Rynek mieszkaniowy, prawo do
mieszkania
Rynek mieszkaniowy, prawo do
mieszkania
„
Mieszkanie
w
hierarchii
potrzeb
człowieka – zajmuje czołowe miejsce
jako jedna z najistotniejszych pozycji
spożycia
indywidualnego,
jest
równocześnie
potrzebą
społeczną,
sposób zaspokajania której wpływa jak
mało co innego na każde środowisko
ludzkie” (Krzeczkowski 1939).
Prawo do mieszkania jest wymienione w wielu
międzynarodowych tekstach
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
(ONZ 1948);
każdy człowiek ma prawo do poziomu życia
zapewniającego zdrowie i dobrobyt jemu i jego
rodzinie włączając w to wyżywianie, odzież,
mieszkanie, opiekę lekarską i niezbędne
świadczeń
socjalne
oraz
prawo
do
zabezpieczenia
na
wypadek
bezrobocia,
choroby, niezdolności do pracy, wdowieństwa,
starości lub utraty środków do życia w sposób
od niego niezależny (Art.25).
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych,
Społecznych i Kulturalnych (1966);
Państwa – Strony niniejszego Paktu
uznają
prawo
każdego
do
odpowiedniego poziomu życia dla niego
samego i jego rodziny, włączając w to
wyżywianie, odzież, i mieszkanie oraz
do stałego polepszania warunków
bytowych (Art.11).
Europejska Karta Społeczna Rady Europy (1961, zm.
1996), która w art. 16 zobowiązuje układające się
strony do pomocy ekonomicznej, prawnej i społecznej
przy budowie mieszkań dostosowanych do potrzeb
rodzin, natomiast w nowym zrewidowanym art. 31
przyznaje prawo do mieszkania. Artykuł ten nakłada na
państwa ratyfikujące jego zapis konieczność uporania
się z bezdomnością.
Deklaracja Światowej Konferencji HABITAT II (Istambuł
1996), który w rozdz. IV porusza problem
odpowiedniego lokum dla każdego obywatela.
W Polsce problematykę prawa obywateli
do mieszkania regulują cztery
podstawowe akty prawne:
Zgodnie z art. 75 Konstytucji RP, „władze
publiczne prowadzą politykę sprzyjającą
zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli,
w szczególności przeciwdziałają bezdomności,
wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz
popierają działania obywateli zmierzające do
uzyskania własnego mieszkania”.
Ustawa o samorządzie gminnym, w art. 7, ust. 1
stwierdza, iż „zaspokajanie zbiorowych potrzeb
wspólnoty należy do zadań własnych gminy, w
szczególności zadania własne obejmują sprawy
(...) gminnego budownictwa mieszkaniowego”,
Ustawa o ochronie praw lokatorów, w art. 4 w ust.
1, określa, iż „tworzenie warunków do
zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty
samorządowej należy do zadań własnych gminy”
zaś „gmina, na zasadach i w wypadkach
przewidzianych w ustawie, zapewnia lokale
socjalne i lokale zamienne, a także zaspokaja
potrzeby mieszkaniowe gospodarstw domowych o
niskich dochodach”
Ustawa o pomocy społecznej w art. 10, ust.
2. określa, iż do „zadań własnych z zakresu
pomocy społecznej o charakterze obowiązkowym,
realizowanych przez gminy, należy (...) udzielanie
schronienia (...) osobom tego pozbawionym, w
tym osobom bezdomnym”,
Polityka mieszkaniowa
Wszelkie działania państwa, które mają
wpływ na funkcjonowanie i wynik rynku
mieszkaniowego, tj. na liczbę, cenę,
stawki czynszu oraz jakość mieszkań
(Lis 2008).
Cele polityki mieszkaniowej
(wg
kryterium oddziaływania na rynek mieszkaniowy)
Cel dotyczący strony popytowej –
tworzenie warunków do nabycia lub
najmu mieszkań przez wszystkich
obywateli
Cele dotyczące strony podażowej –
zapewnienie dostępności i odpowiedniej
jakości zasobów mieszkaniowych
Instrumenty polityki mieszkaniowej
1.
Instrumenty strony popytowej
podatki i opłaty związane z nabywaniem i
wynajmem mieszkań,
transfery na rzecz gospodarstw
domowych,
regulacje praw własności do
nieruchomości,
regulacje instytucji i instrumentów
finansujących mieszkalnictwo;
2. Instrumenty strony podażowej
podatki i opłaty związane z etapem
planowania i budowy mieszkań,
inwestycje rządowe i władz lokalnych,
prywatyzacja zasobu mieszkaniowego
stanowiącego własność SP lub JST,
transfery na rzecz przedsiębiorstw
sektora mieszkaniowego,
regulacje dot. zagospodarowania
przestrzennego,
Główne cele polskiej polityki
mieszkaniowej
obniżenie kosztów budownictwa oraz
poprawa dostępności do środków
finansowych,
zapewnienie ekspansji czynszowego
budownictwa mieszkaniowego
prywatnego i publicznego,
poprawa mobilności przestrzennej siły
roboczej,
rewitalizacja obszarów wielkomiejskich,
wspieranie samorządów i organizacji
pozarządowych w dostarczaniu
mieszkań tymczasowych,
MIESZKANIE
to nie tylko przestrzeń znajdująca się w
bezpośredniej dyspozycji i ograniczona ścianami,
lecz również sam budynek mieszkalny i jego
otoczenie oraz towarzyszące urządzenia
usługowe.
Mieszkanie [postrzegane jest] jako środowisko, w
którym koncentruje się i rozwija życie rodziny i
gdzie prowadzi ona swe gospodarstwo domowe.
Powinno jednocześnie zapewnić możliwość
wypełniania wielu innych funkcji wychowawczych i
kulturalnych (Andrzejewski 1987).
