Choreotera

pia

 

 

Choreoterapia

 to współczesna nazwa 

dziedziny pochodzącej z kręgu 
usprawniania leczniczego, a 
zajmującej się terapeutycznymi 
właściwościami tańca.

 

 

Rodowód choreoterapii

Poszukując korzeni omawianej 

dyscypliny, dociera się zarówno do 
historii tańca, jak       i historii 
psychologii oraz psychosomatyki. W 
starożytnych społeczeństwach taniec 
stanowił jeden z obrzędów rytualnych 
potężnie oddziałujących na jego 
uczestników. Początków choreoterapii 
należy zatem poszukiwać już w 
mistycznych tańcach plemiennych.

 

 

Taniec stanowił wtedy jedną z dróg 

poszukiwania kontaktu ze światem 

duchów. Tancerz w trakcie takiej 

komunikacji przeżywał głęboką 

integrację psychofizyczną, doznawał 

częstokroć ozdrowieńczego duchowego 

oczyszczenia.

Kultury Dalekiego Wschodu

 w swym 

zainteresowaniu tańcem i jego 

walorami terapeutycznymi wyprzedziły 

cywilizacje europejskie. Już ponad 4 

tysiące lat temu, za panowania władcy 

Jao, pojawiły się pierwsze pisane źródła 

traktujące               o chorobach.

 

 

W nowożytnej cywilizacji europejskiej

,    

            w epoce średniowiecza 
również można się dopatrzyć aplikacji 
tańca jako środka terapeutycznego, 
powstrzymującego chorobę. W czasie 
epidemii dżumy powstał na przykład 
tzw. 

Taniec świętego Wita

 

przybierający formę konwulsyjnego 
ruchu wirowego, w którym pokładano 
wiarę                w powstrzymanie 
rozprzestrzeniania się zarazy.

 

 

Koniec XIX i początek XX stulecia należy 

uznać za okres, w którym zawiązały się 
podstawy nowoczesnej choreoterapii

Pod wpływem 

Isadory Duncan

 

klasyczne konwencje baletowe zostały 
u niej zastąpione układami 
choreograficznymi inspirowanymi przez 
wewnętrzne uczucia tancerza. 

Za człowieka, który jako pierwszy 

rozpatrywał terapię tańcem w 
kategoriach naukowych należy uznać 

Rudolfa Lubana.

 

 

Dla Labana taniec stanowił środek 

umożliwiający osiągnięcie 
psychofizycznej harmonii, z czego z 
kolei wypływało jego znaczenie jako 
czynnika terapeutycznego.

Nowe wartości przenoszone były na 

grunt choreoterapii nie tylko przez 
osoby zawodowo związane z tańcem. 
Równolegle do wspomnianych 
inicjatywę wykazywali tutaj również 
teoretycy, klinicyści i badacze w 
dziedzinie psychologii.

 

 

Kolejnym znaczącym punktem w 

budowaniu psychologicznych podstaw 
choreoterapii była 

schilderowska 

koncepcja

 ,,body image”. Według 

przekonań Schildera ruchy stymulują 
zmysł kinestetyczny, który wraz ze 
zmysłem dotyku stanowi element 
decydujący do rozwoju naturalnego 
wyobrażenia o własnym ciele, 
wspomnianego wcześniej ,,body 
image”.

 

 

,,Body image”

 oprócz znakomitego 

wkładu w rozwój indywidualnego ego, 
wywiera również wpływ na postrzeganie 
świata, funkcjonując jako podstawowa 
norma odniesienia dla percepcji 
przestrzeni oraz zdobywania 
umiejętności motorycznych.

Po niewątpliwych sukcesach za oceanem 

terapia tańcem zdobyła grunt 
europejski.  W Essen powstał Instytut 
Dynamiki Tańca i Ruchu, uwaga jest 
tutaj skupiona na improwizacji 
ruchowej, symbolice ciała.

