USTALANIE PRZYCZYN 

USTALANIE PRZYCZYN 

I OKOLICZNOŚCI 

I OKOLICZNOŚCI 

POWSTANIA POŻARÓW

POWSTANIA POŻARÓW         

SZKOLENIE INSPEKTORÓW

WYKONUJĄCYCH CZYNNOŚCI Z ZAKRESU OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ 

W ZAKŁADACH PRACY

Pożary – są to niekontrolowane procesy 

palenia, w miejscu do tego nie 

przeznaczonym.

Kto sprowadza zdarzenie, które zagraża życiu 

lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w 

wielkich rozmiarach, mające postać:

1)

pożaru, ……….

podlega karze pozbawienia wolności 

od roku do lat 10.

Rozporządzenie MSWiA z dnia 29 grudnia 1999r. w 

sprawie szczegółowych zasad organizacji

Krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz. U. 

Nr 111, poz 1311) – Załącznik Nr 3 do rozp.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997r. – Kodeks karny 

(Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) – art. 163 § 1

Podział pożarów wg wielkości:

Pożar mały

Pożar mały – (zniszczenia o pow. do 70m

2

 lub 

objętości do 350m

3

); lasy, uprawy, torfowiska 

i nieuż. o powierzchni do 1ha.

Pożar średni

Pożar średni – (pow. od 71m

2

 do 300m

2

 lub 

objętości od ); 

lasy, uprawy, torfowiska i nieuż. o pow. od 
1ha do 10ha.

Pożar duży

Pożar duży – (pow. od 301m

2

 do 1000m

2

 lub 

objętości  od  1501m

3

  do  5000m

3

);  lasy, 

uprawy,  torfowiska  i  nieuż.  o  powierzchni  od 
10ha do 100ha,

Pożar  bardzo  duży

Pożar  bardzo  duży  –  (powierzchnia  lub 

objętość 

przekraczają 

wartości 

podane 

wyżej).

Podział  pożarów  dla  przypadków  pozostałych 

(pożary  odwiertów  naftowych,  rurociągów 

gazowych, paliwowych itp.):

Pożar  mały

Pożar  mały  –  (jeżeli  podano  do  4  prądów 

gaśniczych).

Pożar średni

Pożar średni – (jeżeli podano  5 - 12 prądów 

gaśniczych).

Pożar  duży

Pożar  duży  –  (jeżeli  podano  13  -  36 

prądów gaśniczych).

Pożar  bardzo  duży

Pożar  bardzo  duży  –  (jeżeli  podano 

powyżej  36  prądów  gaśniczych  bez 

względów na ich rodzaj i wielkość).

Wykaz przyczyn powstania pożarów:

1.

nieostrożność  osób  dorosłych  lub  nieletnich 

przy  posługiwaniu  się  ogniem  otwartym,  w 

tym  papierosy,  zapałki,  przy  wypalaniu 

pozostałości  roślinnych  na  polach,  przy 

posługiwaniu 

się 

substancjami 

łatwo 

palnymi 

i 

pirotechnicznymi, 

przy 

prowadzeniu 

prac 

pożarowo-

niebezpiecznych  oraz    w  pozostałych 

przypadkach,

2.

wady  lub  nieprawidłowa  eksploatacja 

urządzeń  i  instalacji  elektrycznych,  w 

szczególności 

przewody, 

osprzęt 

oświetlenia,  odbiorniki  bez  urządzeń 

grzewczych, 

elektrycznych 

urządzeń 

ogrzewczych,  w  szczególności  piece, 

grzałki,  kuchnie, elektrycznych  urządzeń 

ogrzewczych,  urządzeń  ogrzewczych  na 

paliwo  stałe,  ciekłe,  gazowe,  urządzeń 

mechanicznych,

3.

wady procesów technologicznych

4.

nieprzestrzeganie 

reżimów 

technologicznych,

5.

nieprawidłowe 

magazynowanie 

substancji niebezpiecznych,

•

Posługiwaniem się ogniem otwartym w 

tym papierosy i zapałki,

•

Przy wypalaniu pozostałości roślinnych,

•

Przy posługiwaniu się substancjami łatwo 
zapalnymi i pirotechnicznymi,

•

Przy prowadzeniu prac pożarowo – 
niebezpiecznych.

•

Posługiwaniem się ogniem otwartym w tym 
papierosy i zapałki,

•

Przy wypalaniu pozostałości roślinnych,

•

Przy posługiwaniu się substancjami łatwo 
zapalnymi i pirotechnicznymi,

•

Przy prowadzeniu prac pożarowo – 
niebezpiecznych 

3. Wady urządzeń i instalacji 

elektrycznych, w szczególności 

przewody, osprzęt oświetleniowy 

odbiorniki bez urządzeń grzewczych.

