NAUKA CZYTANIA
NAUKA CZYTANIA
W KLASIE I
W KLASIE I
NAUKA CZYTANIA
NAUKA CZYTANIA
W KLASIE I
W KLASIE I
METODY NAUKI CZYTANIA W KLASIE I
METODY NAUKI CZYTANIA W KLASIE I
Do najstarszych metod początkowej nauki
Do najstarszych metod początkowej nauki
czytania należą
czytania należą
metody syntetyczne
metody syntetyczne
.
.
Ich
Ich
istotą jest rozpoczynanie nauki czytania od
istotą jest rozpoczynanie nauki czytania od
części, składników wyrazów, tj. dźwięków, sylab
części, składników wyrazów, tj. dźwięków, sylab
czy liter. Wyróżniamy tutaj szczegółowe metody,
czy liter. Wyróżniamy tutaj szczegółowe metody,
zwane najczęściej fonetycznymi (dźwiękowymi),
zwane najczęściej fonetycznymi (dźwiękowymi),
sylabowymi, alfabetycznymi itp. W
sylabowymi, alfabetycznymi itp. W
1.
1.
metodach fonetycznych
metodach fonetycznych
dziecko poznało
dziecko poznało
najpierw, w toku wymawiania, samogłoski,
najpierw, w toku wymawiania, samogłoski,
później spółgłoski, a następnie ich odpowiedniki
później spółgłoski, a następnie ich odpowiedniki
literowe, z których układało się sylaby, a
literowe, z których układało się sylaby, a
wreszcie wyrazy.
wreszcie wyrazy.
2.
2.
W
W
metodzie sylabowej
metodzie sylabowej
dzieci najpierw
dzieci najpierw
poznawały sylaby, z których budowały wyrazy, w
poznawały sylaby, z których budowały wyrazy, w
metodzie alfabetycznej natomiast poznawały
metodzie alfabetycznej natomiast poznawały
mały i duży alfabet, czyli nazwy liter, a
mały i duży alfabet, czyli nazwy liter, a
następnie w toku tzw. Sylabizowania nabywały
następnie w toku tzw. Sylabizowania nabywały
stopniowo umiejętności czytania.
stopniowo umiejętności czytania.
Drugą grupą metod
Drugą grupą metod
elementarnej
elementarnej
nauki czytania, krańcowo odmienną
nauki czytania, krańcowo odmienną
od poprzednich,
od poprzednich,
są metody
są metody
analityczne
analityczne
. Proces nauki czytania
. Proces nauki czytania
zaczyna się od
zaczyna się od
wyrazów
wyrazów
. Wyrazy te
. Wyrazy te
dzieci poznają całościowo, globalnie.
dzieci poznają całościowo, globalnie.
Analiza następuje później i ma na
Analiza następuje później i ma na
celu przede wszystkim utrwalenie
celu przede wszystkim utrwalenie
wyglądu globalnie poznanych
wyglądu globalnie poznanych
wyrazów, natomiast nie kształtuje u
wyrazów, natomiast nie kształtuje u
dzieci umiejętności odczytywania
dzieci umiejętności odczytywania
nowych wyrazów na podstawie
nowych wyrazów na podstawie
uprzednio poznanych wyrazów i ich
uprzednio poznanych wyrazów i ich
części składowych – liter. Metody te
części składowych – liter. Metody te
nie znalazły powszechnego uznania,
nie znalazły powszechnego uznania,
bowiem zapamiętanie obrazów
bowiem zapamiętanie obrazów
graficznych tysięcy słów jest
graficznych tysięcy słów jest
trudniejsze od zapamiętania
trudniejsze od zapamiętania
kilkudziesięciu znaków, z których
kilkudziesięciu znaków, z których
składa się alfabet.
składa się alfabet.
