Transformacja 

nowotworowa

 

 

Definicje

•

Nowotwór – nieprawidłowa masa tkankowa 
rozrastająca się w nadmiarze i w sposób 
nieskoordynowany z pozostałymi tkankami, 
przy czym nadmierna proliferacja utrzymuje 
się 

mimo 

wyeliminowania bodźców 

wywołujących zmianę 

•

Guz – szerokie pojęcie obejmujące 
wszelkiego rodzaju zmiany guzowate o 
charakterze zapalnym, obrzękowym, 
naczyniowym ( krwiaki ), nowotworowym

 

 

Definicje

•

Rak – nowotwór złośliwy wywodzący się   

                 

              z tkanki nabłonkowej

•

Mięsak - nowotwór złośliwy wywodzący 

się z tkanek mezenchymalnych ;

-

miękkich – tłuszczowej, łącznej włóknistej, 

naczyniowej, mięśniowej gładkiej i poprzecznie 

prążkowanej

-

oraz z tkanek budujących układ szkieletowy – 

kości                 i chrząstek

 

 

Czynniki wpływające na 

karcinogenezę

•

Genetyczne/ rodzinne

•

Biologiczne :

-

wirusy onkogenne ( RNA wirusy np. HIV, DNA wirusy np. 
HBV )

-

Bakterie ( helikobacter pylori )

-

Pasożyty ( Schistosoma hematobium )

•

Chemiczne :

-

policykliczne węglowodory aromatyczne

-

aflatoksyny

-

aminy aromatyczne, środki alkilujące

-

dym papierosowy i spaliny samochodowe 

 

 

Czynniki wpływające na 

karcinogenezę

•

Fizyczne :

-

promieniowanie rtg

-

Promieniowanie nadfioletowe]

-

Promieniowanie jonizujące

•

Hormonalne

•

Dietetyczne

•

Immunologiczne

•

Starzenie się

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Skomplikowane, wieloczynnikowe i 
jeszcze nie w pełni rozpoznane 
mechanizmy przemiany prawidłowych 
komórek organizmu w komórki 
nowotworowe, polegające przede 
wszystkim na pobudzeniu komórek do 
stałej i nadmiernej proliferacji 

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Jednym z  elementów biorących udział w 

tym procesie są 

onkogeny komórkowe

 – 

zestaw ponad 20 genów odpowiedzialnych 

za proliferację komórki mających 

podstawowe znaczenie w okresie 

zarodkowym.

   W dojrzałym ustroju są one w większości 

nieaktywne – 

protoonkogeny

, mogą jednak  

             w pewnych warunkach ulegać 

okresowej aktywacji i ekspresji

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Czynnikami odpowiedzialnymi za 
pobudzanie protoonkogenów są :

-

wrodzone lub nabyte aberracje 
chromosomalne

-

zmiany zachodzące w wyniku mutacji

-

wprowadzenie w następstwie zakażenia 
retrowirusami do nici chromosomalnej 
komórki w pobliżu jej onkogenów 
dodatkowych onkogenów wirusowych 

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Inne czynniki biorące w niej udział :

-

nadmiar czynników wzrostu np. PDGF, TGF

-

receptory dla komórkowych czynników wzrostu

-

zaburzenia wewnątrzkomórkowego przekaźnictwa 
sygnałów

-

zahamowanie apoptozy

-

mutacja/utrata genów supresorowych

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Po zadziałaniu czynnika inicjującego 
powstaje nadmiar nie w pełni 
zróżnicowanej tkanki mającej skłonność 
do stałego powiększania się, której stałą 
i nieodwracalną cechą jest przewaga 
proliferacji nad obumieraniem komórek,  
                     z jednoczesnym 
zahamowaniem ich różnicowania.

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Punktem wyjścia procesu 
nowotworowego może być każda 
tkanka, której komórki zachowały 
zdolność do mnożenia się.

