1
Betty Neumann- model
systemowy
stres i reakcja na stres
Opracowała dr Mirosława Felsmann
Podstawowe pojęcia w modelu B.
Neumann:
Człowiek,(system,struktura
podstawowa,linie obrony)
Środowisko
Zdrowie
pielęgnowanie
1
Betty Neumann- model
systemowy
stres i reakcja na stres
Opracowała dr Mirosława Felsmann
Podstawowe pojęcia w modelu B.
Neumann:
Człowiek,(system,struktura
podstawowa,linie obrony)
Środowisko
Zdrowie
pielęgnowanie
2
Człowiek
Człowiek jest otwartym systemem,
który składa się z części pozostających
ze sobą we wzajemnej współzależności
System ten jest w ciągłej interakcji ze
środowiskiem, które oddziałuje na
niego poprzez stresory
System jako całość składa się z:
umieszczonej centralnie struktury
podstawowej i otaczających ją
koncentrycznie linii obrony.
3
Struktura podstawowa
Strukturę podstawową tworzą czynniki właściwe
danemu gatunkowi, odpowiedzialne za utrzymanie
podstawowych funkcji życiowych, są to np..
mechanizmy prowadzące do utrzymania stałej
temperatury ciała;
Genetycznie uwarunkowane sposoby reagowania
na bodźce;
Sposób funkcjonowania poszczególnych układów i
narządów, struktury ego oraz zdolności
poznawczych.
Struktura podstawowa posiada własne
zasoby energetyczne, których utrzymanie
jest warunkiem życia i zdrowia.
4
Elastyczna linia obrony-
ELO
ELO stanowi najbardziej zewnętrzną linię
systemu i chroni go przed wtargnięciem
stresorów
Jest elastyczna i łatwo przystosowuje się do
zmieniających warunków i okoliczności.
Im dalej przebiega od tzw. normalnej linii
obrony, tym stanowi lepszą ochronę systemu.
Linia ta ulega zmianie pod wpływem
określonych sytuacji ( niedożywienie,
niedobór snu)
Jeżeli ulega osłabieniu, stresor może
przełamać, znajdującą się bliżej struktury
podstawowej tzw. normalną linię obrony.
5
Normalna linia obrony-
NLO
NOL jest względnie stała i oznacza stan, do jakiego
człowiek doszedł w trakcie swojego rozwoju i kim się stał.
NOL jest punktem odniesienia, na podstawie którego
można określić wszelkie odchylenia od stanu dobrego
samopoczucia.
Rozwój NLO jest wynikiem wcześniejszych zachowań
jednostki, które warunkowały zachowanie stabilności i
integrację systemu,
Czynniki które wpływają na tę linię to:
Stosowane zwykle mechanizmy radzenia sobie z
trudnościami
Styl życia
Wpływy rozwojowe
Uwarunkowania kulturowe
W przypadku kiedy NLO nie jest dostatecznie chroniona
przez elastyczną linię obrony, stresor może ją naruszyć i
wywołać reakcję w obrębie systemu
6
Linie odporności - LO
LO znajdują się najbliżej struktury
podstawowej i chronią ją bezpośrednio.
Są uruchamiane, kiedy pod wpływem stresora
pochodzącego ze środowiska naruszona
zostaje bardziej zewnętrzna normalna linia
obrony
Przykładem linii odporności jest układ
immunologiczny
Efektywność linii odporności prowadzi do
odwrócenia niekorzystnego działania bodźca i
wspomaga procesy odnowy, natomiast
nieefektywna obrona doprowadza do
naruszenia struktury podstawowej,
wyczerpania energii i w konsekwencji śmierci.
7
Według B. Neumann – system rozumiany
jako osoba lub grupa ludzi posiada jasno
określone granice
Na każdy system składa się pięć obszarów,
które charakteryzują się dość dużym stopniem
zmienności
Każdy z tych obszarów wchodzi również w skład
linii obrony. Są to następujące obszary:
Fizjologiczny- odnosi się do struktury i funkcji
ciała;
Psychologiczny-jest związany z procesami
myślowymi i reakcjami;
Socjokulturowy – łączy funkcje społeczne i
kulturę;
Rozwojowy – odnosi się do procesów rozwoju;
Duchowy – dotyczy wierzeń.
8
B. Neumann - środowisko
Środowisko
wewnętrzne-
składa się z
wszelkich sił i
wpływów,
pochodzących z
wnętrza
określonego
granicami
systemu
Środowisko
zewnętrzne to
siły i wpływy
pochodzące z
poza systemu
9
Środowisko oddziałuje na
jednostkę poprzez stresory
Stresor- to różne wpływy nie
koniecznie negatywne.