 

 

Polska choreoterapia

 narodziła się w 

połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego 
stulecia. Swych propagatorów znalazła 
w osobach krakowskich profesorów: J. 
Aleksandrowicza, J. Bogusza, A. 
Kępińskiego. Taniec traktowany był 
jako jeden z elementów 
kompleksowego oddziaływania na 
pacjenta w celu poprawy, zachowania 
czy też ochrony jego stanu 
psychofizycznego.

 

 

Założenia

Pierwszym i podstawowym założeniem 

choreoterapii, wypływającym już z 

twierdzeń starożytnych filozofów, a 

później wielokrotnie powtarzanym, jest 

uznanie kompleksowej integracji           

                      i wielopłaszczyznowych 

zależności na osi psyche – soma. 

Określone stany psychiczne mogą 

dawać swój wyraz zmianami napięcia 

mięśni szkieletowych           i gładkich, 

modyfikacje rytmu oddechowego, a 

przez to wpływać na postawę ciała.

 

 

Terapia tańcem uznaje, że ruch stanowi 

czynnik o podstawowym znaczeniu 
tak dla motorycznego, jak i 
emocjonalnego rozwoju  młodego 
człowieka, który w prewerbalnej fazie 
nabierania doświadczeń wiąże 
wszystkie z nich z odczuciami ciała 
znajdującego się w stanie ruchu.

 

 

W trakcie fizjologicznego, nie 

zaburzonego rozwoju aktywność 
ruchowa jest stopniowo integrowana z 
procesami afektywnymi               i 
kognitywnymi, co prowadzi                   
          w konsekwencji do kreacji 
poruszającej się, czującej i myślącej 
istoty, która jest w stanie doświadczyć 
ludzkich emocji w ich pełnym 
wymiarze.

 

 

Kolejnym z kluczowych założeń jest 

uznanie ruchu ciała za podstawowy 
przejaw                 i podstawowy stan 
życia, a następnie, biorąc pod uwagę 
pierwszą z opisywanych wcześniej 
koncepcji, możliwość oceny zarówno 
psychicznej, jak i fizycznej kondycji 
pacjenta na podstawie jakości ruchów 
jego ciała wraz z późniejszą introdukcją 
właściwego postępowania 
terapeutycznego. Analiza jakości ruchu 
pacjenta jest elementem 
uzupełniającym diagnozę lekarską

 

 

Choreoterapia proponuje tym samym 

alternatywny, w stosunku do 
tradycyjnie stosowanych przez 
psychoanalityków interwencji 
werbalnych, sposób zapobiegania i 
leczenia zaburzeń emocjonalnych. 

Uczucia hamowane przez konflikty 

psychiczne są badane i uwalniane za 
pomocą ruchów. Pacjenci pracują nad 
wyobrażeniem swoich emocji poprzez 
taniec, symbolikę ciała, mimikę 
twarzy.

 

 

Zasady choreoterapii i 

wykorzystywane w niej środki

Pierwszą z obowiązujących tutaj zasad 

terapeutycznego oddziaływania jest 
zasada indywidualnego podejścia do 
pacjenta. Potrzeby, na przykład, 
pacjentów psychotycznych różnią się 
zdecydowanie od potrzeb pacjentów 
neurotycznych. Terapia tańcem jest 
jednak na tyle elastyczna, by dopasować 
się do obu takich przypadków.

 

 

Zależnie od sytuacji i typu pacjenta 

zmienia się także czynny udział 

terapeuty                       w zajęciach. 

Niektórzy z prowadzących ćwiczenia 

przyjmują tylko rolę obserwatora, 

uważając, że poprzez swoje ruchy 

odwracaliby uwagę pacjenta od percepcji 

impulsów pochodzących z ich własnego 

ciała. Inni dzielą pozycję przyglądającego 

się z pozycją tańczącego w proporcjach 

zależnych od problemu pacjenta, jeszcze 

inni szczególnie ci, pracujący z ciężko 

poszkodowanymi, poruszają się ze swymi 

podopiecznymi prawie zawsze.

