OPERACJE BANKOWE

OPERACJE BANKOWE

Polskie

Prawo bankowe

wymienia następujące

operacje bankowe,

nazwane tam

czynnościami bankowymi:

—

prowadzenie rachunków bankowych;

—

przyjmowanie wkładów oszczędnościowych i lokat terminowych;

—

przeprowadzanie rozliczeń pieniężnych;

—

udzielanie i zaciąganie kredytów oraz pożyczek pieniężnych;

—

wykonywanie operacji czekowych i wekslowych;

—

przyjmowanie oraz dokonywanie lokat w bankach;

—

udzielanie oraz przyjmowanie poręczeń i gwarancji bankowych;

—

dokonywanie obrotu wartościami dewizowymi oraz prowadzenie

obsługi finansowej obrotów z zagranicą;

—

prowadzenie obsługi pożyczek państwowych;

—

emitowanie papierów wartościowych oraz dokonywanie obrotu

tymi papierami;

—

dokonywanie zleconych czynności związanych z emisją papie rów

wartościowych;

—

kupno zagranicznych papierów wartościowych;

—

przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz

udostępnianie skrytek sejfowych;

—

wykonywanie na zlecenie innych banków czynności należących do

zakresu działania banków zlecających.

Umowa kredytowa

musi być zawarta pisemnie. Prawo

bankowe określa jej niezbędne elementy, a wśród nich

elementy istotne dla ewidencji operacji kredytowej jak:

strony umowy, kwota kredytu, termin lub terminy

(transze) postawienia do dyspozycji kredytobiorcy

środków pieniężnych, termin spłaty i oprocentowanie

kredytu oraz wysokość prowizji.



Operacje kredytowe

można klasyfikować pod względem

płynności i metod udzielania kredytu, a także jego celu. W

pierwszym przypadku decyduje termin, na jaki bank

udziela kredytu, gdyż najbardziej płynne są kredyty

krótkoterminowe. Polskie banki, przyjmując to kryterium,

rozróżniają w swych regulaminach następujące kredyty:



—

krótkoterminowe,

udzielane na okres do l roku;



—

średnioterminowe,

z terminem spłaty od l roku do 3

lat;



—

długoterminowe,

z terminem spłaty powyżej 3 lat.



Kredyty mogą być udzielane dwiema metodami,

w rachunkach:



—

bieżącym (otwartym);



—

kredytowym (pożyczkowym).



Kredyt płatniczy,

nazywany także kredytem

kasowym lub przejściowym,

jest udzielany w

związku z przejściowym brakiem na rachunku środków

dla pokrycia bieżących płatności.



Kredyt otwarty,

udzielany na podstawie oddzielnej

umowy, zawieranej na okres od kilku miesięcy do roku.



Do podstawowych

funkcji weksla

zalicza

się funkcje:

kredytową, płatniczą i gwarancyjną;

niektórzy

wyodrębniają pochodną od kredytowej funkcję

refinansową.



Weksel

jest dokumentem zobowiązującym wystawcę

lub wskazaną przez niego osobę do bezwarunkowego

zapłacenia określonej kwoty pieniężnej w oznaczonym

terminie. Rozróżnia się przy tym weksle:



—

własny

(solo),

w którym wystawca zobowiązuje się

do zapłaty;



—

ciągniony,

nazywany także

trasowanym

(trata),

którym wystawca zleca wskazanej w wekslu osobie

zapłacenie określonej kwoty.



Weksle zakwalifikowane do przyjęcia są

dyskontowane według następujących zasad:



—

przyjmuje się stopę dyskontową aktualną w dniu

dyskonta;



—

przy obliczaniu odsetek przyjmuje się rok równy

360 dniom, a każdy miesiąc równy 30 dniom;



—

do liczby dni wlicza się dzień dyskontowania

weksla, a pomija dzień jego płatności,



—

oprócz odsetek bank pobiera prowizję naliczaną

każdorazowo od sumy weksli złożonych do dyskonta.



Protest

upoważnia bank do przymusowego

egzekwowania należności w uproszczonym trybie i

bez procesu sądowego. Protest z powodu

niezapłacenia weksla powinien być dokonany w

ciągu 2 dni powszednich po dniu płatności. Protest

jest aktem publicznym, stwierdzającym

niezapłacenie weksla. Dokonanie protestu weksla

jest istotnym warunkiem zwrotnego poszukiwania

zapłaty.



Faktoring

jest czynną operacją bankową, która w

odniesieniu do przedsiębiorstw może zastępować inkaso

dokumentów handlowych i dyskonto weksli. Bank definiuje

faktoring jako przeniesienie wierzytelności handlowych z

wierzyciela na faktora (bank), który równocześnie

zobowiązuje się do ściągnięcia tych wierzytelności nawet w

przypadku trudności płatniczych występujących u dłużników;

faktor może przy tym z wyprzedzeniem uregulować

należności wierzyciela.



Kredyt lombardowy

jest udzielany pod zastaw papierów

wartościowych, towarów i przedmiotów wartościowych.

Charakterystyczną cechą tego kredytu jest posiadanie przez

bank

przedmiotu zastawu.