 

 

Transformacją 

nowotworowa

•

Koncepcja wyjaśniająca pochodzenie nowotworów 

sprowadza się do trzech modeli :

1.

Pochodzenia monoklonalnego

 -  „ fatalna”  transformacja 

dotyczy jednej komórki, która daje początek klonowi 

komórek nowotworowych

2.

Teoria pola

 – transformacji nowotworowej ulega grupa 

komórek na pewnym niewielkim obszarze tkanki

3.

Pochodzenia poliklonalnego

 – przemiana nowotworowa 

pojawiła się w kilku oddalonych od siebie komórkach,             

   a rozrastające się klony komórkowe dopiero po pewnym 

czasie tworzą jednolity morfologicznie guz

 

 

Transformacją 

nowotworowa

protoonkoge

n

Onkogen i 
jego białka

Geny kodujące białka 

hamujące wzrost guza 

             i białka 

naprawiające DNA

Utrata 
obu 
alleli

Kinazy 
białkow
e

Cykl komórkowy G1        
S 

 

 

Cechy różniące nowotwory 

niezłośliwe od złośliwych - 

mikroskopowe

Cecha 

Nowotwór 
łagodny

Nowotwór 
złośliwy

Budowa 
histologiczna

Podobieństwo 

do tkanki 
macierzystej

Znaczne 

zaburzenia 
architektoniki 

tkankowej

Zróżnicowanie 
komórek

Komórki 

wysoko 
zróżnicowane

Komórki nisko 

zróżnicowane, 
atypowe, anaplazja 
znacznego stopnia

Otorebkowanie

Zazwyczaj 
obecne

brak

Hiperchromazja 
jąder

brak

obecna

Indeks mitotyczny

niski

Wysoki; wadliwe 
figury podziałów

Kariotyp

Zazwyczaj 2 n

aneuploidia

 

 

Cechy różniące nowotwory 

niezłośliwe od złośliwych - 

makroskopowe

Cecha 

Nowotwór 
łagodny

Nowotwór 
złośliwy

Szybkość wzrostu

powolna

szybka

Typ wzrostu

rozprężający

naciekający

Naciekanie tkanek

brak

obecne

Wnikanie do 
naczyń

Brak zdolności 

wnikania do 
naczyń

obecne

Przerzuty

Brak

Obecne

 

 

Cechy różniące nowotwory 

niezłośliwe od złośliwych - 

kliniczne

Cecha 

Nowotwór 
łagodny

Nowotwór 
złośliwy

wznowy

brak

Obecne: 

możliwość 
niedoszczętnego 

usunięcia

Wpływ na 
organizm

Zazwyczaj 

znikomy

Wyniszczający, 

zwłaszcza w 
stadiach 

zaawansowanych

rokowanie

Zazwyczaj dobre Złe, zwłaszcza w 

przypadkach 
późno 

diagnozowanych  
                   i 

nieleczonych 

 

 

Nowotwory miejscowo 

złośliwe

•

Każdy nowotwór, który posiada 
niektóre cechy nowotworów 
złośliwych ale nie daje przerzutów 
jest nowotworem miejscowo 
złośliwym

 

 

Stan przedrakowy

•

Proces patologiczny, na podłożu którego 
statystycznie częściej niż w tkankach 
prawidłowych tego samego narządu rozwija się 
nowotwór  

•

Histologicznie stwierdza się cechy opóźnionego      
               i nieprawidłowego różnicowania komórek 
– dysplazja. Gdy większość komórek przejawia te 
cechy jest to dysplazja znacznego stopnia, a 
zmiany te zbliżają się do raka przedinwazyjnego

 

 

Rak przedinwazyjny

•

Nowotwór złośliwy rozrastający się w granicach 

nabłonka tzn. nie przekraczający jego błony 

podstawnej

•

Nie daje przerzutów

•

Całkowite usunięcie komórek nowotworowych            

    w granicach zdrowych tkanek jest równoznaczne    

          z wyleczeniem

•

Nie leczony zawsze przechodzi w raka naciekającego

 

