Chlamydiozy i 

chlamydophilozy u 

owiec i bydła

Maja Kotońska

Gr 2a

 

 

Chlamydofiloza, czyli chlamydioza jest chorobą 

zakaźną i zaraźliwą, wywołaną przez bakterie z 

rodziny Chlamydiaceae. 

Podlega obowiązkowi zgłaszania!

Występuje u zwierząt udomowionych i dzikich, 

objawiając się:

-zapaleniem spojówek
-zapaleniem stawów
-zapaleniem płuc
-zapaleniem przewodu pokarmowego
-sporadycznym zapaleniem mózgu i rdzenia 

kręgowego

-ronieniami i bezpłodnością 

 

 

Gatunki chorobotwórcze dla 

przeżuwaczy:

• Chlamydophila psitacci (bydło)
• Chlamydophila abortus (bydło, owce)
• Chlamydophila pecorum (bydło, 

owce)

 

 

Mikroorganizmy wykazujące cechy pośrednie 

między bakteriami i wirusami

•

Cechy wirusów:

- małe rozmiary

- namnażanie się wyłącznie wewnątrz żywych 

komórek

- tworzenie wtrętów komórkowych

•

Cechy bakterii:

- obecność RNA, DNA, organelli komórkowych, 

oraz ściany komórkowej (o budowie podobnej 

do ściany bakterii gramujemnych, ale bez 

kwasu muraminowego)

- wrażliwość na niektóre chemioterapeutyki

• Przechodzą cykl rozwojowy podczas którego 

powstają morfologicznie odmienne formy 

zakaźne i reprodukcyjne

 

 

Posiadają także nietypowy cykl 

życiowy. 

Cały cykl trwa od 48 do 72 h

Występują w dwóch postaciach 

morfologicznych:

Jako ciałko elementarne(EB)- postać 

inwazyjna o średnicy 200-300nm

Jako ciałko siateczkowate(RB), które 

dzieli się intensywnie.

 

 

EB- ciałko elementarne, postacią inwazyjną

↓

Wiąże ono swoiste receptory komórek gospodarza i 

na drodze endocytozy dostaje się do wnętrza 

atakowanej komórki

↓

Tu tworzy tzw. inkluzję i przekształca się w ciałko 

siateczkowate(RB), które intensywnie się dzieli

↓

Na tym etapie może dość do zahamowania rozwoju 

drobnoustroju i utrzymania się zakażenia w tzw. 

formie latentnej.

↓

Zwykle jednak ciałka siateczkowate przekształcają 

się w ciałka elementarne, dochodzi do lizy 

komórki i zarażania kolejnych komórek 

gospodarza przez ciałka elementarne

 

 

 

 

• Hodowla możliwa na zarodkach 

kurzych, metoda tkankowej hodowli na 

liniach komórkowych MacCoy. 

• wrażliwe na działanie czynników 

środowiskowych

- w temp. 60° C giną wciągu 10 minut

- szybko ulegają inaktywacji w gnijących 

tkankach

- Są wrażliwe na czynniki fizyczne i 

chemiczne (1% roztwór formaliny, 5% 

roztwór fenolu, związki jonoforowe, 

nadmanganian potasu, tetracykliny). 

- w stanie wysuszonym mogą przetrwać w 

środowisku zewnętrznym do 5 tygodni

 

 

Epizootyczne ronienie bydła

(Abortus epizzoticus bovum)

Etiologia: Chlamydophila abortus

Drogi zakażenia: per os, drogi 

oddechowe, nasienie zakażonych 
buchajów. Główny rezerwuar zarazka 
są wody i błony płodowe oraz 
poporodowa wydzielina z dróg rodnych.

 

 

Patogeneza: zakażenie narządów 

rodnych poprzedzone jest zakażeniem 
ogólnym organizmu. Po przeniknięciu 
do narządu rodnego zarazek namnaża 
się w błonach płodowych a następnie 
w samym płodzie. Zachodzący tam 
proces zapalny prowadzi do 
odklejenia błon płodowych, 
obumarcia płodu i ronienia. 

