane
twar
z
ciało
Zwykłe mydła toaletowe
-
+
Mydła przetłuszczone i kremowe
-
-
Mydła p/trądzikowe (z S, Cys, Me)
++
++
Mydła syntetyczne (syndety)
przeciwtrądzikowe
++
+
Mydła „sportowe”
przeciwbakteryjne
-
+
Żele i płyny przeciwtrądzikowe (na
naturalnych składnikach)
++
+
Cera mieszana
cechy ogólne
Mieszanina cech cery suchej i tłustej
Zwykle tłusty pas od czoła do brody
Policzki i boczne części twarzy suche
Wymaga stosowania kilku preparatów
równocześnie
Pielęgnacja wymaga czasu i cierpliwości
Czasami dobrze jest, jeżeli część tych
zabiegów może wykonać w domu sama
zainteresowana
Cera mieszana
diagnostyka
Najłatwiej odpowiedzieć na pytanie „czy to cera
mieszana”, biorąc pod uwagę następujące
elementy:
Czy tylko bibułki z czoła, brody i nosa mają ślady
tłuszczu?
Czy cera na policzkach i skroniach wygląda dosyć
dobrze?
Czy pory są drobne, a skóra gładka?
Czy na środkowej części twarzy pory są rozszerzone
i występują zaskórniki?
Czy nos błyszczy tłustawo krótko po oczyszczeniu?
Czy zimą czoło i policzki są szorstkie i podrażnione?
Czy latem skóra jest bardzo tłusta?
Cera mieszana
przydatność środków myjących
++ szczególnie przydatne, + przydatne, - nie zalecane
twar
z
ciało
Zwykłe mydła toaletowe
-
Mydła przeciwbakteryjne
-
Mydła przeciwtrądzikowe
-
Mydła syntetyczne z dodatkiem
składników nawilżających
++
Mydła glicerynowe
++
Zele lub płyny przeznaczone
specjalnie do cery mieszanej
++
Mleczka kosmetyczne do
demakijażu
++
Cera odwodniona
cechy ogólne
Skóra sucha, lekko szorstka
Łatwo złuszczający się naskórek
Często zmniejszone napięcie (turgor)
Często wtórny charakter takiej cery, zwykle
wskutek:
Zbyt ostrej diety
Nadmiernego opalania się
Odwodnienia
Leczenia nadciśnienia
Przebytych chorób
Należy zawsze starać się ustalić przyczynę takiego
stanu rzeczy
Powinno zastosować się w miarę możliwości
kurację regenerującą
Cera dojrzała
cechy ogólne
Po 30 roku życia
Skóra sucha, cienka
Zanik tkanki tłuszczowej podskórnej
Pojawienie się zmarszczek mimicznych
Utrata jędrności skóry
Zwiększone złuszczanie naskórka
Na wcześniejsze starzenie się skóry ma wpływ wiele
czynników:
Przebyte choroby
Zaniedbanie
Stresy
Nadużywanie słońca
Zanieczyszczenie środowiska
Stan hormonalny ustroju
Zabiegi kosmetyczne z użyciem kolagenu dają zwykle
efekt czasowy (około 1 roku). Stosuje się też różnego
pochodzenia preparaty biologicznie czynne.
Cera ciemna
cechy ogólne
Skóra lśniąca i aksamitna
Grubsza i twardsza od skóry białej
Gruczoły potowe większe i liczniejsze
Gruczoły łojowe większe i liczniejsze
1/10 gruczołów łojowych uchodzi bezpośrednio
do naskórka
Warstwa rogowa grubsza
Łatwiejsze złuszczanie naskórka
Większa skłonność do zbliznowaceń (keloidów)
Skóra ciemna starzeje się później, ale szybciej
Często ciemniejszy kolor skóry jest cechą
dziedziczną
Cera wrażliwa
Około 70% kobiet europejskich określa swoją
cerę jako wrażliwą
Prawdziwą (naturalnie wrażliwą) cerę ma
jednak tylko około 12% kobiet – zwykle o
bardzo jasnej cerze, włosach rudych lub blond i
niebieskich lub zielonych oczach
Skóra tych kobiet wytwarza mało tłuszczu
Naskórek zazwyczaj jest cienki, a ilość barwnika
chroniącego skórę jest niewystarczająca
Cera wrażliwa jest zawsze cerą suchą
Typowe cechy cery wrażliwej:
Zaczerwienienie
Podrażnienia
Uczucie napięcia
Łuszczenie się
Świąd skóry
Cera wrażliwa
2
Oprócz wrażliwości o wrodzonych charakterze
jest to też cecha mogąca się pojawiać jako cecha
nabyta w różnych okresach życia
W pielęgnacji nie ma znaczenia fakt, czy jest to
cecha wrodzona czy nabyta
Skóra taka wymaga oszczędnego traktowania i
źle znosi częstą zmianę kosmetyków
Dobierając kosmetyki należy pamiętać, że im
bardziej złożony preparat, tym większa szansa
podrażnienia skóry (niektóre kosmetyki mają
nawet do 30 substancji w swoim składzie)
Czynniki zewnętrzne, a zwłaszcza stres mają
wielkie znaczenie, podwyższając reaktywność