 

 

Choreoterapia pracuje również nad 

uświadomieniem pacjenta o jakości 

ruchów jego ciała. Wykorzystywana 

jest przy tym technika polegająca na 

uchwyceniu przez terapeutę 

typowych, charakterystycznych 

ruchów chorego i odzwierciedleniu ich 

we własnym tańcu. Pacjent widzi 

swoje ruchy jak w lustrze. Sama 

zresztą technika nazywana jest 

lustrem Chase ( The Chase’s Mirror) – 

od nazwiska amerykańskiej terapeutki 

Marian Chase

, której wkład w rozwój 

dziedziny został już nakreślony.

 

 

W zajęciach tanecznych można spotkać 

się także z przestrzeganiem zasady 
aktywizacji wyobraźni pacjenta. 
Dokonuje się to przez rozwijanie 
tematów ruchowych proponowanych i 
inicjowanych przez terapeutę. Potem 
na pierwszy plan wysuwa się osoba 
chorego, którego zadaniem jest 
kontynuacja rozpoczętego ćwiczenia    
              i prowadzenie go w dowolnie 
wybranym przez siebie kierunku.

 

 

Jako ostatnia z zasad odnoszących się do 

terapii tańcem pojawia się 

zasada 

holistycznego oddziaływania

 na 

wszelkie, wymienione już wcześniej, 
sfery życiowej aktywności pacjenta.

Wpływ na motorykę, a tym samym na 

psychikę i emocje chorego, nie wymaga 
komentarza, gdyż na tej płaszczyźnie 
został już kilkakrotnie podkreślony. 
Trzeba dodać jednak, że taniec i 
odpowiednio dobrana muzyka sprzyjają 
medytacji w ruchu, wyciszeniu i 
odzyskaniu własnego rytmu.

 

 

Ponadto sam ruch taneczny dążący,       

            w przypadku osób chorych, do 
czasowej           i przestrzennej 
organizacji, ze swej natury estetyczny 
pozwala na odzyskanie płynności i 
gracji ruchów ciała. Można mówić 
tutaj także o oddziaływaniu na sferę 
kontaktów społecznych. Pacjenci w 
trakcie takiej pracy z własnym ciałem, 
jakiej wymaga choreoterapia, 
odzyskują bowiem zdolność empatii.

 

 

Poruszając temat środków 

wykorzystywanych przez 
choreoterapię, należy powiedzieć, że 
nie cechują się one szczególnym 
wyszukaniem, niedostępnością czy 
kosztownością, co dodatkowo powinno 
zwiększać atrakcyjność tego kierunku 
terapeutycznego.

 

 

Zalicza się do nich:

Muzyka ( melodia, rytm, natężenie 

dźwięku)

Wolny ruch taneczny ( w nim 

uniwersalne środki komunikacji, jak: 
symbolika ciała, mimika, znaczenie 
improwizacji)

Ćwiczenia muzyczno – ruchowe 

(formalne, ścisłe struktury ruchowe)

Drobne rekwizyty ( zależne od tematu 

zajęć)

 

 

Oddziaływanie choreoterapii 

na pacjenta

Choreoterapia za jedną z wytycznych 

stawia sobie jednoczesne 
oddziaływanie na wiele sfer 
aktywności pacjenta. Co za tym idzie, 
skutki takich oddziaływań również 
muszą zostać ujęte wieloaspektowo. 
Wpływ terapii tańcem na organizm 
pacjenta rozpatrywany jest, zgodnie z 
propozycją Aleszki. 

 

 

Następujące płaszczyzny wg. Aleszki:

 koordynacyjno – sprawnościowej
 fizjologiczno – higienicznej
 społecznej
 estetycznej

 

 

W płaszczyźnie koordynacyjno – 

sprawnościowej

 oddziaływanie 

choreoterapii na organizm pacjenta           

        w znacznej mierze powiązane jest     

                z wpływem muzyki i rytmu na 

pewne mechanizmy neurofizjologiczne 

naszego ustroju. Niemal za pewnik 

przyjąć można ścisły związek percepcji 

rytmu i metrum ze stopniem aktywności 

układu mięśniowego naszego organizmu. 

Hipotetyczny model oddziaływania 

materiału muzycznego na ustrój zakłada, 

że stymulacja rytmiczna dociera poprzez 

swoiste drogi słuchowe do ośrodków 

słuchowych kory mózgu. 