 

 

BYDŁO-objawy kliniczne

Ronienia występują głównie w stadach pierwiastek, 

ponieważ w trakcie pierwszego zakażenia 

dochodzi do wytworzenia odporności. Kolejne 

cykle rozrodcze przebiegają zazwyczaj normalnie. 

Krowy ronią najczęściej w 8-9 miesiącu ciąży. Bez 

objawów prodromalnych. Jeżeli krowa zostanie 

zakażona przez nasienie zakażonego buhaja 

dojdzie do obumarcia zarodka w pierwszych 

dniach od poczęcia. 

Płody (martwe lub żywe) u 60% występuje guzowate 

powiększenie wątroby ze stwardnieniem miąższu, 

są zazwyczaj normalnie rozwinięte, lecz niezdolne 

do życia. 

 

 

BYDŁO- objawy kliniczne

u 

samic

 oprócz ronień, może dochodzić 

do zapalenia dróg rodnych , a także 
do zapalenia wymienia.

Natomiast u 

samców

 zakażenie może 

przebiegać 

bezobjawowo

 lub z 

ziarniniakowym zapaleniem jąder 
(orchitis granulomatosa), najądrzy 
oraz pęcherzyków nasiennych.

 

 

Profilaktyka

• Brak szczepionek dla bydła
• Podawanie cielętom siary zawierającej 

przeciwciała skierowane przeciwko 
chalamydiom

LECZENIE

• Chlamydie lokalizują się 

wewnątrzkomówkowo- potrzebne są leki, 
które wykazują dobrą penetrację do 
wnętrza komórek tj. makrolidy, tetracykliny, 
chinolony

 

 

ZMIANY AP

• Błony plodowe silnie obrzęknięte z szrożółtym nalotem.

• Poronione płody: silny obrzęk tkanki podskórnej, obrzęk i 

zwyrodnienie narządów wewnętrznych zwłaszcze serca i 

nerek. 

W jamach ciała obecna znaczna ilość bursztynowego 

płynu. 

Liczne wybroczyny na błonach śluzowych i narządach.
Wzdłuż sznura pępowinowego krwawe nacieki i ogniska 

martwicze. 

Wątroba powiększona, twarda usiana licznymi szarożółtymi 

ogniskami, które uwypuklają się ponad jej powierzchnię.

Liczne ziarniniakowe prcesy zapalne w pozostałych 

narządach, wylewy krwi.

W śledzionie i węzłach chłonnych rozrost siateczki.

 

 

Enzootyczne ronienie owiec

(abortus enzooticus ovium)

• Etiologia: Chlamydophila abortus
Choroba zakaźna, występuje na całym świecie, 

jeden z głównych problemów w rozrodzie 

małych przeżuwaczy.

Drogi zakażenia: per os, drogi oddechowe, 

nasienie. Główny rezerwuar zarazka to błony 

płodowe, poroniony płód, wydzielina  z 

pochwy. Także przez owady krwiopijne, 

gruczoł mlekowy

Patogeneza: patrz bydło

 

 

Siewstwo ma miejsce na tydzień przed i dwa 

tygodnie po ronieniu - w tym czasie zarazek 
wydalany jest w ilości umożliwiającej zakażenie 
innych

Samice zakażone śródmacicznie ronią pod koniec 

pierwszej ciąży

Wczesne zakażenie samicy- ronienia 2-3 tygodnie 

przed terminem porodu; płody żywe, ale słabe, 
szybko giną. Przy ciąży bliźniaczej tylko jedno 
jagnię będzie zakażone.

Zakażenie późno-na 5-6 tygodni przed terminem 

porodu prowadzi do rozwinięcia się zakażenia 
latentnego, do ronienia dojdzie w przyszłej ciąży.

Trwale zakażone samice wydalają zarazek z 

wypływem z pochwy także w czasie rui.

