PROP 2
PROP 2
(wykład 4)
Bazy w technologii
Bazy w technologii
maszyn
maszyn
W każdej operacji i zabiegu przedmiot
pracy powinien zajmować ściśle
określone i jednoznaczne położenie.
Zagadnieniami tymi zajmuje się w
technologii teoria bazowania.
Dr inż. Jan BERKAN - pok. ST 319
www.cim.pw.edu.pl/jberkan
Baza
– powierzchnia, linia lub punkt przedmiotu pracy,
względem których położenie rozpatrywanego innego
punktu, linii lub powierzchni jest określone w sposób
bezpośredni
Bazowanie
– nadanie przedmiotowi pracy określonego
położenia wymaganego dla wykonania operacji
technologicznej poprzez odebranie koniecznej liczby
stopni swobody
Zamocowanie
– przyłożenie sił i momentów sił do
przedmiotu pracy dla zapewnienia stałości
(niezmienności) jego położenia podczas wykonywania
danej operacji technologicznej
Definicje podstawowe
Definicje podstawowe
wg PN – 83/M- 01250
wg PN – 83/M- 01250
Ustalenie
– bazowanie polegające na
zetknięciu baz stykowych przedmiotu pracy
z odpowiednimi elementami uchwytu lub
obrabiarki (elementami ustalającymi)
Ustawienie
– odebranie przedmiotowi pracy
wszystkich stopni swobody. Ustawienie
obejmuje ustalenie przedmiotu pracy oraz
zetknięcie go z elementami oporowymi
uchwytu
Definicje podstawowe
Definicje podstawowe
wg PN – 83/M- 01250
wg PN – 83/M- 01250
6 stopni swobody
bryły sztywnej
(3 obroty, 3 przesuwy)
X
Z
Y
A
B
C
Ile stopni swobody należy
odebrać ?
H
– T H
3 s s
Powierzchnia
obrabiana
Ile stopni swobody należy odebrać
?
H
– T H
a
– T
a
5 s s
Powierzchnie
obrabiane
Ile stopni swobody należy odebrać ?
b
– T b
a
- Ta
6 s s
Obrabiany
otwór
Ile stopni swobody należy odebrać ?
Obróbka rowka frezem palcowym
KOŁEK
USTALAJĄCY
PŁASZCZYZNA
USTALAJĄCA
KOŁEK
ŚCIĘTY
USTALA-
JĄCY
KĄTOWO
ZAMOCOWANIE
ŁAPAMI
DOCISKOWYMI
FREZ
PAL-
COWY
Podział baz wg PN-83/M-01250
Bazy
Konstrukcyjne
Produkcyjne
Właściwe
Zastępcze
Kontrolne
Technologiczne
Montażowe
Obróbkowe
Stykowe
Nastawcze
Sprzężone
główne
pomocnicze
Baza właściwa
– baza produkcyjna
pokrywająca się z bazą
konstrukcyjną
Baza zastępcza
–
baza produkcyjna
nie pokrywająca się z bazą
konstrukcyjną
BAZY
BAZY
WŁAŚCIWE I
WŁAŚCIWE I
ZASTĘPCZE
ZASTĘPCZE
BAZY OBRÓBKOWE
BAZY OBRÓBKOWE
Baza obróbkowa -
baza technologiczna przyjęta w
procesie obróbki przedmiotu pracy w celu określenia w
tym przedmiocie położenia obrabianej powierzchni lub
określenia położenia jakiegoś punktu lub linii przy
wykonywaniu powierzchni, która sama lub wspólnie z
innymi powierzchniami tego przedmiotu wyznacza ten
punkt albo linię.
Istnieją trzy rodzaje baz obróbkowych:
•
stykowe
• sprzężone
• nastawcze
Baza stykowa
– baza obróbkowa, która
styka się z odpowiednimi elementami
obrabiarki, uchwytu lub narzędzia
Baza stykowa główna
– baza stykowa, która przy
ustalaniu kolejnych przedmiotów pracy
nie zmienia
swego położenia w kierunku ważnym dla wyniku
obróbki
Baza stykowa pomocnicza
– baza stykowa, która
przy ustalaniu kolejnych przedmiotów pracy
zmienia
swoje położenie w kierunku ważnym dla
wyniku obróbki
BAZY STYKOWE
BAZY STYKOWE
H
- T
H
3
Powierzchnia
obrabiana „A”
Baza obróbkowa
główna stykowa
dla pow. „A”
Powierzchnia
oporowa
Zamo-
cowani
e
Element
oporowy
(podpora)
Trzy podpory stałe
( płaszczyzna )
Przedmiot
Przedmiot
obrabiany
obrabiany
USTALENIE I ZAMOCOWANIE - BAZA
USTALENIE I ZAMOCOWANIE - BAZA
OBRÓBKOWA STYKOWA
OBRÓBKOWA STYKOWA
2,5
3
h
- T h
Baza obróbkowa główna i
Baza obróbkowa główna i
pomocnicza
pomocnicza
2
Baza
pomocnicz
a dla pow.