W procesie początkowej
W procesie początkowej
nauki czytania szczególnie
nauki czytania szczególnie
istotne są dwa podstawowe
istotne są dwa podstawowe
procesy, a mianowicie – proces
procesy, a mianowicie – proces
analizy (wyodrębnienie z
analizy (wyodrębnienie z
określonej całości określonych
określonej całości określonych
części składowych – w tym
części składowych – w tym
przypadku wyodrębnienie z
przypadku wyodrębnienie z
wyrazów liter) i proces syntezy
wyrazów liter) i proces syntezy
( tworzenie nowych całości z
( tworzenie nowych całości z
poszczególnych części
poszczególnych części
składowych – w tym przypadku
składowych – w tym przypadku
tworzenie nowych wyrazów z
tworzenie nowych wyrazów z
poznanych liter). Stąd też mamy
poznanych liter). Stąd też mamy
następną grupę metod
następną grupę metod
początkowej nauki czytania
początkowej nauki czytania
zwanych analityczno-
zwanych analityczno-
syntetycznymi.
syntetycznymi.
metody analityczno-
metody analityczno-
syntetyczne
syntetyczne
.”
.”
Istotą tych metod jest
Istotą tych metod jest
czynność wyodrębniania
czynność wyodrębniania
elementów składowych zawartych
elementów składowych zawartych
w języku mówionym lub pisanym,
w języku mówionym lub pisanym,
ich symboliczne określenie, a
ich symboliczne określenie, a
następnie łączenie. Podstawą do
następnie łączenie. Podstawą do
analizy, a następnie syntezy jest
analizy, a następnie syntezy jest
tzw. Wyraz podstawowy,
tzw. Wyraz podstawowy,
zawierający poznawaną przez
zawierający poznawaną przez
dzieci literę (znak graficzny
dzieci literę (znak graficzny
zapisany) lub głoskę (dźwięk
zapisany) lub głoskę (dźwięk
słyszany przez dziecko). W
słyszany przez dziecko). W
zależności od tego, jakie elementy
zależności od tego, jakie elementy
języka są przedmiotem analizy
języka są przedmiotem analizy
wyodrębniamy różne odmiany
wyodrębniamy różne odmiany
metod analityczno –
metod analityczno –
syntetycznych.
syntetycznych.
Współcześnie wyodrębniamy co najmniej trzy
Współcześnie wyodrębniamy co najmniej trzy
odmiany metod analityczno - syntetycznych:
odmiany metod analityczno - syntetycznych:
- wyrazowe metody
- wyrazowe metody
analityczno-syntetyczne o
analityczno-syntetyczne o
charakterze wzrokowym,
charakterze wzrokowym,
- wyrazowe metody
- wyrazowe metody
analityczno-syntetyczne o
analityczno-syntetyczne o
charakterze fonetycznym,
charakterze fonetycznym,
- wyrazowe metody
- wyrazowe metody
analityczno-syntetyczne o
analityczno-syntetyczne o
charakterze funkcjonalnym
charakterze funkcjonalnym
Nauka czytania we współczesnych
Nauka czytania we współczesnych
elementarzach
elementarzach
Wszystkie metody sprowadzają się do dwóch czynności
Wszystkie metody sprowadzają się do dwóch czynności
naszego umysłu:
naszego umysłu:
- analizy,
- analizy,
- syntezy,
- syntezy,
Jedną z grup metod są metody syntetyczne, w których
Jedną z grup metod są metody syntetyczne, w których
wychodziło się od liter i dźwięków, potem buduje się z
wychodziło się od liter i dźwięków, potem buduje się z
nich sylaby, wyrazy i na końcu zdania. Wyróżniamy
nich sylaby, wyrazy i na końcu zdania. Wyróżniamy
metody:
metody:
- alfabetyczna – sylabizowania liter w porządku
- alfabetyczna – sylabizowania liter w porządku
alfabetycznym
alfabetycznym
- dźwiękowa – głoskowa – wychodzimy od głoski
- dźwiękowa – głoskowa – wychodzimy od głoski
- sylabowa – zgłoskowa – Punktem wyjścia jest sylaba
- sylabowa – zgłoskowa – Punktem wyjścia jest sylaba
Ponieważ krytykowano te metody to powstała
Ponieważ krytykowano te metody to powstała
analityczna metoda – globalna – w nauce czytania
analityczna metoda – globalna – w nauce czytania
wychodziło się od tekstów, które się bada, porównuje by
wychodziło się od tekstów, które się bada, porównuje by
odnaleźć w nich identyczne słowa, te same sylaby, a na
odnaleźć w nich identyczne słowa, te same sylaby, a na
koniec litery.
koniec litery.
- wyrazowe,
- wyrazowe,
- zdaniowe,
- zdaniowe,
Wadą tej metody było to, że dziecko musiało zapamiętać
Wadą tej metody było to, że dziecko musiało zapamiętać
kilka słów.
kilka słów.