 

 

• Liczba poronień po zawleczeniu 

choroby do zdrowego stada – 20-
30%

• Stada przewlekle zakażone do 

5%

 

 

Objawy kliniczne

• Samice
a)Ronienia, występują nagle w ostatnich 2-3 tyg ciąży
– u tej samej owcy ronienie nie występuje ponownie.
10% śmiertelności matek w skutek wtórnych infekcji
b)Przedwczesne porody (młode odpowiednio rozwinięte)
c)Rodzenie słabych młodych
d)Zapalenie macicy i zatrzymanie błon płodowych po 

poronieniu

• Samce:
zakażenie bezobjawowe lub zapalenie jąder, najądrzy 

lub pęcherzyków nasiennych, zarazki wydalane są z 

nasieniem

 

 

Zmiany AP

• Łożysko: liścienie -barwa ciemnoczerwona lub 

gliniasta, mazista konsystencja (rzadziej twarda),

Kosmówka zgrubiała, z wybroczynami, przekrwiona, 

częściowo obrzękła,

Miejsca objęte zapaleniem pokryte szarożółtym lub 

żółtym nalotem

• Poronione płody: obrzęk tkanki podskórnej, 

szczególnie w okolicy pępka,  na grzbiecie nosa i 

tylnych częściach głowy. Obrzęk węzłów 

chłonnych

Obecny w jamach ciała przesięk koloru czerwonego
W sercu i płucach podsurowicze wybroczyny

 

 

Diagnostyka różnicowa

Ronienia wywołane przez:
• Campylobacter sp.
• Brucella ovis
• Coxiella burnetti

 

 

Rozpoznanie

• Badania laboratoryjne:

– preparaty odciskowe (barwienie Giemzy) i preparaty 

histologiczne: ciałka elementarne, test 

immunofluorescencji z przeciwciałami 

monoklonalnymi: odróżnienie chlamydii od riketsji 

Coxiella burnetti

– zakażenie zarodków kurzych lub hodowli 

komórkowych

• Badanie par surowic (surowica pobrana w trakcie 

ronienia i trzy tygodnie później)

• OWD (miano pozytywne – rozcieńczenie badanej 

surowicy równe lub wyższe 1:32)

• Test ELISA – poszukiwanie przeciwciał przeciwko LPS 

chlamydii

 

 

Profilaktyka

• Dwukrotne podanie tetracyklin 

długodziałających w połowie ciąży 
wrażliwym owcom.

• Szczepienia:
Szczepionki inaktywowane: 1 ml przed 

kryciem lub na początku ciąży

Powtarzanie szczepień co 1-3 lata (w 

zależności od sytuacji epizootycznej)

 

 

Postępowanie

• Izolacja roniących owiec!
• Rygor higieniczny - poronione płody i 

błony płodowe należy starannie 
usuwać, a następnie przeprowadzić 
dezynfekcję 

• Leczenie tetracyklinami – całe stado

 

 

Zapalenie płuc wywołane 

Chlamydophila pecorum

• Chorują głównie noworodki i cielęta w 

wieku 4-6 miesięcy. Starsze i dorosłe 
chorują rzadko.

• Zakażenie następuje droga aerogenną.
• Rezerwuarem zarazka są bezobjawowi 

nosiciele oraz chore zwierzęta, które 
wydalają zarazek wraz z wydzieliną z 
nosa lub kałem.

 

 

• Patogeneza: 
Chlamydophila pecorum atakują komórki 

cylindryczne nabłonka dróg oddechowych.

Zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub 

w przebiegu łagodnego zapalenia płuc gdy 

mamy do czynienia z monoinfekcją.

W przypadku wikłania innymi patogenami np 

pasteurella lub przy niekorzystnych 

warunkach środowiska, może dojść do silnie 

rozwiniętej bronchopneumoni a nawet do 

śmierci osobnika.

 

 

Objawy kliniczne

-Surowiczy lub śluzoweg wypływ z nosa,
-suchy kaszel
-gorączka 
-przyspieszony oddech
-ślinienie się
-łzawienie,
-zapalenie spojówek
-apatia
-biegunka

 

 

• W ciężkich przypadkach może 

dochodzić do:

- bezdechu, 
- Zalegania
- chronicznego zapalenia stawów.