skóry wrażliwej. W takich okresach należy unikać
czynników drażniących „od wewnątrz”, jak kawa,
mocna herbata, napoje typu Cola, mocne
przyprawy
pomocne są czynniki odprężające psychicznie
Skóra
Różnice pomiędzy skórą kobiet i mężczyzn
Najistotniejsze różnice:
różny splot włókien kolagenowych i tkanki
łącznej skóry właściwej
Różne wytwarzanie hormonów i ich działanie
na skórę
Różna zawartość tłuszczu w tkance podskórnej
(więcej u kobiet)
Inny przebieg starzenia się skóry (kobiety:
wcześniej, ale powoli; mężczyźni później, lecz
szybciej). U mężczyzn głębsze i większe
zmarszczki, bo grubszy naskórek
Silniejsze owłosienie mężczyzn
Skóra
Różnice pomiędzy skórą kobiet i mężczyzn
2
Naskórek:
Kobiety:
cieńszy, 14 – 20 warstw komórek
Mężczyźni:
grubszy, około 30 warstw komórek
Układ barwnika:
Kobiety:
jaśniejsza karnacja, mniej barwnika
Mężczyźni:
ciemniejsza karnacja, więcej barwnika
(wpływ hormonów)
Proces starzenia się skóry:
Kobiety:
wcześniejsze powstawanie zmarszczek,
zmarszczki bardziej płaskie
Mężczyźni:
późniejsze powstawanie zmarszczek,
zmarszczki głębokie
Skóra
Różnice pomiędzy skórą kobiet i mężczyzn
3
Turgor:
Kobiety:
cieńsza skóra właściwa, więcej włókien
sprężystych w tkance łącznej, ale słabsza sieć
łącznotkankowa
Mężczyźni:
grubsza skóra właściwa, nieco inny splot
włókien
Suchość skóry:
Kobiety:
skóra bardziej sucha, mniejsze wydzielanie łoju,
trądzik młodzieńczy o łagodnym przebiegu
Mężczyźni:
silniejsze wydzielanie łoju (działanie
androgenów), ostrzejszy przebieg trądziku młodzieńczego
Owłosienie:
Kobiety:
skąpe
Mężczyźni:
bujniejsze (hormony płciowe męskie stymulują
mieszki włosowe)
Skóra
Różnice pomiędzy skórą kobiet i mężczyzn
4
Łysienie:
Kobiety:
włosy wypadają rzadko
Mężczyźni:
częste wypadanie włosów (mieszki
włosowe pod wpływem hormonów płciowych męskich
maja tendencje zanikowe)
Wydzielanie potu:
Kobiety:
mniejsze, mniejsza liczba gruczołów
potowych ekrynowych
Mężczyźni:
większa potliwość, więcej gruczołów
potowych ekrynowych
Tkanka tłuszczowa:
Kobiety:
więcej tkanki tłuszczowej podskórnej, luźniej
ułożone pasma tkanki łącznej
Mężczyźni:
mniej tkanki tłuszczowej podskórnej,
mocniejsza tkanka łączna
Rola wody
1
Woda jest podstawowym środowiskiem dla
wszystkich przebiegających w skórze reakcji,
uaktywnia czynność enzymów i działa jako
plastyfikator, uelastyczniający zrogowaciałe
komórki
Skóra właściwa zawiera około 80% wody
Naskórek zawiera około 10-13% wody, nawet
niewielka kilkuprocentowa utrata wody w naskórku
jest natychmiast widoczna
Bez wody naskórek szybciej się starzeje i łatwiej
uwidaczniają się zmarszczki
Woda nawilżająca naskórek pochodzi ze skóry
właściwej (nie ze środowiska!) w czasie
przedostawania się ze skóry na zewnątrz
Aby zatrzymać wodę, naskórek ma do dyspozycji
dwa mechanizmy: naturalny czynnik nawilżający
(NMF) i system bariery ochronnej
Rola wody
Naturalny czynnik nawilżający
NMF
2
NMF powstaje w naskórku w czasie procesu
rogowacenia (czyli dojrzewania komórek
naskórka)
Jest substancją silnie higroskopijną, pęczniejącą
podczas pochłaniania wody
Dzięki temu procesowi skóra jest gładka i lepiej
napięta
Ilość NMF maleje z wiekiem człowieka, zmniejsza
się też po przebytych chorobach lub na przykład w
wyniku długotrwałego opalania się
Barierę ochronna stanowią składniki łoju
pokrywające naskórek od zewnątrz i lipidy
substancji międzykomórkowej, znajdujące się na
poziomie warstwy rogowej
Grupa ta, często nazywana cementem
międzykomórkowym, to głównie ceramidy, kwasy
tłuszczowe, trójglicerydy i cholesterol
Rola wody
Lipidy warstwy rogowej
Lipidy warstwy rogowej składają się z
ceramidów
(40%), z cholesterolu (25%), siarczanu
cholesterolu (10%) i z wolnych kwasów
tłuszczowych (25%)
W ceramidach
74%
stanowią NNKT
(niezbędne
nienasycone kwasy tłuszczowe)
, zazwyczaj nie
są one wytwarzane przez organizm człowieka.
