RODZAJE  AFAZJI

AFAZJA



Afazja to spowodowane organicznym uszkodzeniem 

odpowiednich struktur mózgowych częściowe lub 

całkowite zaburzenie mechanizmów programujących 

czynności mowy u człowieka, który już uprzednio 

opanował te czynności.

Maruszewski M. (1966) Afazja. Zagadnienia teorii i terapii. Warszawa: PWN.

Afazja to nabyte zaburzenie funkcji językowych 

powstałe w wyniku uszkodzenia mózgu.

Termin ten dotyczy zdolności mówienia i rozumienia 

mowy, czyli konstruowania wypowiedzi, dobierania słów, 

rozróżniania dźwięków, rozumienia znaczenia słów 

i zdań, a towarzyszą jej zaburzenia czytania i pisania. 

Stopień zaburzenia każdej z tych umiejętności może być 

różny, w zależności od miejsca i głębokości uszkodzenia.



Afazja to sytuacja, w jakiej osoba 

chora, która dotychczas nie miała 

żadnych problemów z funkcjami 

językowymi – ma trudności z 

mówieniem lub rozumieniem mowy, 

ma również problemy z pisaniem i 

czytaniem. 



Pojęcie afazji nie dotyczy żadnej konkretnej 
choroby, opisuje pewną grupę objawów 
wywołanych uszkodzeniem mózgu, którego 
przyczyny mogą być różne. Afazja powstaje w 
wyniku uszkodzenia ośrodkowego układu 
nerwowego bez względu na czynnik, który je 
wywołuje. 



Najczęściej uszkodzenie powstaje w wyniku urazu 
czaszkowo-mózgowego, udaru mózgu.



Afazja nie jest wynikiem niedowładu, paraliżu, czy 
niedoczulicy mięśni artykulacyjnych narządu mowy 
(tj. mięśni krtani, języka, podniebienia, ust itp.). 

Dwa główne typy afazji: 
Afazja Broca i Wernickiego.



Klasyczne opisy afazji zostały poczynione w 
XIX wieku przez europejskich lekarzy Broca i 
Wernickego kształtując myślenie o afazji jako 
zaburzeniach dających się podzielić na co 
najmniej dwie kategorie. 

AFAZJA BROCA



Paul Broca w drugiej połowie XIX wieku przedstawił przypadek 

pacjenta, który rozumiał wszystko, co do niego mówiono, lecz sam 

nie mógł nic powiedzieć, z wyjątkiem wulgaryzmów wypowiadanych 

w stanie napięcia emocjonalnego, oraz nic nie znaczącego "tan", 

czemu towarzyszyła zróżnicowana gestykulacja.

.



Osoba z afazją Broca ma prawie całkowicie zniesioną zdolność 

mówienia, przy zachowanej (niemal w całości) zdolności rozumienia 

mowy.  



Jeśli zaś chory mówi, to jego mowa nie jest płynna. Pacjent 

sylabizuje, a wypowiedzenie prostych słów wymaga czasu i sporego 

wysiłku. Najłatwiej jest mu wówczas używać rzeczowników i 

czasowników, lecz inne elementy, takie jak przymiotniki, są bardzo 

zredukowane (jeśli w ogóle występują). Pojawiają się także poważne 

trudności w powtarzaniu słów wypowiadanych przez inne osoby 

oraz kłopoty z nazywaniem pokazywanych przedmiotów.  



Nie można czytać i pisać.  Życie pacjenta komplikują ponadto 

sytuacje, podczas których bezwiednie powtarza on słowa wcześniej 

już powiedziane, nie mogąc tego powstrzymać. Czasami to tylko 

dźwięki mowopodobne, nierzadko zaś wulgaryzmy lub np. 

fragmenty modlitwy.

AFAZJA WERNICKIEGO



Niedługo po doniesieniach Broca Carl Wernicke przedstawił przypadki 
pacjentów, którzy potrafili mówić w zasadzie normalnie, lecz nie rozumieli 
mowy własnej i innych osób.



W przypadku afazji Wernickego mowa jest płynna. Poszczególne słowa są 
wypowiadane bez wysiłku, zupełnie normalnie, jednak jest ich bardzo dużo. 
Niektórzy pacjenci mówią nawet tak wiele,  że ma to charakter nachalny 
(rozmówca nie jest dopuszczany do głosu). Co więcej, jeśli ta niekończąca się 
wypowiedź zostanie zahamowana, to po chwili znów pojawia się potok słów.  



Mowa chorego z afazją Wernickego może też zawierać wyrażenia użyte 
niezgodnie ze swoim znaczeniem, czasami tak zniekształcone,  że budzi to 
duże rozbawienie u osób postronnych. 



Zdarza się jednak również,  że zdania afatyka są niegramatyczne i 
nielogiczne – tak,  że nie wiadomo, o czym on właściwie mówi.  W cięższych 
przypadkach wypowiada on twory słowopodobne pozbawione sensu lub 
bezwiednie powtarza wcześniej zasłyszane słowa

.

MARIUSZ MARUSZEWSKI



Mariusz Maruszewski proponuje najogólniejszy 
podział rodzajów afazji, który w praktyce 
pozwala określić w przybliżeniu z jaką formą 
afazji mamy do czynienia. 



Jego klasyfikacja pozwala na bardzo ogólne 
grupowanie chorych z afazją, pomija bowiem 
szereg specyficznych postaci afazji, które – 
bądź nie mieszczą się w żadnej z 
wymienionych grup, bądź – mimo, że różnią się 
między sobą dość znacznie zostały zaliczone 
do jednej grupy.

Mariusz Maruszewski
AFAZJA GŁÓWNIE EKSPRESYJNA 
(RUCHOWA)



Dominują tu zaburzenia w mówieniu, 
nadawaniu mowy.



Trudności chorego przejawiają się przede 
wszystkim w wyrażaniu swoich próśb, życzeń, 
w formułowaniu wypowiedzi słownych.



U chorych występują także pewne trudności  
w rozumieniu mowy innych osób, są one 
jednak mniej nasilone.

Mariusz Maruszewski
AFAZJA GŁÓWNIE RECEPCYJNA 
(CZUCIOWA)



Dominują tu trudności w odbiorze mowy 
innych ludzi, w rozumieniu treści słyszanych 
wypowiedzi.



Nadawanie mowy jest w pewnym stopniu 
możliwe, co nie oznacza jednak, że przebiega 
bez zakłóceń.

Mariusz Maruszewski
AFAZJA MIESZANA 
(EKSPRESYJNO-RECEPCYJNA)



Zaburzenia pojawiają się w mniej więcej 
jednakowym stopniu zarówno przy nadawaniu 
jak i przy odbiorze mowy.



Najczęściej jest to głęboka postać afazji, w 
której proces porozumiewania się jest 
szczególnie utrudniony.

Mariusz Maruszewski
AFAZJA AMNESTYCZNA



Jest to swoista, a jednocześnie częsta postać 
afazji, w której główna trudność chorego 
polega na niemożności przypominania sobie 
wyrazów, przede wszystkim zaś nazw 
przedmiotów.

Mariusz Maruszewski
AFAZJA CAŁKOWITA



Wszelkie formy porozumiewania się słownego 
są niemożliwe.

BIBLIOGRAFIA



Maruszewski M. Afazja. Zagadnienia teorii i 
terapii. PWN. Warszawa 1966



Maruszewski M. Chory z afazją i jego 
usprawnianie. Nasza Księgarnia. Warszawa 
1974



Zaburzenia mowy. Red. Stanisław Grabias. 
Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-
Skłodowskiej. Lublin 2001