4. Nieprawidłowa eksploatacja 

urządzeń i instalacji elektrycznych.

5. Wady elektrycznych urządzeń 

ogrzewczych w szczególności piece, 

grzałki, kuchnie 

6. Nieprawidłowa eksploatacja 

elektrycznych urządzeń ogrzewczych.

7. Wady urządzeń ogrzewczych na 

paliwo stałe.

8. Nieprawidłowa eksploatacja 

urządzeń ogrzewczych na paliwo 

stałe.

9. Wady urządzeń ogrzewczych na 

paliwo ciekłe.

10. Nieprawidłowa eksploatacja 

urządzeń ogrzewczych na paliwo 
ciekłe.

11. Wady urządzeń ogrzewczych na 

paliwo gazowe.

12. Nieprawidłowa eksploatacja 

urządzeń ogrzewczych na paliwo 
gazowe.

13. Wady urządzeń mechanicznych.

14. Nieprawidłowa eksploatacja 

urządzeń mechanicznych.

15. Wady procesów technologicznych.
16. Nieprzestrzeganie reżimów 

technologicznych.

17. Nieprawidłowe magazynowanie 

substancji niebezpiecznych.

18. Wady środków transportu.
19. Samozapalenie biologiczne.

20. Samozapalenie chemiczne.
21. Wyładowania atmosferyczne.
22. Wady konstrukcji budowlanych. 
23. Nieprawidłowa eksploatacja 

konstrukcji budowlanych.

24. Elektryczność statyczna.
25. Podpalenia umyślne, w tym akty 

terroru.  

26. Pożary jako następstwo innych 

miejscowych zagrożeń.

27. Inne przyczyny.
28 Nieustalone.

Wykaz 

przyczyn 

powstania 

miejscowych 

zagrożeń

1.

wady 

bądź 

nieprawidłowa 

eksploatacja 

urządzeń 

i 

instalacji 

elektrycznych, 

w 

szczególności  przewody,  osprzęt  oświetlenia, 

odbiorniki bez urządzeń grzewczych,

2.

wady 

bądź 

nieprawidłowa 

eksploatacja 

elektrycznych 

urządzeń 

ogrzewczych, 

w 

szczególności piece, grzałki, kuchnie,

3.

wady lub nieprawidłowa eksploatacja urządzeń 

i instalacji gazowych, w szczególności zbiorniki, 

przewody, odbiorniki gazu,

4.

wady 

lub 

nieprawidłowa 

eksploatacja 

urządzeń mechanicznych,

5.

wady  bądź  nieprawidłowa  eksploatacja 
urządzeń 

ogrzewczych 

innych 

niż 

elektryczne, 

6.

uszkodzenia  sieci  i  instalacji  przesyłowych, 
doprowadzających,  odprowadzających  media 
komunalne i technologiczne (w opisie należy 
podać, jakie medium),

7.

wady procesów technologicznych,

8.

nieprzestrzeganie reżimów technologicznych,

9.

nieprawidłowe  magazynowanie  substancji 
niebezpiecznych,

10.

nieprawidłowe technologie składowania, 

11.

wady  lub  nieprawidłowa  eksploatacja  środków 
transportu, 

niezachowanie 

zasad 

bezpieczeństwa ruchu środków transportu,

12.

wady 

lub 

nieprawidłowa 

eksploatacja 

konstrukcji budowlanych,

13.

nieprawidłowe 

wykonywanie 

prac 

instalacyjnych,  remontowych,  montażowych, 
budowlanych,

14.

nieprawidłowe 

zabezpieczenie 

wykopów, 

studni, włazów itp.,

15.

osunięcia 

się 

gruntów, 

miałów, 

innych 

materiałów sypkich,

16.

wady 

lub 

nieprawidłowa 

eksploatacja 

zbiorników ciśnieniowych,

17.

huragany,  silne  wiatry,  tornada,  gwałtowne 
opady 

atmosferyczne, wyładowania 

atmosferyczne,  gwałtowne  przybory  wód, 
zatory lodowe, 

18.

uszkodzenia,  zaniedbania  w  utrzymaniu 
szlaków komunikacyjnych,

19.

niewłaściwe 

zabezpieczenie 

hodowanych 

zwierząt, owadów, gadów, ptaków,

20.

nietypowe  zachowania  się  zwierząt,  owadów 
stwarzające zagrożenie,

21.

akcje terrorystyczne,

22.

nieumyślne działanie człowieka,

23.

celowe działanie człowieka,

24.

inne  miejscowe  zagrożenia  powstałe  w 

wyniku pożarów,

25.

nieustalone, 

26.

inne przyczyny.