 

Mikrorak

•

Inwazja, w której nie doszło do 
powstania nacieku głębszego niż 5 
mm, nazywa się mikroinwazją, a 
raka w tym stadium 
zaawansowania - mikrorakiem

 

 

Rak wczesny

•

W niektórych przypadkach 
nowotworów narządów rurowych 
przewodu pokarmowego, ze 
względu na ich głębokie położenie 
stosuje się pojęcie raka 
wczesnego, który pomimo 
występowania naciekania 
charakteryzuje się dobrym 
rokowaniem dla pacjenta

 

 

Typy wzrostu i szerzenia się 

nowotworów

•

Rozprzestrzenianie się nowotworu w 
organizmie, polegające na 
zwiększaniu jego masy, a odbywające 
się w łączności z pierwotnym guzem, 
nazywamy wzrostem miejscowym lub 
szerzeniem przez ciągłość.

•

Może odbywać się na drodze :

- 

Wzrostu

 

 

Typy wzrostu i szerzenia się 

nowotworów

-

Naciekania

 – typ wzrostu cechujący nowotwory 

złośliwe, związany z niszczeniem prawidłowych 
tkanek ustroju, skojarzony z wnikaniem komórek 
nowotworowych do przestrzeni 
międzykomórkowych, naczyń limfatycznych i 
krwionośnych oraz przestrzeni około pni nerwowych

-

 inwazyjność komórek nowotworowych zależy od 
zmian w błonie komórkowej, co łączy się z nabyciem 
przez nie nowych właściwości, takich jak :

 

 

Typy wzrostu i szerzenia się 

nowotworów



Utrata inhibicji kontaktowej



Obniżenie przylegania do podłoża



Zwiększenie szybkości migracji



Brak uwarunkowania podziału od 

przytwierdzenia komórek do podłoża



Zdolność do syntezy enzymów zwiększających 

inwazyjność 



Wywoływanie odczynu immunologicznego w 

prawidłowych tkankach

- 

Styczność

 

 

Typy rozprzestrzeniania się 

miejscowego nowotworów

•

Wzrost rozprężający

    Dotyczy nowotworów łagodnych, otorebkowanych, gdzie guz 

wywiera wpływ na otoczenie głównie przez ucisk 

•

Wzrost naciekający

    dotyczy nowotworów złośliwych, gdzie z głównej masy guza, 

często stosunkowo niewielkiej, wyrastają liczne wypustki 

penetrujące przestrzenie międzykomórkowe

•

Wzrost przez przewarstwienie

     dotyczy nowotworów złośliwych, gdzie mimo makroskopowo 

rozpoznanego wzrostu rozprężającego w badaniu 

mikroskopowym stwierdza się brak torebki i mikronaciekanie

 

 

Typy wzrostu 

nowotworowego

•

W nowotworach łagodnych i złośliwych skóry lub błony 

śluzowej, przyjęło się rozróżniać :



Wzrost egzofityczny

 – nowotwór płytko nacieka podłoże, a 

główna masa guza znajduje się nad powierzchnią



Wzrost mezofityczny

 – masy nowotworowe w równym 

stopniu zajmują podłoże i obszar ponad powierzchnią, zmiana 

jest owrzodziała w centrum          i obwałowana na obwodzie



Wzrost endofityczny

 – dominujący jest rozległy rozrost w 

głąb podłoża

 

 

Przerzuty

•

Przeniesienie procesu nowotworowego do 

odległych tkanek i narządów, doprowadzające 

w efekcie do powstania wtórnych ognisk 

•

Mogą powstawać drogą :

-

naczyń limfatycznych – aktywna migracja między komórkami 

śródbłonka

-

naczyń krwionośnych

-

przestrzeni surowiczych – naciekanie i samoimplantacja

-

przewodów wysłanych nabłonkiem

-

przestrzeni podpajęczynówkowych mózgu i rdzenia kręgowego