Slajd 1

Charakterystyka zaburzeń

lękowych w postaci fobii



Lęk

, jako przeżycie emocjonalne związane z

zagrożeniem, pełni ważną funkcję w życiu człowieka.

Ostrzega i ochrania przed niebezpieczeństwem.



Zaistnienie niebezpiecznej sytuacji wyzwala

komponent afektywny

(strach),

komponent

motoryczny

, uwarunkowany genetycznie (walka,

ucieczka, znieruchomienie, omdlenie) oraz

komponent autonomiczny

( wzmaga się aktywność

układu autonomicznego: wzrasta ciśnienie krwi,

tętno, tempo oddechu, stężenie hormonów we krwi

itp.)



Lęk realny

pojawia się, gdy zaistnieje sytuacja

zagrażająca, zmniejsza się, gdy człowiek się z niej

wycofuje.



Lęk patologiczny

jest odczuwany wówczas, gdy

nie istnieje obiektywne zagrożenie. Lęk rodzi się z

błędnej lub przesadnej oceny sytuacji

potencjalnie niebezpiecznej.



FOBIA

z gr.

Phóbos

„ strach, lęk”.



Fobie są lękami uwarunkowanymi sytuacyjnie,

które występują w postaci natychmiastowych,

intensywnych i niekontrolowanych reakcji,

pojawiających się w obecności czynnika

wyzwalającego lęk. Są one odczuwane przez

samych pacjentów jako przesadzone i

irracjonalne, prowadzą do cierpienia i w

istotny sposób utrudniają pacjentowi

kierowanie własnym życiem.



Wg. Veggeberga na fobie cierpi ok. 10% ludzi.



Epizod intensywnego lęku lub niepokoju, któremu

towarzyszy nagłe pojawienie się przynajmniej 4 z niżej

wymienionych objawów, osiągających szczytowe nasilenie

w ciągu 10 minut:

Przyspieszone bicie serca

Pocenie się

Drżenie lub trzęsienie się

Uczucie braku tchu lub duszności

Uczucie duszenia się

Bóle lub uczucia ucisku w klatce piersiowej

Nudności lub dolegliwości żołądkowo – jelitowe

Zawroty głowy, niepewność, oszołomienie lub uczucie

bliskości omdlenia

Derealizacja, depersonalizacja

10.

Lęk przed utratą kontroli lub przed obłąkaniem

11.

Lęk przed śmiercią

12.

Parestezje

13.

Uderzenia gorąca lub dreszcze z zimna.

Przyczyny



Analizując przyczyny fobii, bierze się pod uwagę

szereg czynników, m.in. wpływy środowiskowo-

wychowawcze, predyspozycje biologiczne,

doświadczenia losowe.



Teoria behawiorystyczna

zakłada, że fobia

może być nabyta przez warunkowanie klasyczne –

gdy dana osoba kojarzy obiekt wywołujący lęk z

niebezpieczeństwem

(Na przykład jako dziecko mogła być straszona

pająkami, zamknięta w szafie, gdzie był pająk lub

widziała paniczne reakcje swoich rodziców na

pająka).



Konwencja psychoanalityczna

akcentując

znaczenie nieświadomości w ludzkim życiu

postuluje istnienie kilku mechanizmów

powstawania lęków fobicznych jak przeniesienie

agresji, czy regresja. W wyniku przeniesienia

obiekt lęku spostrzegany jest jako zagrażający,

dochodzi do projekcji (przypisywania) własnych

wypartych emocji obiektowi lęku. Zagrożenie

wywoływać mogą własne niechciane i

nieakceptowane emocje, jak agresja lub projekcja

własnych skłonności z poprzednich faz rozwoju

psychoseksualnego.



Psychologia ewolucyjna

akcentuje

przystosowawczą rolę fobii. Np. lęk przed

pająkami, innymi jadowitymi owadami czy

gadami był przystosowawczy z punktu widzenia

przetrwania organizmów, toteż postawa taka jest

związana z naszym repertuarem genowym i jest

bardzo łatwo uaktywniana w codziennym życiu.

Agorafobia



10 – 50% wszystkich fobii.



