1
Koszty
Koszty
u
u
ż
ż
ytkowania
ytkowania
Koszty użytkowania
1
Koszty
Koszty
u
u
ż
ż
ytkowania
ytkowania
Koszty użytkowania
2
Koszty zależą
od :
• ceny nabycia,
• właściwości
eksploatacyjnych
• charakteru zadań,
• charakterystyki terenu
działania,
• organizacji firmy,
• infrastruktury
technicznej
Od czego zależą
3
=
+
b
p
K K
K
W praktyce koszty użytkowania dzieli się na:
• bezpośrednie,
• pośrednie.
K
b
- koszty bezpośrednie,
K
p
- koszty pośrednie
Podział
4
Koszty pośrednie
Do
Do
kosztów po
kosztów po
ś
ś
rednich
rednich
wlicza się tzw.
wlicza się tzw.
k
k
oszty
oszty
o
o
gólnozak
gólnozak
ł
ł
adowe
adowe
.
.
Należą do nich koszty:
• utrzymania pracowników
• infrastruktury administracyjnej firmy,
• przedstawicielstw terenowych,
• promocji i reklamy
• inne, nie związane bezpośrednio z
procesem użytkowa-
nia wyrobu
.
Koszty pośrednie
5
Wysokość kosztów pośrednich wyznaczana jest
dla okresu
rozliczeniowego
(zwykle roku).
Koszty te obciążają każdą godzinę użytkowania wyrobu
według planowanego obciążenia rocznego.
S
=
=
�
k
n
i
oz
i 1
p
l
K
K
T
T
T
- planowany obciążenie roczne,
T
l
- czas pracy w wyspecyfikowanym zadaniu,
- i -ty składnik kosztów ogólnozakładowych,
n
k
- ilość wyspecyfikowanych pozycji kosztów
ogólnozakładowych
.
i
oz
K
Koszty pośrednie
6
Z uwagi na trudności związane z wyznaczaniem składników
kosztów ogólnozakładowych (szczególnie wtedy, gdy
projektuje się wyrób dla anonimowego odbiorcy)
składnik pochodzący od kosztów pośrednich jest pomijany
lub określany z dużym przybliżeniem, np. w formie ułamka
kosztów bezpośrednich:
=
p
p b
K
k K
p
k
- udział kosztów pośrednich (w odniesieniu do bezpośrednich).
Koszty pośrednie
7
Koszty bezpo
Koszty bezpo
ś
ś
rednie
rednie
Koszty bezpośrednie definiuje się względnie prosto
i obiektywnie.
Istnieją
uznane
standardy
ich
wyznaczania.
Bezpośrednie koszty użytkowania wyrobu zależą od
jego właściwości (w tym zespołu napędowego).
Składają się na nie:
• koszty amortyzacji wyrobu,
• koszty remontów,
• ubezpieczenie,
• płace załogi (obsługi),
• koszty materiałów pędnych (energii).
=
+ +
+
+
b
a
r
u
z
mp
K
K
K
K
K
K
Koszty bezposrednie
8
=
+ +
+
+
b
a
r
u
z
mp
K
K
K
K
K
K
a
K
- koszty amortyzacji
r
K
- koszty remontów
u
K
- koszty ubezpieczeń
z
K
mp
K
- koszty załogi
- koszty materiałów pędnych
9
=
+
+
+
+
+
+
+
+ +
+
p
s
w
b
a
a
a
p
s
w
r
r
r
u
z
mp
K
K
K
K
K
K
K
K
K
K
Bardziej szczegółowe rozwinięcie zależności
10
u
K
z
K
mp
K
- koszty ubezpieczeń (wyrobu, załogi, od odpowiedzialności
cywilnej),
- koszty załogi,
- koszty materiałów pędnych.
Koszty bezpośrednie mogą być rozliczane w cyklu rocznym
lub na godzinę lotu.
1
1
Koszty amortyzacji
=
+
+
p
s
w
a
a
a
a
K
K
K
K
p
a
K
s
a
K
w
a
K
- koszt amortyzacji wyrobu i stałego zapasu części zamiennych
,
- koszt amortyzacji silnika i stałego zapasu części zamiennych
,
- koszt amortyzacji wyposażenia dodatkowego
i części zamiennych
,
Koszty amortyzacji
1
2
Koszty remontów
=
+
+
p
s
w
r
r
r
r
K
K
K
K
p
r
K
s
r
K
w
r
K
- koszt remontów i obsługi
wyrobu,
- koszt remontów i obsługi zespołu napędowego,
- koszt remontów i obsługi wyposażenia dodatkowego,
Koszty remontów
1
3
Amortyzacja płatowca
Koszty amortyzacji wyrobu
Koszty amortyzacji płatowca
zależą od:
• umownej ceny wyrobu,
• okresu użytkowania,
• rocznego czasu
samolotu,
• udziału części
zapasowych
• wartości końcowej.