 

 

Stąd, w wyniku asocjacji, impulsy mogą 

rozprzestrzenić się na inne pola 

percepcyjne, m.in.. Na analizator 

kinestetyczny, którego aktywizacja 

zaowocuje z pewnością pobudzeniem 

określonych ośrodków ruchowych. Na tej 

drodze powstaje najpierw wyobrażenie 

ruchu, a potem, w połączeniu                   

        z pobudzeniem ośrodków 

motywacyjnych, wyzwalane są ruchy 

dowolne. Choreoterapia wykorzystując 

zmienność tempa i metrum, doprowadza 

zatem do poprawy jakości pracy części 

ośrodkowego układu nerwowego.

 

 

Pozytywny wpływ może dotyczyć również 

pamięci ruchowej.

Wyższy poziom sprawności 

koordynacyjnej pojawia zatem się na 

osiach wzrokowo – ruchowej, a także, po 

uwzględnieniu tempa i rytmu, słuchowo 

– wzrokowo – ruchowej.

Ćwiczenia równoważne i figury taneczne 

doskonalą ponadto zmysł równowagi. 

Koncentracja jak wiadomo, ułatwia 

koordynację nerwowo – mięśniową, 

można więc, jak z tego wynika, wyzwolić 

samopodtrzymujący się mechanizm 

doskonalący taką sprawność.

 

 

W płaszczyźnie fizjologiczno – 

higienicznej

 w modelu odzyskiwania 

muzyki na ustrój warto zwrócić uwagę 
na inną koncepcję. Zakłada ona, że nie 
wszystkie, lecz większa część impulsów 
akustycznych, zgodnie ze swym 
przeznaczeniem, dociera drogami 
swoistymi do pola słuchowego.

Niewielka ich część za pośrednictwem 

układu siatkowego przełącza się jednak 
na drogi nieswoiste, wywołując stan 
pobudzenia             w układzie 
limbicznym.

 

 

Z drugiej strony układ limbiczny może być 

wprowadzony w stan aktywności 

poprzez impulsy pobudzające tzw. Korę 

nową mózgu, a związane z pojawiającym 

się               u słuchacza poczuciem 

napięcia bądź rozluźnienia nieuchronnie 

wywoływanym określonymi formami 

aranżacji utworów muzycznych.

W związku z zaangażowaniem w ruch 

taneczny wielu grup mięśniowych w 

obrębie kory mózgowej aktywowane są  

kolejno liczne ośrodki ruchowe, 

połączone ze sobą antagonistycznymi 

oraz agonistycznymi relacjami.

 

 

Ponadto taniec, jak każdą inną formę 

ruchu, należy traktować jako swoisty 
zabieg higieniczny wpływający na 
funkcję narządów wewnętrznych. 
Można nawet pokusić się o 
stwierdzenie ogólnokondycyjnego 
charakteru tańca, co jednak powinno 
opierać się na odpowiednio wysokiej 
dynamice ćwiczeń, a więc nie będzie 
miało odniesienia do wszystkich 
tańczących pacjentów.

 

 

Z innej strony wprowadzenie ciała w 

spokojny ruch zsynchronizowany z 
muzyką sprzyja medytacji i wyciszeniu 
się, przynosząc w efekcie stan 
odprężenia psychicznego oraz, biorąc 
pod uwagę ścisłe koneksje między 
psyche i soma, fizycznego.

 

 

W płaszczyźnie społecznej

 należy 

zaznaczyć, że udział w zbiorowym tańcu 

pomaga pacjentowi wyzbyć się poczucia 

izolacji, gdyż grupa współćwiczących 

stanowi małą społeczność.

Niesie to konsekwencje w postaci 

tworzenia się różnorodnych wzajemnych 

relacji miedzy uczestnikami zajęć, jak 

na przykład rywalizacja w grupie, 

postrzeganie własnej osoby na tle 

grupy.

Uzewnętrznia się stosunek ćwiczących do 

własnego ciała oraz umiejętność 

panowania nad nim.