Lęki agorafobiczne

wyzwalane są typowo w wielu

publicznych miejscach i sytuacjach poza domem:

tłum, domy towarowe, supermarkety, korzystanie z

komunikacji miejskiej, innych środków komunikacji

(samolot, statek, kolejka linowa), jazda

samochodem (przede wszystkim na autostradach),

podróże, sytuacje oczekiwania, kino, teatr,

restauracje. Pacjenci z agorafobią lękają się tego, że

w danej sytuacji przeżyją groźny stan somatyczny,

taki jak omdlenie, zawał serca, czy udar, że utracą

kontrolę nad sobą. Ich strach dotyczy tego, że w

określonych warunkach zostaną zatrzymani, znajdą

się w „potrzasku”, zostaną pozbawieni możliwości

ucieczki, wycofania się albo uzyskania pomocy.



Nasilenie agorafobicznych zachowań unikających

może być bardzo zróżnicowane: od wybiórczego

unikania tylko pojedynczych ze wspomnianych

sytuacji aż do najcięższych postaci, w których

pacjenci nie opuszczają już samodzielnie domu, z

całkowitym upośledzeniem swobody poruszania

się.

Fobia społeczna



10% wszystkich fobii, początek w adolescencji.



Głównym objawem fobii społecznej jest nadmierny

lęk odczuwany w sytuacjach, kiedy pacjent znajduje

się w centrum uwagi innych ludzi i czuje się przez

nich oceniany.



Pacjenci z fobią społeczną obawiają się negatywnej

oceny, kompromitacji lub znalezienia się w przykrej

sytuacji.



Pacjenci są szczególnie wrażliwi na prawdziwą lub

oczekiwaną krytykę, negatywna ocenę i odrzucenie.



Często spotyka się u nich silne zwątpienie w siebie,

samokrytykę i obniżone poczucie własnej wartości



Osoby cierpiące na fobię społeczną:

Unikają odpytywania przed tablicą i wystąpień

publicznych

Unikają jedzenia i picia w miejscach publicznych

Nie odzywają się w towarzystwie innych

Nie umawiają się na randki

Unikają rozmów, zwłaszcza z osobami, które są

dla nich autorytetem

Nie mogą pracować, gdy ktoś na nich patrzy

Prowadzą najczęściej samotniczy tryb życia.



Podczas kontaktów z innymi ludźmi lub będąc w

centrum uwagi osoba z fobią społeczną przeżywa

silny lęk, czasem wręcz panikę. Występuje wtedy

przyspieszone bicie serca, trudności z oddychaniem,

drżenie rąk, pocenie się, zawroty głowy i szum w

uszach, mdłości. Bardzo charakterystyczne jest

unikanie tych sytuacji, w których ten lęk występuje.



Fobia społeczna jest czynnikiem ryzyka dla innych

fobii, depresji i uzależnienia od alkoholu i leków.



W leczeniu fobii społecznej stosuje się inhibitory

monoaminooksydazy (IMAO), terapię grupową,

behawioralną oraz niekiedy leki beta –

adrenolityczne.



Wyróżnia się fobie:

1. Dotyczące zwierząt i owadów (zoofobie) np.:

- ailurofobia (felinofobia) – lęk przed kotami,

- batrachofobia – lęk przed żabami,

- kynofobia – lęk przed psami,

- reptilliofobia – lęk przed gadami,

- arachnofobia – lęk przed pająkami,

- equinofobia – lęk przed końmi

2. Fobie dotyczące elementów otoczenia naturalnego, np.:

- aerofobia – lęk przed powietrzem (wiatr, przeciąg, podróż

kolejką

powietrzną),

- antofobia – lęk przed kwiatami,

- blanchofobia – lęk przed śniegiem,

- brontofobia – lęk przed burzą,

3. Fobie dotyczące urazów i chorób, np.:

- arachibutyryfobia – lęk przed zarazkami,

- dysmorfobia (DMF) – lęk przed deformacją, zaburzenie

spostrzegania własnego ciała,

- hemofobia – lęk przed widokiem krwi,

- mizofobia – lęk przed brudem (często z towarzyszącymi

natręctwami),

- rytifobia – lęk przed zmarszczkami,

- tanatofobia – lęk przed śmiercią ( objawia się takimi uczuciami

jak:

stan przedzawałowy, ustanie bicia serca, zawroty głowy,

drętwienie kończyn, kołatanie serca, znaczny spadek lub wzrost

ciśnienia oraz pulsu, bezdech, duszności, ucisk na klatkę

piersiową,

głowę lub brzuch),

- tokofobia – lęk przed ciążą i porodem.