1
4
(
)
(
)
+
-
=
p
p
pl
cz
ck
p
a
p
u
c 1 k
1 k
K
T
- umowna cena wyrobu (np.
[zł]),
p
cz
k
p
ck
k
p
u
T
- udział stałego zapasu części
zamiennych,
- współczynnik wartości końcowej,
- czas użytkowania [godz.].
pl
c
1
5
Umowna cena wyrobu
Jest to różnica ceny zakupu i cen:
zespołu napędowego oraz wyposażenia dodatkowego
=
+ +
pl
sam
zn
wd
c
c
c
c
C
sam
- cena zakupu kompletnego wyrobu [zł],
C
zn
- cena zakupu zespołu napędowego [zł],
C
wd
- cena zakupu wyposażenia dodatkowego [zł],
Umowna cena płatowca
1
6
Pojęcie „
czas użytkowania
” wymaga uściślenia z uwagi na nagminne
utożsamianie go z resursem. W rzeczywistości resurs jest tylko jedną z możliwości.
Użytkowanie odbywać się może według metod:
• trwałości gwarantowanej (
safe life
)
• trwałości nadzorowanej (
fail safe
).
W pierwszym przypadku czas użytkowania jest tożsamy z resursem (zespołu),
wyznaczonym na podstawie badań trwałościowych, gwarantujący
(z określonym prawdopodobieństwem) czas bezpiecznego użytkowania.
W drugim przypadku stan konstrukcji oceniany jest na podstawie bieżącej oceny
jej właściwości i stopnia zużycia. Remonty i wymiana zespołów odbywa się po
osiągnięciu dopuszczalnego poziomu zużycia lub utraty wymaganych właściwości.
W obu przypadkach należy uwzględnić dodatkowo czynnik czasu, niezależnie od
charakteru użytkowania, wynikający z utraty własności nośnych materiałów
konstrukcyjnych (starzenia się tworzyw, zewnętrznej i wewnętrznej korozji itp.)
Czas użytkowania
1
7
{
}
p
p
u
r r
r
T
min t i ,T ,
=
t
r
-
średni roczny czas użytkowania wurobu ([godz]),
i
r
-
okres użytkowania ([lata]),
-
resurs ([godz]).
p
r
T
1
8
Koszty amortyzacji silnika
Koszty amortyzacji silnika zależą od umownej ceny silników,
resursu silnika, udziału części zapasowych i wartości końcowej:
:
(
)(
)
+
-
=
s
s
s
sil
cz
ck
o
s
a
s
u
c 1 k
1 k k
K
T
- umowna cena silnika ([zł]),
- udział stałego zapasu części zamiennych silnika,
- współczynnik wartości końcowej silnika,
- średni resurs silnika ([godz.]),
- współczynnik „liczby silników w obrocie”.
sil
c
s
cz
k
s
ck
k
s
r
T
s
o
k
Amortyzacja silnika
1
9
Koszty amortyzacji wyposażenia dodatkowego
(
)(
)
+
-
=
�
wp
i
wi
wi
wi
i
w
cz
ck
o
w
a
wi
1
u
c 1 k
1 k
k
K
T
- liczba typów wyposażenia,
- umowna cena i-tego typu wyposażenia np. [zł]),
- udział stałego zapasu części zamiennych,
- współczynnik wartości końcowej,
- średni czas użytkowania ([godz.]),
- współczynnik „liczby urządzeń w obrocie”.
i
w
c
wyp
i
wi
cz
k
wi
ck
k
wi
u
T
wi
o
k
Amortyzacja wyposażenia dodatkowego
2
0
Koszty remontów
W trakcie użytkowania wyrób jest remontowany i poddawany
Obsłudze technicznej. System remontów i obsługi zależy od przyjętej
metody użytkowania. W systemie trwałości gwarantowanej koszty
remontów dzieli się na:
=
+ +
p
s
w
r
r
r
r
K
K
K
K
- koszt remontów i obsługi wyrobu,
- koszt remontów i obsługi zespołu napędowego,
- koszt remontów i obsługi wyposażenia dodatkowego,
p
r
K
s
r
K
w
r
K
Koszty remontów
2
1
Koszty remontów dzieli się z kolei na koszty :
• remontów kapitalnych,
• remontów bieżących,
• obsługi.