 

 

Zmiany AP

• Plackowate, śliwkowe zgrubienia w 

przednich płatach płuc, 

• obrzęk przestrzeni międzypłatowych
• W ciężkich przypadkach może 

dochodzić do zgrubienia tkanki 
widocznego na całych płucach, 
występuje dodatkowo obrzęk 
śródmiąższowy, rzadko rozedma

 

 

Rozpoznanie

• Identyfikacja antygenów lub 

patogenów w próbkach wysięku z 
nosa i tchawicy lub bioptatach tkanki 
płucnej metodami 
immunofluorescencji i PCR.

• Badania serologiczne
- ELISA
- Test seroneutralizacji

 

 

Leczenie

• Podawanie tetracykliny, tylozyny lub 

erytromycyny parenteralnie przez 5 
dni.

 

 

Zapalenie jelit wywołane 

Chlamydophila psittaci 

• Droga zakażenia: per os

• Patogeny wnikają w komórki 

nabłonkowych jelit, tam namnażają 
się, wytwarzają endotoksyny w 
wyniku czego dochodzi niszczenia 
komórek.

 

 

Objawy kliniczne

• U nowonarodzonych cieląt wystepuje 

silna biegunka (płynna do wodnistej)

• Dodatkowo może występować 

podwyższenie temperatury, wypływ z 
nosa i niechęć od ruchu.

• U osobników dorosłych biegunka 

występuje sporadycznie.

 

 

Zmiany AP

• Błona śluzowa jelit i trawieńca 

obrzęknięta.

• W ścianie jelita widoczne 

podsurowicze punktowe wybroczyny

• W błonie śluzowej trawieńca i jelit 

cienkich nadżerki i owrzodzenia 

 

 

Rozpoznanie

• Próbki kału lub zeskrobiny z błony 

śluzowej jelita 

• Stwierdzenie w pobranym materiale 

obecności serokonwersji lub też 
potwierdzenie wzrostu stężenia 
przeciwciał humoralnych w surowicy. 

 

 

Zapalenie stawów na tle zakażenia 

Chlamydophila pecorum

 

• Przebieg choroby po postacią zapalenia 

wielostawowego o charakterze 

włóknikowym

• Jagnięta posiadają wysoki wskaźnik 

zakażenia - 80%, natomiast niski 

wskaźnik śmiertelności-1%

• U cieląt jest to rzadziej spotykane 

schorzenie, lecz leczenie jest 

trudniejsze i często kończy się 

niepowodzeniem.

 

 

Objawy kliniczne

• Obrzęk dużych stawów kończyn,

• Bolesność przy omacywaniu, 

• Kulawizna lub sztywny chód

• Niechęć do poruszania się

• Osłabienie

• Spadek apetytu

• Gorączka 39-42 st.

• Często zapalenie spojówek i rogówek, 

• Cielęta padają w ciągu 2-10 dni od 

wystąpienia objawów

 

 

Diagnostyka różnicowa

• Klinicznie chorobę trudno odróżnić od 

zapalenia stawów, wywołanych przez 
Mycoplasma sp. Lub Histophilus sp.

 

 

Zmiany AP

• Zapalenie stawów i pochewek 

ścięgnowych- widoczne przekrwienie, 
wybroczyny krwawe, obrzęki 
okołostawowe, występuje duża ilość 
włóknika

• Płyn stawowy jest mętny i zawiera skrzepy 

włóknika

• Przekrwenie, obrzęk i wybroczyny w 

płucach, sercu, nerkach, pęcherzu 
moczowym i tkance mózgowej

 

 

Rozpoznanie

• Wykrycie metodą barwienia Giemsy lub 

Gimenza, a także po zastosowaniu 

przeciwciał znakowanych fluoresceiną 

zasadochłonnych ciałek wtrętowych

LECZENIE

• u cieląt antybiotykoterapia nie przynosi 

oczekiwanych rezultatów, natomiast u 

jagniąt łatwo się leczy

 

 

Zapalenie spojówek wywołane 

przez Chlamydia bovoculi 

• Występuje głównie u cieląt przy 

masowym utrzymaniu, rzadziej u 
dorosłych osobników.

• Prowadzi do nieżytowego zapalenia 

spojówek – przy uprzednim zakażeniu 
drobnoustrojami ropotwórczymi.