Najlepszą okazała się metoda analityczno – syntetyczna,
Najlepszą okazała się metoda analityczno – syntetyczna,
gdzie punktem wyjścia jest wyraz lub zdanie, następnie
gdzie punktem wyjścia jest wyraz lub zdanie, następnie
analiza, późnej synteza.
analiza, późnej synteza.
- metoda wyrazowa – wyraz punktem wyjścia, potem
- metoda wyrazowa – wyraz punktem wyjścia, potem
sylaby i litery,
sylaby i litery,
- metoda zdaniowa – zdanie punktem wyjścia
- metoda zdaniowa – zdanie punktem wyjścia
Etapy nauki czytania, sposoby czytania w
Etapy nauki czytania, sposoby czytania w
klasie I
klasie I
Etap I – OD SAMOGŁOSEK PRYMARNYCH DO SYLABY OTWARTEJ
Etap I – OD SAMOGŁOSEK PRYMARNYCH DO SYLABY OTWARTEJ
Naukę czytania rozpoczyna się od poznania samogłosek ustnych
Naukę czytania rozpoczyna się od poznania samogłosek ustnych
– jest to powrót do prymarnych, niemowlęcych artykulacji.
– jest to powrót do prymarnych, niemowlęcych artykulacji.
Odczytywanie samogłosek angażuje głównie prawą półkulę
Odczytywanie samogłosek angażuje głównie prawą półkulę
mózgu, która w sposób symultaniczny, kompleksowy ujmuje
mózgu, która w sposób symultaniczny, kompleksowy ujmuje
obraz graficzny litery. Dzięki wykorzystaniu wizualizacji w umyśle
obraz graficzny litery. Dzięki wykorzystaniu wizualizacji w umyśle
dziecka integrują się obraz, ruch i dźwięk związany z artykulacją
dziecka integrują się obraz, ruch i dźwięk związany z artykulacją
danej samogłoski, np. uniesienie rąk ku górze, naśladujące obraz
danej samogłoski, np. uniesienie rąk ku górze, naśladujące obraz
litery Y, wydanie dźwięku. Integracja ruchu i dźwięku jest łatwa
litery Y, wydanie dźwięku. Integracja ruchu i dźwięku jest łatwa
do zapamiętania, gdyż opiera się na schematach wzrokowo-
do zapamiętania, gdyż opiera się na schematach wzrokowo-
słuchowych kształtowanych już w wieku niemowlęcym.
słuchowych kształtowanych już w wieku niemowlęcym.
Na czym to polega?
Na czym to polega?
1.Powtarzanie. Nauczyciel odczytuje głoski, a dziecko je
1.Powtarzanie. Nauczyciel odczytuje głoski, a dziecko je
powtarza. Aby ułatwić proces zapamiętywania należy zwrócić
powtarza. Aby ułatwić proces zapamiętywania należy zwrócić
uwagę dziecka na układ ust podczas wymawiania
uwagę dziecka na układ ust podczas wymawiania
poszczególnych samogłosek. Należy też posłużyć się ruchową
poszczególnych samogłosek. Należy też posłużyć się ruchową
wizualizacją (Y – uniesione ręce, i – palec na nosie obrazujący
wizualizacją (Y – uniesione ręce, i – palec na nosie obrazujący
kropkę nad i).
kropkę nad i).
2.Rozumienie (różnicowanie). Dorosły wskazuje samogłoskę a
2.Rozumienie (różnicowanie). Dorosły wskazuje samogłoskę a
dziecko ją odczytuje lub odwrotnie – dorosły wymawia
dziecko ją odczytuje lub odwrotnie – dorosły wymawia
samogłoskę a dziecko ją wskazuje. Jeśli uczący się ma trudności z
samogłoskę a dziecko ją wskazuje. Jeśli uczący się ma trudności z
rozpoznaniem litery, można podpowiedzieć mu wykorzystując
rozpoznaniem litery, można podpowiedzieć mu wykorzystując
wizualizację ruchową lub eksponując układ ust podczas realizacji
wizualizację ruchową lub eksponując układ ust podczas realizacji
głoski.
głoski.
