postmodernizm

co to jest?

jak wyraża się w kulturze?

jak wpływa na życie?

 

 

Za elementy postmodernistycznej formacji uważa się (za Słownikiem 
pojęć kultury postmodernistycznej Tony’ego Thorne’a ,1995): 

aerobik, aromaterapię, bungy, deskorolkę, 

feminizm 
(w radykalnej postaci), folk, graffiti, gry wojenne 

(paintball i inne), styl high-tech, hip-hop, 

homeopatię, karaoke, konsumeryzm (między 

innymi 
w postaci „zakupów relaksujących”), medytację 

transcendentalną, New Age, pokolenie X, 

polityczną poprawność, prawa zwierząt, psy 

bojowe, rap, rowery górskie, realizm magiczny, 

rzeczywistość wirtualną, tarota, smerfy, tatuaż (w 

jego współczesnej odmianie), unisex (jako modę 

młodzieżową), urynoterapię, wideogry, yuppies.

 

 

kiedy?

dość precyzyjnie znaczenie terminu 

postmodernizm

 można zdefiniować 

na gruncie filozoficznym i 

socjologicznym, odnosząc go do 

zjawisk charakteryzujących kulturę 

minionych czterdziestu kilku lat, choć 

nie były te zjawiska szerzej obecne na 

gruncie polskim przed przełomem 

1989 roku

 

 

samo pojęcie

postmodernizm to: 
- po-awangardowość
- postawangardowość
- to, co po-modernistyczne
- to, co przekracza modernizm

Ważne zatem jest pytanie o 

MODERNIZM

 

 

modernizm

• węziej

: Młoda Polska

• szerzej

: formacja kulturowa kształtująca 

się począwszy od schyłku XVIII w. lub od 
połowy wieku XIX (cechy wspólne: etos i 
funkcja artysty, dążenie do wyrażenia 
świata i siebie w dziele, dążenie do 
oryginalności, naruszanie poetyk 
normatywnych na rzecz pojedynczej 
ekspresji)

 

 

czym zatem właściwie jest 

postmodernizm?

To cały zespół pojęć, które zdawały się reprezentować nową 

fazę 
w rozwoju kultury Zachodu, gdy:
1) wszelkie prawdy i wartości stały się względne, 
2) bariery między kulturą „wysoką” i kulturą masową, między 

sztuką a konsumeryzmem znikały. 

W świecie postmodernizmu pojęcia linearnej historii, 
stałego postępu i opozycji awangarda-tradycja 
bądź realność-wyobrażenie nie miały już zastosowania

. 

W rezultacie nastały: 
1) chaos konkurujących stylów i odwołań, transmitowanych 

przez wolny system konsumerystyczny, kreujący dla własnych 

celów własną rzeczywistość, 
2) przetwarzanie dziedzictwa, przebudowywanie i pisanie na 

nowo przeszłości (Tony Thorne 1995). 

 

 

Jean-Francois Lyotard nazwał ‘nastawieniem 

postmodernistycznym’ nieufność w stosunku do 

metanarracji i do szukania prawdy. 

Zygmunt Bauman:

1) postmodernizm jest końcem poszukiwania 

ostatecznej prawdy świata bądź ludzkiego 

doświadczenia. 
2) w miejsce prawdy pojawia się jej relatywizm, jej 

‘pluralizm’: możność funkcjonowania wielu porządków, 

wielu rzeczywistości obok siebie. „W miejsce 

absolutnych zasad (...) wstawiono ten nieuchwytny, 

nieporęczny, nieprzewidywalny byt zwany powszechną 

zgodą, ‘konsensusem’.” (Bauman, Prawodawcy i 

tłumacze). Rodzi się „równoległość światów, zupełnie 
do siebie nieprzystawalnych i nieprzenikalnych 

nawzajem”. W formacji postmodernistycznej rozpada 

się porządek rzeczy, na jego miejsce zaś wkracza 

irracjonalność, anarchia i groźba nieokreśloności 
(Ihab Hassan). 

 

 

Rozmyciu ulegają w świadomości 
postmodernistów wspólne zasady, wzorce 
postępowania, wspólne założenia i cele. 
‘Nastawieni postmodernistycznie’ nie 
podpiszą się pod „przewodnimi wierzeniami, 
miernikami, kryteriami, ideałami 
charakteryzującymi albo nurtującymi jakąś 
grupę, społeczność, naród, ideologię”, nie 
akceptują „zespołu wartości, będącego 
podstawą głównych form, wzorców 
zachowania się albo myśli jakiejś kultury, 
społeczeństwa, instytucji” – bo mogą 
przeciwstawić im własne cele, kryteria, 
wartości. 

 

 

POSTMODERNIZM

Ihab Hassan, Zapominanie o Orfeuszu. W 

stronę literatury postmodernistycznej (1971)

MODERNIZM

Forma (zamknięta)
Cel
Hierarchia
Obiekt sztuki (zamknięte dzieło)
Dystans
Kreacja (totalizacja)
Synteza
Selekcja
Gatunek
Interpretacja
Narracyjność, opowieść
Styl (wyszukany, szczególny)
Metafizyka

POSTMODERNIZM

Antyforma (otwarta)
Gra
Anarchia
Proces (performance)
Uczestnictwo
Dekreacja (dekonstrukcja)
Antyteza
Kombinacja
Tekst (intertekst)
Przeciw interpretacji
Drobna historia, anegdotyczność
Styl regionalny/potoczny
Ironia