A
Pow. A
Baza obróbkowa
główna dla pow. A i
B
Pow. B
Nastawienie
narzędzia -
const
od elementów
ustalających
a
– T a
a
min
a
max
Błąd
ustalenia
ε
ε
= 2 (H - A) tg
α
Błąd ustalenia
ε ma wpływ
na wymiar a –
Ta . Błąd
ustalenia dla
wymiaru h – T
h
jest równy 0,
bo wymiar jest
wystawiony od
bazy głównej
H
A
2α
Baza sprzężona
– baza obróbkowa, gdy przy
tym samym położeniu przedmiotu
obrabianego względem odpowiednich
elementów obrabiarki lub uchwytu
wykonuje
się zarówno tę bazę, jak i rozpatrywaną
powierzchnię tak, żeby ich wzajemne
położenie zależne było jedynie od położenia
wykonujących je narzędzi
BAZA OBRÓBKOWA
BAZA OBRÓBKOWA
SPRZĘŻONA
SPRZĘŻONA
H
–
T
H
h
- T
h
b
+ T b
3
2
Zespół
powierzchni
obrabianych
(zespołem frezów)
a
– T a
Baza stykowa
dla
powierzchni A
A
B
Baza sprzężona
dla pow. B
BAZA OBRÓBKOWA
BAZA OBRÓBKOWA
SPRZĘŻONA
SPRZĘŻONA
Baza
stykowa
dla pow. C
C
Gdzie jeszcze wystąpi baza
Gdzie jeszcze wystąpi baza
sprzężona ?
sprzężona ?
2,
5
3
2
a
– T a
b
+ T
b
h
+ T h
X
x 2
X 1
OBRÓBKA ROWKA Z ZASTOSOWANIEM BAZ
OBRÓBKA ROWKA Z ZASTOSOWANIEM BAZ
STYKOWYCH W DWÓCH OPERACJACH
STYKOWYCH W DWÓCH OPERACJACH
h
+ T h
=
H
–
T
H
-
X
x 2
x
1
zazwyczaj T
H
jest większa od T
h
, więc
T
x
wypada ujemna. Co zrobić ? Trzeba
zawęzić T
H
tak, aby spełniona była zależność:
T h = T
H
+ T x
,
czyli
T
H
musi być
mniejsza od
T h !
Trzeba więc wykonać wymiar H z dużo większą dokładnością niż uprzednio
Trzeba więc wykonać wymiar H z dużo większą dokładnością niż uprzednio
założono !
założono !
B
Baza obróbkowa
stykowa dla pow. B
3
H
– T
H
Op. 10
Op.
20
INNY PRZYKŁAD BAZY SPRZĘŻONEJ
INNY PRZYKŁAD BAZY SPRZĘŻONEJ
jednoczesna obróbka zespołu otworów
jednoczesna obróbka zespołu otworów
Baza stykowa
dla otworu
1
Baza sprzężona dla
otworu 2
1
2
A
B
C
Baza stykowa dla
otworów 1 i 2
Zamocowan
ie
BAZA OBRÓBKOWA NASTAWCZA
BAZA OBRÓBKOWA NASTAWCZA
Baza obróbkowa nastawcza –
baza,
której położenie nastawia się
(ustawia się) względem
odpowiednich elementów
obrabiarki, uchwytu lub narzędzia,
aby uzyskać prawidłowe położenie
przedmiotu do obróbki.
BAZA OBRÓBKOWA NASTAWCZA
BAZA OBRÓBKOWA NASTAWCZA
2
H
– T H
q -
naddatek
Czujnik zegarowy
Baza obróbkowa
nastawcza
Podpora
regulowana
Dwie
podpory
stałe
INNY PRZYKŁAD BAZY NASTAWCZEJ
INNY PRZYKŁAD BAZY NASTAWCZEJ
obróbka otworów w produkcji
obróbka otworów w produkcji
jednostkowej
jednostkowej
A
B
C
Baza obróbkowa
nastawcza
Podpora
regulowana
Bazy produkcyjne kontrolne
Bazy produkcyjne kontrolne
A
a1
a2
X
x1
x2
B
b1
b2
B
b1
b2
=
A
a1
a2
-
X
x1
x2
A
a1
a2
-
wymiar stały
Wymiar sprawdzany –
trudny do zmierzenia
Wymiar
mierzony
Schemat sprawdzania wymiaru w sposób
pośredni
Trzpień
kontrolny
Błędy ustalenia wałka na płaszczyźnie
a
1 -
Ta1
D
– T
D
ε
a 1
=
0
ε
a 2
=
T
D
a
2
– Ta2
a
3
– T a3
ε
a 3
=
T
D
/
2
Pow. obrabiana
Przy danym sposobie ustalenia w zależności od
wymiaru obróbkowego wartość błędu ustalenia
jest różna. Należy dążyć do ustalenia, przy
którym błąd ustalenia jest zerowy
O
1
O
-
błąd
ustalenia
Błąd ustalenia wałka na pryzmie
Błąd ustalenia wałka na pryzmie
PRYZMA
D
min
D
max
Położenie osi wałka
zmienia się w
zależności od jego
średnicy D
wykonanej w ramach
tolerancji T
D
ε
=
0
ε
= T
D
/ 2
sin
α
/ 2
α – kąt rozwarcia pryzmy
Błąd ustalenia tulei na trzpieniu tokarskim
O
O
1
Nóż
Trzpień
Tuleja
L
max
Nóż
L
max
O
O
1
Const
Const
A
min
A
max
D
A
D
A
D
B
D
B
q
b
q
b
ε
b =
A
max -
A
min
= L
max