3. Nazywanie (czytanie). Na tym etapie realizujemy zamianę
3. Nazywanie (czytanie). Na tym etapie realizujemy zamianę
rolami: raz dziecko uczy dorosłego a raz dorosły dziecko, np.
rolami: raz dziecko uczy dorosłego a raz dorosły dziecko, np.
uczeń odczytuje samogłoski lub nazywa przedstawione na
uczeń odczytuje samogłoski lub nazywa przedstawione na
ilustracjach sytuacje, natomiast terapeuta wskazuje odpowiednią
ilustracjach sytuacje, natomiast terapeuta wskazuje odpowiednią
literę. Zamiana ról powoduje, ze maluch chętnie powtarza głoski,
literę. Zamiana ról powoduje, ze maluch chętnie powtarza głoski,
aby uczyć dorosłego, przy okazji w sposób zabawowy utrwala
aby uczyć dorosłego, przy okazji w sposób zabawowy utrwala
swoją wiedzę.
swoją wiedzę.
Etap II – OD SYLABY OTWARTEJ DO PIERWSZYCH
Etap II – OD SYLABY OTWARTEJ DO PIERWSZYCH
WYRAZÓW
WYRAZÓW
Na drugim etapie nauki poszerzamy
Na drugim etapie nauki poszerzamy
zakres sylab otwartych, wykorzystując
zakres sylab otwartych, wykorzystując
nowe spółgłoski: s, z, k, g, j, n.
nowe spółgłoski: s, z, k, g, j, n.
Korzystamy także z zestawów
Korzystamy także z zestawów
samogłoska + sylaba otwarta (np.
samogłoska + sylaba otwarta (np.
ANA, ENE, itp.). Posługujemy się
ANA, ENE, itp.). Posługujemy się
znanymi już dziecku wyrazami
znanymi już dziecku wyrazami
globalnymi oraz wprowadzamy nowe -
globalnymi oraz wprowadzamy nowe -
zbudowane z nowopoznanych sylab.
zbudowane z nowopoznanych sylab.
Budujemy także wyrazy dwusylabowe
Budujemy także wyrazy dwusylabowe
(pseudowyrazy) składające się z sylab
(pseudowyrazy) składające się z sylab
otwartych, np. PABA, MALA, FAWA. Jeśli
otwartych, np. PABA, MALA, FAWA. Jeśli
dziecko opanowało materiał z
dziecko opanowało materiał z
pierwszych dwóch etapów można
pierwszych dwóch etapów można
wprowadzić zdania i proste teksty,
wprowadzić zdania i proste teksty,
zbudowane z poznanych dotychczas
zbudowane z poznanych dotychczas
sylab. Wszystkie ćwiczenia
sylab. Wszystkie ćwiczenia
wykonujemy według omówionego
wykonujemy według omówionego
wcześniej schematu: powtarzanie –
wcześniej schematu: powtarzanie –
rozumienie - nazywanie.
rozumienie - nazywanie.
Etap III – CZYTANIE SYLAB ZAMKNIĘTYCH
Etap III – CZYTANIE SYLAB ZAMKNIĘTYCH
W trzeciej fazie nauczania pracujemy na
W trzeciej fazie nauczania pracujemy na
sylabach otwartych i zamkniętych z
sylabach otwartych i zamkniętych z
poznanymi dotychczas spółgłoskami, czyli: p,
poznanymi dotychczas spółgłoskami, czyli: p,
m, b, l, t, d, f, w, s, z, k, g, j, n. Nowością na
m, b, l, t, d, f, w, s, z, k, g, j, n. Nowością na
tym etapie będą sylaby zamknięte (np. LOL,
tym etapie będą sylaby zamknięte (np. LOL,
NYK, MUK, itp.). Świetnym treningiem jest
NYK, MUK, itp.). Świetnym treningiem jest
nauka czytania na pseudowyrazach (np.
nauka czytania na pseudowyrazach (np.
ASOS, KITUME, NOT), które mają charakter
ASOS, KITUME, NOT), które mają charakter
abstrakcyjny i uniemożliwiają dziecku
abstrakcyjny i uniemożliwiają dziecku
zgadywanie.
zgadywanie.
Zasób poznanych dotychczas sylab pozwala
Zasób poznanych dotychczas sylab pozwala
już na czytanie dłuższych zdań i tekstów.
już na czytanie dłuższych zdań i tekstów.