Neumann wyróżnia kilka kategorii
stresorów
Intrapersonalne – pochodzące
ze środowiska wewnętrznego
Interpersonalne lub
ekstrapersonalne-
pochodzące z poza systemu.
10
Stresory
Stresory
intrapersonaln
e – to reakcje
autoimmunolo
giczne
Stresory
interpersonalne
oddziałują na granicy
systemu i dotyczą
reakcji
miedzyludzkich np.
oczekiwania
społeczne związane z
pełnionymi rolami.
Stresory
ekstrapersonalne
dotyczą dalszego
środowiska
zewnętrznego np.
problemy finansowe
11
B. Neuman – wyróżnia trzeci
rodzaj środowiska „ środowisko
wykreowane”.
Jest ono nieświadomie rozwinięte przez człowieka
dla własnej obrony i zachowania równowagi
systemu- pełni funkcję tarczy ochronnej.
Środowisko wykreowane przenika zarówno
wewnętrzne jak i zewnętrzne środowisko i sfery
człowieka
Przykładem są tu różne mechanizmy obronne jak:
Zaprzeczenie ( sfera psychiczna)
Odruchowy skurcz mięśni ( sfera fizyczna)
Sposoby przetrwania ( sfera rozwojowa)
Zachowanie dystansu do innych
( socjokulturowa)
Podtrzymywanie nadziei ( duchowa)
12
B. Neuman – zdrowie to
Stan optymalnej równowagi i
stabilności systemu, co oznacza stan
możliwie najlepszego dobrego
samopoczucia w określonym czasie
Zdrowie ma charakter dynamiczny,
zmienia się w ciągu życia w zależności
od czynników tworzących strukturę
podstawową i od stopnia
przystosowania do działających
stresorów.
13
Pielęgniarstwo
Głównym celem i przedmiotem troski
dla pielęgniarstwa jest pomoc
człowiekowi, rodzinie lub grupie w
utrzymaniu optymalnego stanu
równowagi w konkretnym czasie.
Interwencje pielęgniarskie polegają na
przywracaniu lub pomocy w osiągnięciu
bądź utrzymaniu optymalnego zdrowia
poprzez trzy rodzaje prewencji:
pierwotną, wtórną i trzeciorzędną
14
Prewencja pierwotna
Utrzymanie istniejącego dobrostanu, czyli
ochrona normalnej linii obrony poprzez
wzmocnienie przystosowawczej linii
obrony.
Celem jest zapobieganie działaniu
stresorów i redukcja czynników ryzyka.
Interwencja powinna się rozpocząć, gdy
przewiduje się zadziałanie stresora lub gdy
stresor został już zidentyfikowany i znane
jest ryzyko związane z jego działaniem, ale
nie wywołał jeszcze reakcji u człowieka.
15
Prewencja wtórna
Następuje , gdy działający stresor wywołał
już reakcje w postaci określonych
objawów.
Celem jest przywrócenie dobrostanu i
ochrona struktury podstawowej poprzez
wzmocnienie linii odporności.
Interwencja powinna rozpocząć się jak
najwcześniej od pojawienia się objawów.
Poprzez prewencję wtórną można uzyskać
odbudowę normalnej linii obrony.
Jeżeli ta interwencja nie powiedzie się,
może zostać naruszona struktura
podstawowa
16
Prewencja trzeciorzędna
Polega na wspomaganiu procesów odnowy i
przywracaniu równowagi systemu po
przebytym leczeniu.
Jest to wzmacnianie i uruchamianie
wewnętrznych zasobów struktury
podstawowej w celu zachowania energii i
ochrony przed dalszym działaniem
stresorów.
Poprzez prewencję trzeciorzędną możliwe
jest również osiągnięcie stanu
dynamicznego przystosowania się do
działających stresorów w przyszłości.
17
Proces pielęgnowania wg
B. Neuman
Neuman wyróżnia trzy etapy:
I. Diagnoza pielęgniarska (
gromadzenie
danych
w celu określenia odstępstw od stanu dobrego
samopoczucia i wstępne określenie zakresu koniecznych
działań)
II.
Wyznaczanie celów pielęgnowania
(
wspólnie z pacjentem pielęgniarka określa pożądane
zmiany, jakie powinny nastąpić oraz rodzaj interwencji)
III.
Wyniki pielęgnowania- obejmują:
Interwencje w kategoriach prewencji
Ocenę, czy wystąpiły pożądane zmiany i
ewentualna zmiana założonych celów.
Określenie celów długoterminowych
Ocenę wyników pielęgnowania