Grupy źródeł inicjujących pożar

Grupy źródeł inicjujących pożar



otwarty płomień,



gorące powierzchnie i żarzące się ciała,



ciepło tarcia,



ciepło reakcji chemicznej, jako główna 

przyczyna samozapalenia,



iskry różnego pochodzenia (elektryczne, 

mechaniczne, wskutek reakcji chemicznej).



Ustawa  z  dnia  24  sierpnia  1991  r.  o 

Państwowej  Straży  Pożarnej  (J.t.:  Dz.  U.  z 

2006 r. Nr 96, poz. 667; z późn. zm.):



Art. 13 ust. 6 pkt 13 - do zadań komendanta 

powiatowego 

(miejskiego) 

PSP 

należy 

wstępne 

ustalanie 

przyczyn 

oraz 

okoliczności  powstania  i  rozprzestrzeniania 

się pożaru oraz miejscowego zagrożenia;



Rozporządzenie  Ministra  Spraw  Wewnętrznych 

i Administracji z dnia 24 października 2005 r. w 

sprawie  czynności  kontrolno-rozpoznawczych 

przeprowadzanych  przez  Państwową  Straż 

Pożarną  (Dz.  U.  Nr  225,  poz.  1934)  -  tryb, 

zakres oraz zasady przeprowadzania czynności 

kontrolno  rozpoznawczych  z  zakresu  ppoż. 

pozwalających  określić  przyczyny  powstania  i 

okoliczności rozprzestrzeniania się pożaru,



Rozporzadzenie  Ministra  Sprawiedliwości  z 

dnia  24  stycznia  2005r.  W  sprawie  biegłych 

sądowych (Dz. U. z dnia 26 stycznia 2005r.)

Istotne dane uzyskane z przeprowadzonego 
rozpoznania:



rodzaj palącego się obiektu i jego konstrukcja,



bezpośrednie zagrożenie ludzi lub zagrożenie 
pośrednie ze względu na odcięcie drogi 
ewakuacji,



rodzaj materiałów palnych występujących w 
obiekcie,



możliwość wejścia do płonącego obiektu,



potrzeba wyłączenia zasilania instalacji 
elektrycznej (czy odcięto dopływ prądu i kiedy),



zadziałanie (bądź nie) stałych urządzeń 
gaśniczych,



charakterystyczne cechy pożaru (kolor i 
intensywność dymu, dynamika pożaru – 
gdzie pożar rozwija się najsilniej, kierunek 
rozprzestrzeniania – wpływ wentylacji na 
rozprzestrzenianie się pożaru, kolor 
płomieni, itp.),



stan pożaru w chwili rozpoczęcia działań 
przez pierwszy zastęp.

Głównym  celem  udziału  biegłego  podczas 
oględzin  pogorzeliska  jest  ujawnienie  śladów 
niezbędnych  budowy  i  weryfikacji  wersji  o 
przyczynie pożaru:



ustalenie  rodzaju  oraz  cech  wypaleń  i 
deformacji  oraz  innych  śladów  powstałych  na 
elementach konstrukcji budowlanych,



ustalenie  cech  śladów  charakterystycznych 
dla  ogniska  pożaru  (miejsca  powstania 
pożaru),



ustalenie  cech  śladów  charakterystycznych 
dla kierunków rozprzestrzeniania się pożaru,



ustalenie 

przedmiotów 

i 

śladów 

wymagających 

zabezpieczenia 

i 

udokumentowania 

(utrwalenia), 

jako 

potencjalnych dowodów w sprawie,



zebranie  danych  przedstawiających  warunki, 
w  których  powstał  i  rozwijał  się  pożar  (był 
zauważony i i ugaszony),



wyjaśnienie  innych  zjawisk  zachodzących 
podczas  trwania  pożaru  oraz  ich  wpływ  na 
przebieg i lokalizację pożaru.

Ponadto biegły powinien:



Zapoznać się z charakterystyką badanego 

obiektu lub jego części, tj. przeznaczeniem (czy 

był wykorzystywany właściwie), ogólnych 

danych architektoniczno-budowlanych, danych 

dot. materiałów konstrukcyjnych oraz użytych 

do wystroju wnętrz, rodzaju i ilości 

rozmieszczenia materiałów palnych, sposobu 

ich składowania, rodzaju, ilości i 

rozmieszczenia urządzeń wykrywczych i 

sygnalizacji pożaru (czy działały), rodzaju, ilości 

i rozmieszczenia stałych (półstałych) urządzeń 

gaśniczych (czy i kiedy zostały uruchomione), 

itp.



