Teoria Betty Neuman

Kategoryzacja teorii 

pielęgniarstwa

Potrzeby/problem

y

Nightingale
Abdellan
Henderson
Orem
Watson

Interakcje

Peplau
Orlando
Wiedenbach
King
Paterson & Zderad

Systemy

Johnson
Roy
Neuman
Levine
Leininger

Pola energetyczne

Rogers
Parse
Newman

Osoba

Człowiek (rodzina, grupa) – 

system otwarty pozostający w 
ciągłej interakcji ze 
środowiskiem

Stresor

Struktura

podstawowa

Linie 
odporności

Elastyczna linia obrony

Normalna linia obrony

Stres
or

Środowisko

Czynniki zewnętrzne i wewnętrzne 

oraz wpływy otaczające człowieka 

jako system

Środowisko oddziałuje na człowieka 

poprzez bodźce:

• interpersonalne
• intrapersonalne
• ekstraperonalne

Środowisko „wykreowane”

Nieświadomie rozwinięte przez 

człowieka dla zachowania 
równowagi systemu

Zdrowie

Stan optymalnej równowagi i 

stabilności systemu

Zdrowie - utożsamiane z 

utrzymaniem zasobów 
energetycznych struktury 
podstawowej

Pielęgniarstwo

                         

Interwencje pielęgniarskie 

                       

                                Prewencja

             pierwotna             wtórna        trzeciego 

stopnia

                                                               (trzeciorzędna)

Etapy procesu pielęgnowania 

wg B. Neuman 

1.

Diagnoza pielęgniarska – gromadzenie 

danych, wstępne określenie zakresu 

koniecznych działań

2.

Wyznaczenie celów pielęgnowania – 

określenie pożądanych zmian jakie  i 

interwencji koniecznych dla 

utrzymania, wzmocnienia lub 

przywrócenia stanu równowagi

3.

Wyniki pielęgnowania

•

interwencje pielęgniarskie (prewencja)

•

ocena zmian, stopnia osiągnięcia celów

•

określenie celów długoterminowych

•

ocena wyników pielęgnowania

Teoria Callisty Roy

Osoba/człowiek

Holistyczny system adaptacyjny

System - całość, składająca się z 

części pozostających ze sobą we 
wzajemnych relacjach; stanowi 
więcej niż tylko sumę tych części

Osoba/człowiek

„

Istota biopsychospołeczna , która 

pozostaje w ciągłej interakcji ze 
środowiskiem”

 

                                              (Roy, 1976)

„Holistyczny system adaptacyjny 
wyposażony w podsystem regulacyjny 
i poznawczy dla osiągnięcia adaptacji 
w czterech zakresach: funkcji 
fizjologicznych, koncepcji siebie, 
pełnionych ról  oraz współzależności” 

                                              (Roy, 1984)

S y s t e m   a d a p t a c y j n y

m e c h a n iz m y  

k o n t r o ln e

s p r z ę ż e n i e   z w r o t n e

“w y jś c ie ” ,   z a c h o w a n ia

Adaptacja

1. Proces

• podejmowanie działań w celu osiągnięcia 

integracji

• przebiega od zadziałania bodźca, poprzez 

uruchomienie mechanizmów obronnych do 
określonych reakcji (zachowań)

• Jest pozytywny i twórczy, prowadzi do 

rozwoju człowieka

2. Stan

  

• rezultat procesu adaptacji
• stan dynamicznej równowagi ze 

środowiskiem, integracji

Wskaźniki prawidłowej 

adaptacji

Wymiary:
• fizjologiczny
• koncepcji siebie
• pełnionych ról 
• współzależności

Wymiar fizjologiczny

1. Utlenowanie

• prawidłowa wentylacja
• prawidłowa wymiana gazowa
• prawidłowy transport gazów
• prawidłowe mechanizmy kompensacyjne

2. Odżywianie

• prawidłowy proces trawienia
• prawidłowy stan odżywienia zgodnie z 

zapotrzebowaniem

• wyrównany stan metaboliczny i stan odżywienia 

w sytuacji zmienionego zapotrzebowania

Wymiar fizjologiczny

3. Wydalanie

• prawidłowe funkcjonowanie układu 

pokarmowego

• prawidłowe wydalanie stolca
• prawidłowe procesy produkcji moczu
• prawidłowe wydalanie moczu
• efektywne mechanizmy kompensacyjne w 

sytuacji zaburzeń w wydalaniu

Wymiar fizjologiczny

4. Aktywność i wypoczynek

• integracja w zakresie poruszania się
• adekwatne uruchamianie mechanizmów 

kompensacyjnych w sytuacji braku 
aktywności

• efektywne wzorce aktywności i wypoczynku
• prawidłowy sen
• efektywne dostosowywanie środowiska do 

zmienionych warunków snu

Wymiar fizjologiczny

5. Ochrona

• zachowanie ciągłości skóry
• efektywne mechanizmy immunologiczne
• prawidłowe procesy związane z gojeniem 

się

• odpowiednia ochrona w przypadku zmian 

ciągłości skóry lub stanu 
immunologicznego

Wymiar fizjologiczny

6. Narządy zmysłów

• efektywne procesy pobudzenia
• integracja bodźców sensorycznych i 

informacji

• prawidłowa percepcja, np. interpretacja 

bodźca

• efektywne mechanizmy obronne w 

przypadku zaburzeń ze strony narządów 
zmysłów

Wymiar fizjologiczny

7. Płyny i elektrolity

• zachowana równowaga wodno-elektrolitowa
• równowaga kwasowo-zasadowa
• efektywny system buforów