Podstawowe funkcje mieszkania:
Ochronna – ochrona zdrowia fizycznego,
psychicznego oraz przed warunkami klimatycznymi;
Biologiczna – zapewnienie odpoczynku, snu,
odżywiania, utrzymania czystości;
Społeczna – zapewnienie głównych form
prowadzenia życia rodzinnego i towarzyskiego;
Humanistyczna – powiązanie mieszkania z ogólnym
układem lokalnych stosunków społecznych, jakie
powstają przez więź rodzinną i sąsiedzką;
Kulturalno – wychowawcza – wiążąca się z nauką
dzieci i dorosłych, samokształceniem, odpoczynkiem
czynnym i biernym, rozrywką, uroczystościami
rodzinnymi i tradycyjnymi obrzędami;
Ekonomiczna – funkcja miejsca pracy;
Funkcje mieszkania są zmienne w
czasie
i trzeba im przypisywać różne
znaczenie
w poszczególnych okresach
rozwojowych rodziny (gospodarstwa
domowego).
Zasoby mieszkaniowe w Polsce
szacowane są na 13,5 mln
Zasoby mieszkaniowe w woj.
warmińsko – mazurskim
szacowane są na 484,9 tys.
(GUS 2012)
Deficyt mieszkaniowy szacuje się na
633 tys. – 1,12 mln mieszkań (GUS
2012)
11,970 12,501
13,432 14,520
15,486 16,008 16,272
0
5
10
15
20
Li
cz
b
a
g
o
sp
o
d
a
rs
tw
d
o
m
o
w
yc
h
1988 1995 2000 2005 2010 2015 2020
Lata
Prognoza liczby gospodarstw domowych
w Polsce do 2020 r. w mln
Zasoby mieszkaniowe w Polsce wg struktury władania
Zasoby mieszkaniowe w woj. warmińsko-
mazurskim
wg struktury władania
Zasoby mieszkaniowe w Polsce wg lokalizacji
Na stan (ilość) zasobów
mieszkaniowych składa się liczba:
Samodzielnych lokali mieszkalnych,
Lokali o innym przeznaczeniu,
Domów mieszkalnych (jednorodzinny, o
dwóch mieszkaniach,
wielomieszkaniowy),
Lokali socjalnych,
Lokali zamiennych,
Samodzielny lokal mieszkalny
Wydzielona trwałymi ścianami izba lub zespół izb
przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z
pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu
ich potrzeb mieszkaniowych.
W skład samodzielnego lokalu mogą też wchodzić
różne pomieszczenia przynależne, m.in. piwnica,
strych, komórka, garaż, które nie muszą przylegać
bezpośrednio do lokalu.
(Ustawa z 24.06.1994 r. o własności lokali)
Co decyduje o samodzielności
lokalu?
lokal oddzielony trwałymi ścianami od
pozostałych lokali w budynku,
aby dostać się do lokalu nie trzeba
przechodzić przez inne lokale,
lokal zawiera wszystkie urządzenia,
jakie są niezbędne do długotrwałego
pobytu ludzi
Lokal mieszkalny
lokal służący do zaspokajania potrzeb
mieszkaniowych, a także lokal będący
pracownią służący do prowadzenia
działalności w dziedzinie kultury i sztuki
(
Ustawa z 21.06.2001r. o ochronie praw lokatorów…)
Lokalem mieszkalnym nie jest
pomieszczenie przeznaczone na
krótkotrwały pobyt ludzi, które znajdują
się w budynkach internatów, burs,
pensjonatów, hoteli, domów
wypoczynkowych lub innych, służące do
celów turystycznych lub
wypoczynkowych
Lokal socjalny
lokal nadający się do zamieszkania ze
względu na wyposażenie i stan
techniczny, którego powierzchnia pokoi
przypadająca na członka gospodarstwa
domowego najemcy nie może być
mniejsza niż 5m
2
, a w przypadku
jednoosobowego g.d. 10m
2
, przy czym
lokal ten może mieć obniżony standard
(
Ustawa z 21.06.2001r. o ochronie praw lokatorów…)
Budynek mieszkalny
obiekt budowlany, którego co najmniej
połowa całkowitej pow. użytkowej jest
wykorzystywana do celów mieszkalnych
(Rozp. R.M. z 30.12.1999r. w sprawie Polskiej
Klasyfikacji Obiektów Budowlanych)
O jakości zasobów mieszkaniowych
decyduje standard mieszkaniowy (w
ujęciu rzeczywistego poziomu
warunków mieszkaniowych)
obejmuje:
Wielkość mieszkania,
Wyposażenie i wykończenie
mieszkań i budynków mieszkalnych,
Sposób zabudowy i
zagospodarowania terenów
osiedlowych,
Wielkość potrzeb mieszkaniowych,
rozmieszczenie zasobów i tendencje
zmian w czasie określane są przez:
Stan i strukturę demograficzną,
Procesy zużycia i wymiany zasobów
mieszkaniowych,
Rozwój społeczno – gospodarczy kraju i
stopień postępu technicznego.
Mieszkania oddane do użytku w latach 1995-
2011 z podziałem na inwestorów (w tys.)
1995 2000
2003 2008 2010 2011
Ogółem
67,0
87,8 162,7 165,
2
135,
7
131,
7
spółdzielcz
e
26,8
24,4
12,0
8,5
5,1
3,8
Indywidual
ne
30,1
35,4
118,0
83,2
70,3
73,0
na
sprzedaż
lub
wynajem
2,7
20,6
23,7
66,6
53,2
50,2
komunalne
3,3
1,9
2,0
2,6
6,9
4,7
TBS
-
4,0
5,9
3,1
zakładowe
2,5
1,2
997*
577*