Ustalić rodzaj i rozmieszczenie instalacji 

oraz urządzeń (elektrycznych, ogrzewczych, 
gazowych, wentylacyjnych i innych 
występujących w przestrzeniach objętych 
pożarem) 

– stan techniczny (zabezpieczenie niezbędnej 
dokumentacji, zapisów kontrolnych, itp.), 

  - rodzaj i ilości rozmieszczenia odbiorników 

prądu elektrycznego i ich stan, 
- lokalizacji i stanu technicznego urządzeń 
zabezpieczających (tablice bezpiecznikowe, 
skrzynki i szafy rozdzielcze), 

- występujących ewentualnych zakłóceń w 
dopływie gazu do kuchenek, pieców i innych 
urządzeń gazowych, 
- rodzajów wentylacji oraz usytuowania 
otworów kanałów nawiewnych i wywiewnych, 
- jakie występowały urządzenia grzejne, i jaki 
był ich stan,
- które źródła ciepła mogły stanowić 
przyczynę pożaru ze względu na generowanie 
wysokich temperatur , bliską odległość od 
materiałów palnych, 
- czy występowały awarie systemu CO - 
informacja ważna ze względu na dogrzewanie,



Zapoznać się z procesem technologicznym, tj. 

jaka była technologia produkcji, które z 

aparatów i urządzeń zawierały substancje palne 

– ich ilość i rodzaj oraz czy istniała możliwość 

wydostania się tych substancji na zewnątrz 

urządzeń w czasie ich normalnej pracy, czy w 

okresie poprzedzającym pożar występowały 

uszkodzenia aparatów i urządzeń – jaki i kiedy 

oraz kiedy je naprawiano, czy występowały 

zakłócenia procesy technologicznego, warunki 

reżimów technologicznych jak ciśnienie, 

temperatura i czy były one zachowane, 

wzajemne oddziaływanie na siebie różnych 

substancji i materiałów stosowanych w procesie 

technologicznym, jakie zdarzenie pożarowo 

niebezpieczne mogło występować w procesie 

technologicznym,



Ustalić inne specyficzne okoliczności, 

mogące mieć wpływ na powstanie i 

rozprzestrzenianie się pożaru 
– kto przebywał w obiekcie bezpośrednio 

przed i po powstaniu pożaru, 
- jakie czynności były wykonywane, 
- kto obsługiwał maszyny i urządzenia 

znajdujące się w centrum pożaru, 
- jakie dane wskazywały przyrządy kontrolne 

w krytycznym momencie, 
- czy istnieje dokumentacja dotycząca 

ochrony przeciwpożarowej obiektu (np. 

książka kontroli obiektu, baza danych 

systemu monitorującego), 
- czy i w jaki sposób obiekt był zabezpieczony 

przed dostępem osób postronnych.

Miejsce  powstania  pożaru  –  miejsce,  w  którym 
wystąpiło zainicjowanie procesu spalania. 
Można je ustalić w oparciu o analizę charakteru 
uszkodzeń,  śladów  wypaleń,  a  także  śladów 
powstałych  w  strefie  oddziaływania  cieplnego. 
Przystępując  do  ustalania  miejsca  powstania 
pożaru należy dokonać:



analizy warunków występujących w obiekcie lub 
jego  części,  konstrukcji  obiektu,  charakterystyk 
materiałów palnych, ich ilości i rozmieszczenia,



określenia czasu palenia oraz oddziaływania 

cieplnego płomieni lub wysokich temperatur 
na materiały palne i elementy konstrukcyjne,



warunków  cieplnych  w  strefie  spalania  z 

uwzględnieniem 

zachowania 

się 

występujących 

materiałów 

palnych 

w 

przypadku  ich  nagłego  schłodzenia  podczas 
akcji gaśniczej,



warunków  wymiany  gazowej  w  strefie 

spalania 

i 

jej 

wpływ 

na 

kierunki 

rozprzestrzeniania się pożaru,



przebiegu gaszenia pożaru.



Grupy śladów wypaleń i uszkodzeń:

-  powstające  w  miejscu  zainicjowania 
pożaru,
- powstające w jego bezpośrednim otoczeniu 
(na  powierzchni  podłoża,  ścian  i  elementów 
wyposażenia),
-  powstające  bezpośrednio  nad  miejscem 
powstania pożaru.