4. Fobie sytuacyjne (charakteryzują się lękiem który

wywołują określone sytuacje), np.:

- nyktofobia – lęk przed ciemnością,

- akrofobia – lęk wysokości,

- aquafobia – lęk przed wodą,

- amaksofobia – lęk przed prowadzeniem samochodu,

- awiofobia – lęk przed lataniem samolotu,

- glassofobia – lęk przed wystąpieniami publicznymi,

- technofobia – lęk przed zaawansowaną techniką.

5. Fobie dotyczące relacji interpersonalnych, np.:

- gamofobia – lęk przed zawarciem małżeństwa,

- ksenofobia – lęk przed obcymi ludźmi,

- nekrofobia – lęk przed umarłymi,

- androfobia – lęk przed mężczyznami,

- kaligynefobia – lęk przed pięknymi kobietami.

Metody psychoterapeutyczne

stosowane w leczeniu różnego rodzaju

zaburzeń lękowych



Terapeuci o orientacji behawioralnej zakładają, że

zaburzenia zachowania, np. nawyk reagowania lękiem

na poziomie reakcji motorycznej, może się wiązać ze

wzmożonym napięciem mięśniowym wyzwalającym

ucieczkę z sytuacji lękotwórczej. W zakresie procesów

poznawczych lęk może wywoływać zawężenie pola

uwagi, amnezję, zaburzenia koncentracji.



Zmiana nawyku reagowania lękiem oraz profilaktyka

napadów paniki wymaga stosowania technik

psychoterapeutycznych oraz relaksacyjnych.



Poznawcze mechanizmy radzenia sobie z

lękiem.

Metoda ta składa się z kilku etapów. Na początku

terapii za pomocą hiperwentylacji wprowadza się

pacjenta w stan fizjologiczny podobny do napadu

paniki. Pacjent rejestruje wszystkie myśli, które

towarzyszą przykrym doznaniom somatycznym.

Następnie otrzymuje on instrukcję, w jaki sposób ma

oddychać, aby objawy minęły. Terapeuta wyjaśnia

pacjentowi mechanizm powstania objawów paniki i

wspólnie z nim omawia treść katastroficznych myśli,

jakie pojawiły się w czasie napadu. Pacjent uczy się

prawidłowej interpretacji objawów wegetatywnych

oraz uzyskuje przekonanie, że potrafi je kontrolować.

Ostatnim etapem jest ćwiczenie wolnego,

kontrolowanego oddechu podczas występowania

napadu.



W terapii behawioralnej stosuje się również

metodę oswajania pacjenta z sytuacjami

wywołującymi lęk. Terapeuta prosi pacjenta o

uszeregowanie sytuacji lękorodnych od

najłagodniejszej do najcięższej. Gdy pacjent

znajduje się w stanie relaksu, zaczyna ćwiczenia

od wyobrażenia sobie sytuacji wywołujących

słaby lęk. Trudności stopniuje się, przechodząc do

wyobrażeń wzbudzających największy lęk. Po

fazie wyobrażeń pacjent przechodzi do fazy

ćwiczeń w sytuacjach naturalnych. Trenerami

mogą być wówczas członkowie rodziny.



Metoda ekspozycyjna

zakłada bezpośrednią

konfrontację z bodźcami i sytuacjami wyzwalającymi

lęk. Ekspozycja stosowana jest przez dłuższy czas,

żeby umożliwić procesy habituacji. Wstrzymane

zostają zachowania typu ucieczki i unikania, więc

pacjent może się nauczyć innych sposobów radzenia

sobie z własnymi reakcjami lękowymi.

Istotne znaczenie w metodach ekspozycyjnych ma

intensywne przygotowanie i uświadomienie

pacjenta. W celu redukcji patologicznych lęków musi

się on w to zaangażować, dopuścić do wyrażania

swoich reakcji i nie tłumić ani nie kontrolować ich za

pomocą swojej woli. Chodzi tu raczej o wyuczenie

odmiennego radzenia sobie z lękami i uczuciami

paniki.