8. Funkcje neurologiczne

• prawidłowe procesy pobudzania, pamięć, 

uwaga, myślenie, percepcja, język, 

planowanie, reakcje motoryczne 

• zintegrowane myślenie i uczucia
• elastyczność i funkcjonalna sprawność w 

przypadku starzenia się, zaburzeń ze strony 

układu nerwowego

Wymiar fizjologiczny

9. Funkcje endokrynologiczne

• efektywna regulacje hormonalna 

procesów zachodzących w organizmie, 
funkcji rozrodczych

• prawidłowe funkcjonowanie ujemnego 

sprzężenia zwrotnego

• prawidłowe cykliczne wydzielanie 

hormonów

• efektywne mechanizmy rdzenia sobie ze 

stresem

Koncepcja siebie

1. „Ja fizyczne”

• pozytywne postrzeganie swojego ciała
• prawidłowe funkcjonowanie seksualne
• integracja rozwoju fizycznego i 

psychicznego

• prawidłowe mechanizmy kompensacyjne w 

przypadku zmian fizycznych

• efektywne sposoby radzenia sobie ze stratą
• radzenie sobie ze śmiercią i umieraniem

Koncepcja siebie

2. „Ja osobowe”

• integracja „ja realnego” i „ja idealnego”
• efektywny rozwój moralno-etyczno-

duchowy

• szacunek do siebie
• efektywne mechanizmy obronne w 

sytaucji obawy o siebie

Pełnienie ról społecznych

• efektywne wypełnianie ról 
• integracja zachowań instrumentalnych i 

ekspresyjnych związanych z pełnieniem 
roli

• integracja ról pierwotnych, wtórnych i 

trzeciorzędnych

• efektywne procesy radzenia sobie w 

sytuacjach zmiany roli

Współzależności

• wyrównany stan emocjonalny
• prawidłowy sposób wychowania i 

wychowywania innych

• adekwatne zachowania w samotności i w 

relacjach z innymi

• efektywne mechanizmy radzenia sobie z 

samotnością i izolacją

Środowisko

„

Wszystkie warunki, okoliczności i 

oddziaływania zewnętrzne, które 
wpływają na rozwój i zachowania 
jednostki”

                                        

(Andrews & Roy, 

1991)

Zdrowie

„Stan i proces bycia i stawania się 

osobą zintegrowaną”

                                           (Roy, 1981)

Integracja oznacza osiągnięcie stanu 

adaptacji, która jest wynikiem 
procesu adaptacyjnego.

Pielęgniarstwo

Głównym celem pielęgnowania jest 

promowanie pełnej adaptacji 
człowieka do środowiska.

 

Pielęgniarstwo

• Dyscyplina naukowa

 - powinna 

opisywać i wyjaśniać procesy życiowe 
człowieka (myślenie, wartościowanie, 
relacje z innymi, odczuwanie)

• Dyscyplina praktyczna

 - rozpoznanie 

efektywnych i nieefektywnych reakcji 
człowieka i podejmowanie 
interwencji, których celem jest pomoc 
w adaptacji

Model adaptacyjny a proces 

pielęgnowania

1.

 Zbieranie danych

 (subiektywnych i 

obiektywnych)
o reakcjach człowieka 

2. 

Gromadzenie danych

 o działających bodźcach 

(wewnętrznych i zewnętrznych), rozpoznanie 
nieefektywnych reakcji na bodźce

3.

 Ustalenie diagnozy pielęgniarskiej

•

rozpoznanie poziomu adaptacji

•

diagnoza może być formułowana jako rodzaj 
działających bodźców lub nieefektywnej 
reakcji  na bodźce

Model adaptacyjny a proces 

pielęgnowania

4. 

Ustalenie celów

- określenie pożądanych 

zachowań, które pomogą człowiekowi w 

osiągnięciu stanu adaptacji

5. 

Interwencje pielęgniarskie

 – odpowiednie 

oddziaływanie na bodźce (ich 

eliminowanie, minimalizowanie ich 

działania, utrzymanie lub zmiana)

6. 

Ocena końcowa

 – porównanie osiągniętych 

zachowań 

z założonym wcześniej poziomem adaptacji 

i ewentualna modyfikacja wcześniejszych 

etapów procesu pielęgnowania