Podczas ćwiczeń z dzieckiem nadal stosujemy
Podczas ćwiczeń z dzieckiem nadal stosujemy
system powtarzanie - rozumienie –
system powtarzanie - rozumienie –
nazywanie.
nazywanie.
Etap IV – CZYTANIE NOWYCH SYLAB OTWARTYCH I
Etap IV – CZYTANIE NOWYCH SYLAB OTWARTYCH I
ZAMKNIĘTYCH
ZAMKNIĘTYCH
Na tym etapie dziecko
Na tym etapie dziecko
zapoznaje się z dwuznakami
zapoznaje się z dwuznakami
oraz spółgłoską Ł.
oraz spółgłoską Ł.
Oczywiście nadal będą one
Oczywiście nadal będą one
realizowane w sylabach
realizowane w sylabach
zamkniętych lub otwartych.
zamkniętych lub otwartych.
Zwiększamy również ilość
Zwiększamy również ilość
wyrazów czytanych
wyrazów czytanych
globalnie oraz tekstów.
globalnie oraz tekstów.
Etap V – SAMODZIELNE CZYTANIE TEKSTÓW
Etap V – SAMODZIELNE CZYTANIE TEKSTÓW
Ostatni etap oparty jest głównie na
Ostatni etap oparty jest głównie na
samodzielnym czytaniu tekstów, jednak nie
samodzielnym czytaniu tekstów, jednak nie
oznacza to że przestajemy pracować na
oznacza to że przestajemy pracować na
materiale sylabowym. Nadal ćwiczymy
materiale sylabowym. Nadal ćwiczymy
czytanie sylab otwartych i zamkniętych, tym
czytanie sylab otwartych i zamkniętych, tym
razem wprowadzając spółgłoski miękkie oraz
razem wprowadzając spółgłoski miękkie oraz
samogłoski nosowe.
samogłoski nosowe.
Wyróżnia się najogólniej następujące techniki
Wyróżnia się najogólniej następujące techniki
początkowego czytania przez dzieci
początkowego czytania przez dzieci
poszczególnych wyrazów:
poszczególnych wyrazów:
czytanie „po
czytanie „po
literze”
literze”
(głoskowanie),
(głoskowanie),
sylabami,
sylabami,
wyrazami, sposobem mieszanym
wyrazami, sposobem mieszanym
(część
(część
wyrazu dziecko odczytuje sposobem „po
wyrazu dziecko odczytuje sposobem „po
literze”, część sylabami itp.).
literze”, część sylabami itp.).
5. Ćwiczenia w opanowaniu
5. Ćwiczenia w opanowaniu
nauki czytania
nauki czytania
szukanie wyznaczonych wyrazów w
szukanie wyznaczonych wyrazów w
tekście,
tekście,
układanie rozsypanek wyrazowych według wskazówek
układanie rozsypanek wyrazowych według wskazówek
nauczyciela
nauczyciela
wybieranie zdania z rozsypanki do odpowiedniego
wybieranie zdania z rozsypanki do odpowiedniego
rysunku,
rysunku,
dobieranie podpisów do obrazków lub
dobieranie podpisów do obrazków lub
odwrotnie,
odwrotnie,
Przedstawione propozycje to
Przedstawione propozycje to
nieliczne przykłady ćwiczeń,
nieliczne przykłady ćwiczeń,
które mogą być pomocne do
które mogą być pomocne do
przygotowania innych,
przygotowania innych,
ciekawych zadań dl ucznia.
ciekawych zadań dl ucznia.
Organizując zajęcia mające na
Organizując zajęcia mające na
celu kształcenie umiejętności
celu kształcenie umiejętności
czytania ze zrozumieniem
czytania ze zrozumieniem
pamiętać musimy, aby były
pamiętać musimy, aby były
one ciekawe, różnorodne i
one ciekawe, różnorodne i
dostosowane do możliwości
dostosowane do możliwości
dziecka.
dziecka.
Ćwiczenia należy stosować do
Ćwiczenia należy stosować do
momentu osiągnięcia u ucznia
momentu osiągnięcia u ucznia
umiejętności rozumienia
umiejętności rozumienia
czytanego tekstu.
czytanego tekstu.
DZIĘKUJĘ ZA
UWAGĘ