Różna długość łańcuchów ceramidów zapewnia im
elastyczność i termostabilność, a struktura
podobna do ciekłych kryształów zapewnia
nieprzepuszczalność wody
Na powierzchni naskórka znajdują się lipidy,
produkowane przez gruczoły łojowe, zawierające
węglowodory:
skwalen, trójglicerydy, woski,
estry steroli, kwasy tłuszczowe
Uszczelniają one skórę, zabezpieczają przed wodą,
przeciwdziałają utracie wody, zabezpieczają przed
mikroorganizmami (przed infekcją)
Rola wody
Bariera ochronna naskórka
3
Najbardziej zewnętrzna warstwa łoju chroni
skórę w sposób czysto mechaniczny
Lipidy międzykomórkowe działają ze znacznie
większą precyzją – reagując na zmiany
zachodzące w środowisku zewnętrznym,
zmieniają przepuszczalność płaszcza
ochronnego i w ten sposób chronią skórę przed
nadmiernym wysuszeniem
System ten jest znacznie mniej wydajny wraz z
wiekiem człowieka
System ten jest też uszkadzany lub niszczony
w wyniku stosowania zbyt agresywnych
kosmetyków (zwłaszcza do mycia), powodując
nadmierne odwodnienie naskórka
Czynniki zewnętrzne a stan
skóry
wpływ promieniowania słonecznego
Słońce jest jednym z głównych elementów
życiodajnych na Ziemi i nie można go całkowicie
unikać, jednak zbyt silne nasłonecznienie jest
szkodliwe. Największe ryzyko stwarza słońce
codzienne ( a nie wakacyjne, jak się sądzi)
Szczególny wpływ słońca obserwuje się w
dzieciństwie, gdyż pomaga ono syntetyzować
witaminę D
3
. Do prawidłowej syntezy witaminy D
3
wystarcza codzienny półgodzinne przebywanie na
słońcu, nawet w pochmurny dzień
Kobiety zagrożone osteoporozą potrzebują mniej
więcej tyle samo słońca, co dzieci w okresie
rozwoju
Brak słońca i światła wywołuje często depresję i
pogarsza nastrój, obniża napęd życiowy, zniechęca
do pracy i zabawy. Jest to szczególnie dobrze
widoczne w okresach małego nasłonecznienia w
naszej strefie klimatycznej
Czynniki zewnętrzne a stan
skóry
wpływ promieniowania słonecznego
Szyszynka pod wpływem promieniowania
słonecznego produkuje mniej melatoniny,
odblokowywując w ten sposób jej hamujący
wpływ na gruczoły dokrewne: tarczycę i gonady
W skórze i w przysadce mózgowej pod wpływem
promieniowania słonecznego produkowany jest
neurohormon, z którego powstają beta-endorfiny
– pobudzające pracę kory nadnerczy, o działaniu
przeciwbólowym, hamujące depresję i apatię
Ważna uwaga praktyczna: niektóre z
neuropeptydów mogą przyczyniać się do
przeobrażania prawidłowych komórek
barwnikowych skóry w komórki czerniaka.