 

 

Przyjemność tańczenia wynika                

             z towarzyskiego obcowania, z 
poruszania się w formach 
niecodziennych, zsynchronizowanych 
z ruchami partnera czy również innych 
osób. Podczas tańczenia dochodzi do 
konfrontacji osób tańczących co budzi 
ambicje w dążeniu do poprawności 
ruchu, estetycznego trzymania się i 
poruszania.

 

 

Taniec jako ogólnie akceptowany wyraz 

towarzyskości odgrywa rolę 
wspierającą w próbach zmiany 
postawy życiowej,              np.. U osób 
z zaburzeniami osobowości.

Poprzez wyrażenie w ruchu swoich 

emocji pacjentowi łatwiej dotrzeć do 
ich źródła, wychwycić uczucia o 
charakterze negatywnym, a w końcu 
usunąć ich skutki warunkujące poziom 
upośledzenia tak emocjonalnego, jak i 
cielesnego.

 

 

Niejako ubocznym, zdecydowanie 

pozytywnym efektem tańca, jest 
osiągnięcie i doskonalenie w trakcie 
zajęć 

estetyki ruchu

, podniesienie 

wrażliwości  estetycznej ( płaszczyzna 
estetyczna ).

Nabyta podczas tańca elegancja 

ruchowa ma szanse ujawnienia się w 
innych sytuacjach życiowych, dając 
pacjentowi wiele przyjemnych doznań 
i motywując go do dalszego udziału w 
terapii.

 

 

Możliwości zastosowania 

choreoterapii

Choreoterapię należy traktować jako 

bardzo atrakcyjną formę 
postępowania terapeutycznego, która 
ze względu na swą elastyczność z 
łatwością może być dostosowywana 
do potrzeb i wymagań szerokiego 
kręgu pacjentów.

 

 

Stosowanie terapii tańcem jest wskazane 

we wszystkich grupach wiekowych 

chorych           z zaburzeniami 

psychicznymi o różnym stopniu nasilenia. 

Szczególną wartość ma praca z dziećmi 

autystycznymi. Stosowanie rekwizytów 

podczas początkowych sesji             z 

tymi dziećmi jest bardzo pożytecznym 

rozwiązaniem, gdyż łatwiej nawiązują one 

kontakt z przedmiotem niż z osobą. Także 

u dzieci z trudnościami w nauce taniec 

dostarcza stymulacji motorycznej 

pozwalającej na wzmocnienie ,,body 

image” i pełniejszą integrację 

doświadczeń sensorycznych. 

 

 

Dużym uznaniem cieszy się 

wykorzystanie tej metody w pracy z 
hospitalizowanymi pacjentami 
psychotycznymi. Terapeuci mają tu 
szansę wzmocnienia więzi pacjenta z 
innymi osobami i konkretną 
rzeczywistością. Poprzez 
wykorzystanie formalnych struktur 
ruchowych dochodzi do organizacji 
wewnętrznych impulsów, mobilizacji 
emocjonalnych i cielesnych 
potencjałów.

 

 

W pracy z pacjentami neurotycznymi 

terapeuta dąży do pełniejszego 
zrozumienia przez nich przeżywanych 
napięć emocjonalnych ujawniających 
się           w indywidualnym stylu 
poruszania.

Improwizacje ruchowe pozwalają na 

ujawnienie się tych stanów psychiki 
pacjenta, które wymagają dalszej i 
głębszej eksploracji. Taniec służy tutaj 
do rozbudowy różnych tematów 
ruchowych oraz do późniejszego 
rozwikłania ich znaczenia.

 

 

Terapia tańcem daje również bardzo dobre 

wyniki u osób z opóźnieniem umysłowym,  
        z zaburzeniami łaknienia o podłożu 
psychicznym ( anoreksja, bulimia ) oraz 
wszędzie tam, gdzie istnieje 
zniekształcenie obrazu własnego ciała i 
osobowości.

Choreoterapia sprzyja leczeniu pacjentów 

nerwicowych. U nich bowiem uwidacznia 
się stan zwiększonego napięcia 
mięśniowego, zahamowanie ekspresji 
ruchowej w postaci sztywności, zaburzeń 
koordynacyjnych, nadmiernej nieśmiałości.