=
+
=
+
=
+
p
p
p
r
rk
rb
s
s
s
r
rk
rb
w
w
w
r
rk
rb
K
k
k
K
k
k
K
k
k
2
2
Koszty remontów kapitalnych wyrobu
=
p
p
pl r rk
p
rk
p
u
c n k
k
T
- względny koszt remontu kapitalnego wyrobu, odniesiony do
ceny początkowej;
- ilość remontów kapitalnych.
�
�
=
-
�
�
�
�
p
p
u
r
p
m
T
n
int
1
T
- średni okres międzyremontowy ([godz.]).
p
rk
k
p
r
n
p
m
T
2
3
Koszty remontów kapitalnych zespołu napędowego
=
s s
s
sil r rk
rk
p
u
c n k
k
T
- względny koszt remontu kapitalnego zespołu napędowego,
odniesiony do ceny początkowej;
- liczba remontów kapitalnych silnika.
s
rk
k
s
r
n
�
�
=
-
�
�
�
�
s
s
u
r
s
m
T
n
int
1
T
- średni okres międzyremontowy zespołu napędowego ([godz.])
s
m
T
2
4
Koszty remontów kapitalnych wyposażenia dodatkowego
=
=
�
wp
i
i
wi wi
w
wd r
rk
rk
wi
i 1
u
c n k
k
T
- względny koszt remontu kapitalnego i ‑tego rodzaju
wyposażenia dodatkowego,
- liczba remontów kapitalnych i -tego rodzaju wyposażenia
dodatkowego.
�
�
=
-
�
�
�
�
wi
wi
u
r
wi
m
T
n
int
1
T
- średni okres międzyremontowy i -tego typu wyposażenia
dodatkowego ([godz.]),
wi
rk
k
wi
r
n
wi
m
T
2
5
Koszty remontów bieżących wyrobu
=
p
p
p
r
rb
rb
k
k k
-
udział kosztów remontów bieżących i przeglądów.
.
p
rb
k
Koszty remontów bieżących zespołu napędowego
=
s
s s
rb
r rb
k
k k
-
udział kosztów remontów bieżących i przeglądów zespołu
napędowego.
s
rb
k
Koszty remontów bieżących wyposażenia dodatkowego
=
�
wp
i
w
wi wi
rb
r
rb
1
k
k k
wi
rb
k
-
udział kosztów remontów bieżących i przeglądów i -tego
składnika wyposażenia dodatkowego.
2
6
Koszty ubezpieczenia
Koszty ubezpieczenia obejmują ubezpieczenia:
• załogi (obsługi),
• od odpowiedzialności cywilnej,
• wyrobu (wyposażonego):
+
+
=
sam su
zal zu
oc
u
r
c k
n k
k
K
t
k
su
- roczna stopa ubezpieczenia,
n
zal
- liczba członków załogi,
k
zu
- roczna składka ubezpieczenia członka załogi [zł],
k
oc
- roczna składka ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej [zł]
Koszty ubezpieczenia
2
7
Koszty załogi
Na koszty załogi składają się płace pilotów, mechaników pokładowych,
obsługi. Sposób rozliczania kosztów zależy od systemu płac obowiązu-
jącego w firmie. Zazwyczaj płaca członka załogi lotnej składa się z dwu
głównych składników:
• dodatku lotnego proporcjonalnego do nalotu
• niezależnej od nalotu płacy podstawowej,
�
�
=
+
�
�
�
�
�
�
�
z
i
i
z
i
z
L
r
1
P
K
12
D
t
- liczba członków załogi,
- miesięczna płaca podstawowa i -tego członka załogi [zł].
- dodatek lotny i -tego członka załogi [zł/godz.].
i
z
P
z
i
i
L
D
Koszty załogi
2
8
Koszt materiałów pędnych
Na koszt materiałów pędnych składają się koszty paliwa i olejów zużywanych
w trakcie użytkowania samolotu (energii).
Poza paliwem zużytym w trakcie wykonywania „zadań komercyjnych” uwzglę-
dniane są również materiały pędne na loty szkoleniowe, techniczne itp.
(
)
h
+
=
pal
pal
ol ol
nh
mp
r
c m 1 c m
k
t
- cena jednostkowa paliwa,
- roczne zużycie paliwa,
- względna cena oleju (odniesiona do ceny paliwa),
- względne zużycie oleju (odniesione do masy zużytego paliwa),
- współczynnik niehandlowego wykorzystania wyrobu.
pal
c
pal
m
ol
c
ol
m
h
nh
Koszty materiałów pędnych
29