etyka

 WOLNOŚĆ I ODPOWIEDZIALNOŚĆ 

JAKO POJĘCIA

UZASADNIAJĄCE POTRZEBĘ ETYKI

różne pojęcia wolności

 

Czasem przeciwstawia się wolność 

koniecznościom twierdząc, że możliwa do 

zrozumienia byłaby ona, 

gdyby zrezygnować z założenia determinizmu. 

/zapomina się wtedy o tym, że by można było 

zrealizować wolę, muszą istnieć prawa-konieczności, 

zależności typu przyczyna - skutek, 

pozwalające przewidzieć rezultat aktywności/ 

Czasem myląc wolność z samowolą 

twierdzi się, że wolność powinna mieć granice 

wyznaczone wolnością innych ludzi. 

Zauważmy, że zaprzeczeniem wolności jest zarówno 

zniewolenie, jak i samowola. 

Wolność 

jest jakby arystotelesowskim środkiem 

między zniewoleniem i samowolą. 

Zarówno zniewoleniu jak i samowoli 

towarzyszy brak poczucia odpowiedzialności. 

Zniewolenie to stan, w którym znika poczucie 

odpowiedzialności za siebie i świat, w którym 

żyjemy, wyparte przez poczucie odpowiedzialności 

wobec 

kogoś lub czegoś /np. instytucji/, „kto” lub „co” 

narzuca naszemu byciu pewien porządek 

i wydaje się na tyle silny, że wobec tej siły 

rezygnujemy

 z własnej podmiotowości.

 Samowola, to stan, któremu towarzyszy brak 

jakiegokolwiek poczucia odpowiedzialności, 

stan dostępny ludziom pozbawionym 

sokratesowskiej cnoty mądrości. 

I zniewolenie i samowola związane są 

z brakiem poczucia sprawstwa, które jest konieczne, 

by mieć świadomość możliwości zrealizowania 

własnej woli i świadomość bycia autorem skutków 

swojej aktywności 

lub jej braku. 

Wolność to cnota 

bardzo mocno związana z cnotą 

mądrości. 

Obie  są  jak  gwiazda  polarna,  

nieosiągalne  i  bardzo  przydatne 

jednocześnie  -  wskazują właściwą 

drogę.

 

Określenie "wolny" pojawia się nie tylko obok pojęcia człowiek. 

Wolny bywa czas i kraj, wybór a także miejsce. 

Wolny czas, to czas nie podporządkowany zadaniom 

wynikającym z bycia w określonym ładzie praktyki. 

To czas zabawy lub czas relaksu, czyli niedziałania. 

Wolny kraj, to kraj, który zachował podmiotowość, 

kraj nie uprzedmiotowiony przez „obce interesy”. 

Wolny wybór, to wybór dokonany przez człowieka,

 który nie jest zniewolony i nie jest samowolny. 

Wolne miejsce, to miejsce do zagospodarowania, miejsce 

niczyje. 

Wspólne dla wolnego czasu, wolnego kraju, wolnego wyboru i 

wolnego miejsca jest to, że swą „wolność” zyskują dzięki 

związkom z aktywnością jaką umożliwiają człowiekowi.

 

To sposób bycia człowieka w czasie decyduje o tym, 

czy czas jest wolny. 

Wolność kraju przekłada się na wolność jego mieszkańców. 

Wolny wybór to wolna decyzja człowieka. 

Wolne miejsce można bez przeszkód wypełnić własnym 

byciem. 

Wymiar wolności, w miejsca i zdarzenia, 

wnosi człowiek. 

Dwie perspektywy

• W starożytności 

człowiek był igraszką 

bogów. 

• Wiedza czyniła go 

wolnym, w specyficzny 

sposób - umiał 

podporządkować się, 

rządzącym 

wszechświatem i 

człowiekiem, prawom. 

• W chrześcijaństwie 

człowiek jest 

partnerem Boga, jest 

wolny i odpowiedzialny 

za to, co zaktualizuje z 

potencjalności bycia, w 

rezultacie jest w 

pewnym sensie stwórcą 

siebie i świata, w którym 

żyje.

• Odpowiedzialność 

zyskuje nowy sens w 

połączeniu z pojęciem 

twórczości. 

odpowiedzialność

ODPOWIEDZIALNOŚĆ JAKO ODPOWIEDŹ 

 -  na oczekiwanie 

systemu w jaki chcemy wpisać nasze działania

-  na oczekiwanie 

kogoś /np. pracodawcy/ lub czegoś /np. prawa/ 

komu lub czemu decydujemy się podporządkować

- na to co się nam przydarza, na  to co spotykamy

Sposoby odpowiadania

• ODPOWIEDZIALNOŚ

Ć WOBEC.... 
związana z poczuciem 
zależności

• ODPOWIEDZIALNOŚ

Ć ZA.... związana z 
poczuciem sprawstwa, 

    ze świadomością, że 

mamy współudział w 
tworzeniu 
rzeczywistości, że jest 
ona wynikiem naszych 
działań lub ich braku

 

Dwa pojęcia odpowiedzialności

„Odpowiedzialność wobec…” 

• - jest restryktywna i 

podporządkowuje nakazom i 

zakazom ustalonego prawa 

lub woli drugiego człowieka 

• - jej rozumienie wyrasta z 

założenia, że działanie 

człowieka jest dobre, gdy nie 

zaburza obowiązującego 

porządku

• - przyczynia się do utrwalania 

tego, co jest

„Odpowiedzialność za…” 

•  - inspiruje do własnej, w pełni 

świadomej odpowiedzi na 

sytuację

• - jest pojęciem niezbędnym 

we współczesnej refleksji nad 

człowieczym byciem w 

świecie, bez tego pojęcia nie 

sposób zrozumieć, że to, jacy 

jesteśmy i jaki jest świat, w 

którym żyjemy zależy od nas

• - by je zrozumieć musimy 

sięgnąć do pojęć: twórczość i 

wolność, podobnie w 

zrozumieniu pojęć: wolność i 

twórczość pomaga właśnie 

takie pojęcie 

odpowiedzialności