 

 

Sporadyczne zapalenie mózgu 

i rdzenia kręgowego

• Nazywane także zakaźnym 

zapaleniem błon surowiczych

• Etiologia: Chlamydophila pecorum

• Jednostka chorobowa notowana w 

Kanadzie, USA, Japonii, Izraelu, 
Australii, Południowej Afryce oraz na 
Węgrzech 

 

 

Patogeneza

• Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową
• Zarazek wydalany jest z kałem i wydzieliną 

z nosa.

• Drogi szerzenia w stadzie nie są do końca 

znane.

• W przebiegu choroby dochodzi do zapalenia 

śródbłonka naczyń i tkanki 
mezenchymalnej, co prowadzi do zapalenia 
mózgu i rdzenia. Objawy nerwowe pojawiają 
się wtórnie.

 

 

• Wrażliwe jest wyłącznie bydło
• Chorują głównie cielęta do 6 

miesiąca życia zachorowalność ok 
25% u starszych spada do 5%

• Śmiertelność ok 30 % jednak u 

dorosłych osobników rośnie.

• Przebycie zakażenia daje trwałą 

odporność

 

 

Objawy kliniczne

• Cielęta są początkowo apatyczne

• Często występuje wypływ z nosa, ślinotok oraz 

gorączka (40,5- 41,5˚C) która utrzymuje się przez cały 

okres choroby

• Pierwsze niespecyficzne objawy to duszność, katar, 

kaszel, biegunka.

• Śmierć w ciągu 5-7 dni

• Po 2 tyg. Występują objawy z OUN: trudności z 

chodzeniem, niechęć do wstawania i wyraźna 

sztywność stawów pęcinowch 

• Cielęta wykazują chwiejny chód, kręcą się w koło

• Dochodzi do porażenia tylnych kończyn  

• Cielęta potykają się, przewracają

• Zwierzęta zalegają z wyciągniętą szyją i głową do tyłu

• Choroba trwa od 3 dni do 3 tygodni

 

 

Zmiany AP

• Zapalenie opłucnej, otrzewnej oraz 

osierdzia - silne przekrwienie 

surowiczówki

• W początkowej fazie choroby - w 

jamach ciała rzadki płyn 

• Występuje cienka, włóknista 

siateczka tworząca równomierne 

naloty na narządach wewnętrznych 

lub nieregularne masy włóknika.

 

 

• Obraz histologiczny
-  Włóknikowe zapalenie błony surowiczej 

otrzewnej, opłucnej i osierdzia

- Rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, 

często razem z zapaleniem opon 
mózgowych, 

- dotyczy najczęściej rdzenia oraz 

móżdżku

 

 

Rozpoznanie różnicowe

• Złośliwa gorączka kataralna, 
• listerioza, 
• wścieklizna, 
• zatrucie ołowiem, 
• pastereloza płuc

 

 

Diagnostyka

• Barwienie rozmazów tkanek metodą 

Giemza

• Badanie histopatologiczne mózgu
• Izolacja patogenów z kultur tkankowych

LECZENIE

• We wczesnej fazie choroby wskazane 

jest stosowanie antybiotyków o 

szerokim spektrum działania.

 

 

Chlamydioza jako zoonoza

• Chlamydophila abortus jest szczególnie niebezpieczna 

dla kobiet. Powoduje przede wszystkim poronienia, 

przedwczesne porody, śmierć płodów, słabość 

noworodków.

• Może też objawiać się gorączką i wymiotami. 

• Najczęściej do zakażenia kobiet dochodzi w owczarniach 

w czasie kocenia się owiec lub kóz jeśli stado jest 

zarażone Chl. abortus.

• Do zakażenia ludzi może dojść także od bydła i wtedy 

choroba przebiega w postaci zapalenia płuc z suchym 

kaszlem, dusznością i złym samopoczuciem, kończącym 

się sinicą.

• Także odbydlęca Chl. abortus może powodować u kobiet 

ronienia. Zanotowano także udział tej bakterii, 

potwierdzony metodą PCR, w zapaleniu narządów 

miednicy mniejszej (PID) u kobiet.