Wyróżnia się następujące sposoby ekspozycji: w

wyobraźni („in sensu”) lub w rzeczywistości („in

vivo”), w samotności lub w grupie, „pod opieką

terapeuty” lub „pod własnym kierunkiem” oraz

zmasowany lub stopniowy.



Niezależnie od wybranego sposobu niezbędne

jest regularne przeprowadzanie ćwiczeń między

sesjami („zadania domowe”), a także po

zakończeniu leczenia zadaniowego.



Odprężenie fizyczne i psychiczne

pożądane w

czasie ćwiczeń, pacjent może osiągać przez

stosowanie technik medytacyjnych, korzystanie z

feed backu (sprzężenie zwrotne). Technika

fizjologicznych sprzężeń zwrotnych (bio-feed-

back) polega na przekazywaniu pacjentowi, w

sposób wizualny lub dźwiękowy, wzmocnionych

pomiarów tętna lub reakcji skórno – galwanicznej.

Pacjent uczy się sterowania reakcjami

fizjologicznymi, a rezultat tych ćwiczeń sam

kontroluje. Dodatkowym walorem tej techniki jest

natychmiastowa „nagroda”, np. w postaci

spowolnienia tętna, co jest dodatkowym

wzmocnieniem motywacji do ćwiczeń.



Hipnoza

jest zmienionym stanem świadomości,

który pozwala wzmóc koncentrację i skupić

uwagę. Hipnoza pomaga pacjentowi skupić

skoncentrować się na myślach przynoszących

uspokojenie, a więc będących przeciwieństwem

lęku. Pacjenci, którzy przejawiają nadmierne

obawy przed utratą kontroli nad sobą, a także

chorzy z organicznym uszkodzeniem mózgu są

często niepodatni na hipnozę.

Działania pielęgniarskie wspomagające

psychoterapię



Czas i spokój podczas rozmowy z pacjentem.



Powstanie relacji opartej na zaufaniu oraz poważne

traktowanie lęków odczuwanych przez samego pacjenta jako

irracjonalne.



Pielęgniarka oferuje pacjentowi szacunek, daje do

zrozumienia, że bezwarunkowo akceptuje jego odrębność,

powinna również wiedzieć, że lęku podobnie jak urojeń, nie da

się choremu wyperswadować.



Obecność przy chorym, serdeczność i życzliwość pielęgniarki

mogą pomóc rozładować lub zmniejszyć lęk



Pacjent i pielęgniarka powinni znać cele, które chcą osiągnąć i

na które musi być zgoda pacjenta uświadomionego o

czekającej go żmudnej, często nieprzyjemnej, bardzo

obciążającej psychikę pracy nad sobą.



Redukcja własnego lęku, który w sposób

nieświadomy, przez wyraz twarzy, głos, gesty,

postawę ciała, pielęgniarka przekazuje

pacjentowi.



Zainteresowanie się pacjentem, rozmowa z nim,

zmniejszą jego poczucie zagrożenia.



Potrzeby pacjenta przeżywającego lęk powinny

być zaspokojone w pierwszej kolejności. Wszelka

niepewność i oczekiwanie męczy go i drażni,

ponieważ jego tolerancja na wszelkiego rodzaju

stresy jest zmniejszona.



Zachęcanie do udziału w zajęciach nie

wymagających skupienia (aktywność rozładowuje

napięcie lękowe).



Obserwacja pacjenta, czy lęk nie nasila się, aby

móc zapobiec czynom gwałtownym wówczas, gdy

pacjent wpadnie w panikę (pacjent w stanie

silnego lęku jest blady, widać napięcie mięśni w

mimice i postawie, szpary powiek oraz źrenice są

rozszerzone, usta uchylone, oddech i tętno

przyspieszone, może występować drżenie ciała).



Pacjenta z objawami lęku zapoznaje się ze

skuteczną, na ogół, metodą przerywania napadów

lękowych, spowodowanych hiperwentylacją.

Polega ona na zwiększeniu ciśnienia parcjalnego

w surowicy krwi, przez oddychanie w ciągu

kilku minut atmosferą bogatą w ten związek

(oddychanie do uszczelnionej wokół ust

papierowej torby).

Document Outline