Jest to szczególnie istotne u osób bardziej
podatnych: o jasnej karnacji i u osób starszych
Czynniki zewnętrzne a stan
skóry
wolne rodniki
Pod pojęciem wolnych rodników rozumiemy
niezrównoważone energetycznie cząstki
uszkadzające skórę
Promieniowanie słoneczne odgrywa istotną rolę
– wolne rodniki uwalniają się w dużej ilości z
cząsteczek powietrza właśnie w słoneczne dni
Więcej agresywnych wolnych rodników
powstaje w środowiskach zanieczyszczonych
(tereny przemysłowe, wielkie miasta)
Skóra wyposażona jest w neutralizatory
blokujące wpływ wolnych rodników
Skóra staje się podatniejsza na wpływ wolnych
rodników z wiekiem, wskutek stresów i
przebytych chorób
Czynniki spowalniające
regenerację naskórka
Bezustanny proces keratynizacji powoduje, że nowe
komórki zastępują stare i uszkodzone i drobne
defekty naskórka znikają po jakimś czasie bez śladu
Zwykle trwa to około 28 dni, w wieku późniejszym
proces ulega spowolnieniu
Inne czynniki spowalniające regenerację naskórka:
Ogólne przemęczenie organizmu
Złe odżywianie z niedostateczną ilości substancji
odżywczych
Stres
Zanieczyszczenie środowiska
Zanurzenia hormonalne, głównie hormonów
płciowych
Nadmierne zgrubienie warstwy rogowej
Skóra
Włókna kolagenowe
U człowieka wyróżniono 14 typów kolagenu i 5
kolagenopodobnych. Skóra dorosłego zbudowana jest
głównie z kolagenu (18%) typu I i III. Kolagen III w
dużych ilościach występuje w skórze małych dzieci
(50%)
Synteza kolagenu zatrzymuje się w wieku około 30 lat i
później ustaje, kolagen zaczyna zanikać w strukturze
dermicznej około 40-50 roku życia
Wraz z wiekiem kolagen III jest zastępowany przez
kolagen I, stanowiąc u osób dorosłych ponad 80%
Tylko kolagen III (i to w dużych ilościach) jest zdolny
podtrzymać sprężystość skóry. Kolagen typu I ma
znaczenie podporowe, tworząc masę najbardziej
grubych włókien skórnych
Kolagen typu I jest nierozpuszczalny w wodzie
Kolagen typu III jest rozpuszczalny w wodzie, nadając
skórze elastyczność, rozciągliwość i jędrność
Skóra
Włókna elastynowe
Sprężyste włókna elastynowe są mniej liczne niż
włókna kolagenowe, są bardzo cienkie i elastyczne
Oplatają włókna kolagenowe i przydatki
Po rozciągnięciu mają zdolność powrotu do
pierwotnej formy
W młodym wieku obecność kolastyny i elastyny
cechuje ciągła równowaga dynamiczna
Kolagen i elastyna ulegają rozkładowi w skórze
przez mechanizmy enzymatyczne i w ten sposób
eliminowane są zniszczone i uszkodzone włókna
Z upływem lat aktywność fibroblastów – komórek
produkujących kolagen i elastynę słabnie –
efektem jest spowolnienie produkcji tych białek i
ich gorsza jakość
Skóra
Czynniki wpływające na starzenie się
skóry
1
Starzenie egzogenne
(czynniki
zewnątrzpochodne)
Wiek
Proces zaczyna się zazwyczaj po 25 roku życia
Promieniowanie UV
Promieniowanie UV (szczególnie UVA) powoduje zmiany
komórkowe i zmiany w wydzielaniu enzymów. Jest to
powodem przedwczesnego niszczenia włókien
kolagenowych i elastycznych. W efekcie obserwujemy
wiotczenie i przedwczesne starzenie się skóry
Palenie tytoniu
Skóra kobiet palących starzeje się czterokrotnie szybciej,
niż niepalących. Jest to związane z przedostawaniem się
wolnych rodników do płuc, atakowaniem przez wolne
rodniki komórek gromadzących tłuszcz, możliwością
zmiany kodu genetycznego komórek i obkurczanie przez
nikotynę naczyń krwionośnych, co jest powodem
gorszego odżywienia skóry. Nikotyna zmniejsza również
dowóz do skóry witaminy C.
Skóra
Czynniki wpływające na starzenie się
skóry
2
Stres
Długotrwałe napięcie mięśni mimicznych, częste w
stresie, zmniejsza sprężystość włókien elastycznych i
powoduje przedwczesne wiotczenie skóry. Adrenalina
(„hormon stresu”) obkurczając naczynia krwionośne
powoduje niedożywienie skóry. Kortyzon utrudnia podziały
komórkowe i zmniejsza liczbę powstających włókien
kolagenowych.
Odżywianie się
Pożywienie bogate w witaminy i sole mineralne opóźnia
proces starzenia się skóry
Starzenie endogenne
(czynniki
wewnątrzpochodne)
Zwykle zaczyna się u kobiet między 35 a 45 rokiem życia
Pogrubia się warstwa rogowa skóry, a jej nawarstwione
pokłady tworzą nierówności, tworząc sieć pierwszych
drobnych zmarszczek. Pogrubiała warstwa rogowa
zmienia kolor skóry na bardziej szary i blady.
Zmiany struktury włókien kolagenowych i sprężystych
powodują zmniejszenie ilości kwasu hialuronowego i
utraty wody
Rodzaje cery
popularne piśmiennictwo
Maria Noszczyk, Bartłomiej Noszczyk
„Medycyna piękności”
Wydawnictwo Lekarskie PZWL
Warszawa 1999
Imke Barbara Peters
„Kosmetyka”
Podręcznik do nauki zawodu • Poradnik
Wydawnictwo Rea Warszawa 2002