 

 

Terapia poprzez ruch połączona z pewną 

dozą doznać estetycznych daje dobre 
efekty zarówno w stanach 
depresyjnych, jak i przy zwiększonej 
aktywności psychoruchowej – na 
zasadzie zaangażowania lub 
wyładowania psychomotorycznego 
podczas wykonywania zadania 
ruchowego. Poprzez dostrojenie 
dynamiki ruchu, rytmu i treści muzyki 
do stopnia psychicznego napięcia 
można niejednokrotnie doprowadzić 
pacjenta do stanu równowagi.

 

 

Interesujące wydają się być również 

doniesienia o włączeniu choreoterapii 
do metod stosowanych w leczeniu 
osób chorych na nowotwory. Taniec 
jest tutaj dopełnieniem kwestii 
psychologicznej, socjalnej oraz 
duchowej

 

 

Jako uzupełnienie programu kinezyterapii 

choreoterapię stosuje się u pacjentów    
           z dysfunkcjami narządu ruchu. 
Odpowiednio, pod względem struktury  
             i intensywności, dobrany ruch 
taneczny jest doskonałym ćwiczeniem 
dla stawów. Taniec jest również 
atrakcyjnym ćwiczeniem o wpływie 
ogólnokondycyjnym. Subiektywne 
oceny badanych wykazują mniejsze 
zmęczenie ćwiczeniami w formie 
tanecznej, co pozwala na zwiększenie 
dawki obciążeń. 

 

 

Choreoterapia łączy w sobie elementy 

leczenia ruchem oraz psychoterapii, a 

także właśnie połączenie stanowi 

punkt wyjściowy skutecznego leczenia 

pacjentów cierpiących na dolegliwości 

psychosomatyczne. Z jednej strony 

oddziaływania nakierowane są na 

normalizację napięcia mięśni, z drugiej 

na rozchwiany układ nerwowy i 

problemy emocjonalne. W praktyce ma 

to na celu przywrócenie stanu eutonii – 

optymalnej dystrybucji napięcia mięśni 

i wprowadzenie na nowo ładu w życie 

emocjonalne człowieka.

 

 

Podsumowanie

Terapia tańcem z uwagi na swój 

charakter musi zostać uznana za 
niezmiernie atrakcyjną i mało nużącą 
dla pacjenta formę oddziaływania 
leczniczego, dającą tym samym duże 
szanse wytrwania chorego na drodze 
do wyleczenia. Swymi początkami 
sięga starożytności wtedy już 
zaobserwowano kojące i 
oczyszczające działanie ruchów 
tanecznych.

 

 

Prostota wykorzystywanych ośrodków 

oraz bardzo szeroki wachlarz 
zastosowań czynią z choreoterapii 
metodę możliwą do powszechnego 
wykorzystania, łatwą, postrzegającą 
organizm pacjenta w sposób 
holistyczny, a w związku z tym nie 
powodującą rozdrobnienia procesu 
rehabilitacji na szereg aplikowanych 
etapami kierunków usprawniania.

 

 

 

Nie należy traktować jej jednak jako 

jedynego środka prowadzącego do 
odzyskania sprawności pacjenta, lecz 
jako metodę, która ze względu na 
walory terapeutyczne               i 
rekreacyjne stanowi formę 
postępowania wspomagającego 
farmakoterapię oraz inne środki 
konwencjonalnego leczenia ruchem.

 

 

Względy ekonomiczne związane z 

niskimi wymogami sprzętowymi 
wpływają faworyzująco na obraz całej 
metody. Najważniejsze i niezbędne to: 
terapeuta, pacjent i muzyka. 

Zachęca się zatem fizjoterapeutów od 

zgłębiania teoretycznej wiedzy i 
nabierania doświadczenia w dziedzinie 
choreoterapii oraz ujmowania tej 
formy oddziaływania we własnych 
programach usprawniania pacjentów. 

 

 

Dziękuje za uwagę