Założenia koncepcji 

terytorialnych sił zbrojnych 

wg T. Kościuszki

Łaski Łukasz

Plan prezentacji

1. Postać Tadeusza Kościuszki.
2. Tło historyczne.
3. Założenia koncepcji terytorialnych 

sił zbrojnych.

4. Podsumowanie.
5. Bibliografia.

1. Tadeusz Kościuszko.

• 1746 – 1817 (Polesie – Solura)
• 1765 – 1766 – Szkoła Rycerska
• 5-letni pobyt w Paryżu, inżynier
• Brak pracy w kraju – wyjazd do Ameryki
• Fortyfikacje pod Saratogą, West Point
• Powrót do kraju, udział w wojnie polsko-

rosyjskiej, emigracja

• Koncepcja powstania
• Insurekcja i niewola

2. Tło Historyczne.

• Problemy wewnętrzne, korupcja władz, 

ingerencja państw ościennych w politykę

• 1772 – I rozbiór
• Próby reform, Sejm Czteroletni 1788-

1792

• Konstytucja III maja
• 1793 – II rozbiór
• 1794 – Insurekcja kościuszkowska
• 1795 – III rozbiór

3. Założenia koncepcji 

terytorialnych sił zbrojnych. 

• Naczelna władza – Kościuszko, nacisk 

na powiększenie stanu wojska do 100 
tys. i udział w walce całej uzbrojonej 
ludności kraju

• Zorganizowanie ludności, 

zaopatrzenia, uzbrojenia, żywności – 
generałowie-majorowie ziemscy, 
wyznaczeni odpowiednio z każdego 
powiatu

Skład sił zbrojnych 

powstania

• Armia regularna (do 100 tys.)
• Oddziały ochotnicze
• Milicji ruchomych – wojewódzkich i 

powiatowych (formowanych na wzór 
amerykański)

• Wzorowanego na francuskim Levee 

en masse – pospolitego ruszenia 
wszystkich mieszkańców

• Regularna armia uzupełniana w 

drodze poboru (zorganizowanego 
dwukrotnie)

• Brak poparcia szlachty, 

przekazywanie głównie ludzi 
starszych, chorych

• Skutek: armia liczyła maksymalnie 

55 tys. zamiast planowanych 100.

Sposób wzmacniania sił 

powstańczych – formacje 

nieregularne

• Wspierane przez oddział milicji 

ruchomej, które były formowane z 
rekrutów pozostałych po utworzeniu 
jednostek regularnych

• Organizowanie pieszych i konnych 

oddziałów ochotniczych

• Najbardziej znany: regiment 

grenadierów krakowskich złożony z 
kosynierów

Pospolite ruszenie

• Wszyscy mężczyźni w wieku 18 – 40 lat.
• Szlachta, chłopi i mieszczanie, uzbrojeni w 

piki czy kosy.

• Charakter terytorialny
• Podnosiło swoje umiejętności poprzez 

ćwiczenia w każdą niedzielę i święta

• Zapalanie specjalnych słupów alarmowych 

było sygnałem do zebrania się pospolitego 
ruszenia w razie zagrożenia danego terenu 
przez wroga

Pospolite ruszenie c.d.

• Zadaniem, oprócz obrony przed 

mniejszymi oddziałami, było wspieranie 
regularnego wojska lecz tylko w 
granicach województwa

• Liczebność dochodziła do kilkunastu 

tysięcy

• Oddało znaczne usługi w działaniach 

osłonowych i zbrojnych demonstracjach, 
jednak regularna walka, brutalnie 
weryfikowała wartość bojową

Milicje miejskie

• Tworzone w większych miastach
• Warszawa – 18 tysięcy (15-50 lat)
• Działanie: po ogłoszeniu alarmu, 

połowę sił kierowano do okopów w 
celu wsparcia broniących miasta 
oddziałów regularnych, czwarta część 
milicji stanowiła odwód. Reszta zaś 
utrzymywała porządek

4. Podsumowanie.

Koncepcja Kościuszki, miała możliwość się 
sprawdzić, jednak napotkała przeszkodę w 
postacie zachłanności szlachty.
Brak współpracy całej ludności i złe 
dowodzenie jednostek pospolitego ruszenia 
powodowało niepotrzebne straty i spadek 
morale.
Wyniesione przez Kościuszkę doświadczenia 
z Francji czy Ameryki, okazały się trudne do 
wprowadzenia w naszym kraju.

5. Bibliografia.

• Kazimierz Pindel, Obrona Terytorialna 

w II Rzeczypospolitej

• portal obronanarodowa.pl, (artykuł o 

Gwardii Narodowej)

• Encyklopedia PWN – hasła: Tadeusz 

Kościuszko i Insurekcja 
Kościuszkowska