Kredyty hipoteczne,

zazwyczaj średnio- lub

długoterminowe, udzielane są zwykle na cele inwestycyjne,

ale ich charakterystyczną cechą jest

zabezpieczenie

hipoteczne.



Banki mogą żądać ustanowienia hipoteki:



—

zwykłej,



—

kaucyjnej,



—

przymusowej.



Leasing

polega na dostarczaniu przez

leasingodawcę leasingobiorcy ustalonego

umownie wyposażenia, urządzeń,

budynków itp. Leasingobiorca

zobowiązuje się do płacenia określonej

opłaty leasingowej rozłożonej na raty.



Zastaw

jest ograniczonym prawem

rzeczowym i ma na celu zabezpieczenie

określonej wierzytelności, a wierzyciel

może dochodzić swoich roszczeń z

obciążonej zastawem rzeczy ruchomej.



W bankach do analizy udzielonych kredytów i innych należności od

przedsiębiorstw, dzielą je na następujące kategorie:



a) należności normalne, wobec których nie pojawiły się

poważniejsze nieprawidłowości w spłatach kapitału i odsetek, a

sytuacja ekonomiczno-finansowa dłużników nie budzi szczególnych

obaw;



b) należności poniżej standardu, czyli takie, których opóźnienie w

spłacie wynosi nie więcej niż 6 miesiące, oraz należności od

dłużników, których sytuacja ekonomiczno-finansowa ulega

systematycznemu pogorszeniu;



c) należności wątpliwe, których opóźnienie w spłacie wynosi

powyżej 6 miesięcy i nie więcej niż 12 miesięcy oraz należności od

dłużników, u których ponoszone straty naruszają fundusz

statutowy, kapitał akcyjny lub fundusz udziałowy;



d) należności stracone i wątpliwe, obejmujące:



—

należności, których opóźnienie w spłacie wynosi więcej niż 12

miesięcy;



—

należności od dłużników, których sytuacja ekonomiczono-

finansowa pogorszyła się w ocenie banku w sposób

uniemożliwiający spłacenie długu;



—

należności od dłużników postawionych w stan upadłości bądź

likwidacji oraz od dłużników, przeciwko którym bank wystąpił na

drogę sądową;



—

należności kwestionowane przez dłużników.



Gwarancja bankowa

jest samodzielnym

zobowiązaniem banku, podejmowanym na

zlecenie klienta. Bank oświadcza, że zgodnie z

jej treścią zaspokoi przyjmującego gwarancję

beneficjenta, jeżeli zleceniodawca nie wywiąże

się wobec niego z umownych zobowiązań.



Stronami w gwarancji bankowej są:



—

zleceniodawca,

na którego polecenie bank

gwarantujący wystawia gwarancję;



—

beneficjant

gwarancji, na którego rzecz

wystawiana jest gwarancja;



—

bank

udzielający gwarancji.



Treść gwarancji

powinna zawierać nazwę

zleceniodawcy i jego banku oraz beneficjenta

gwarancji, wysokość kwoty gwarancyjnej,

termin obowiązywania gwarancji oraz inne

uprawnienia wynikające z danej gwarancji.



W operacjach zagranicznych,

wiążących się na ogół

z ryzykiem, kontrahenci, chcąc się zabezpieczyć, często

żądają gwarancji bankowych. Ze względu na przedmiot

gwarancji, w obrotach z zagranicą najczęściej występują

gwarancje:



—

przetargowe;



—

należytego wykonania kontraktu;



—

zwrotu zapłaty (np. zwrotu zaliczki);



—

otwarcia akredytywy;



—

zapłaty za dostawę towaru, wykonanie usługi;



—

udzielenia awalu na wekslu;



—

zapłaty z innych tytułów.



Gwarancje otwarcia akredytywy

zabezpieczają

otwarcie na rzecz eksportera akredytywy, zapewniającej

mu terminową zapłatę za określoną dostawę towaru.



List gwarancyjny

(ang.

letter of guarantee)

precyzuje

warunki, od których uzależniona jest wypłata gwarancji,

jej wysokość oraz okres ważności.

Operacje bierne



Operacje bierne (pasywne)

polegają na gromadzeniu

środków pieniężnych różnych klientów, aby łącznie z

własnymi zasobami banku lokować je w zyskownych

operacjach czynnych, czyli udzielanych kredytach,

nabywanych papierach wartościowych, korzystnych

lokatach w innych bankach itp. Źródłem środków

gromadzonych w ramach biernych operacji banku mogą

być:



—

wkłady oszczędnościowe ludności;



—

pieniądz transakcyjny i lokaty terminowe jednostek

gospodarczych przechowywane na rachunkach

bankowych;



—

środki pieniężne sfery budżetowej, różnych instytucji i

organizacji przechowywane na rachunkach bankowych;



—

lokaty przyjmowane od innych banków;



—

kredyt refinansowy zaciągany w banku centralnym

(NBP).



Różnica między akcją a obligacją polega na tym,

że

akcja

jest formą finansowania własnościowego,

obligacja

— instrumentem pożyczkowym.



Akcja reprezentuje określoną część kapitału

akcyjnego banku, będąc równocześnie tytułem

własności.



Obligacja jest natomiast dowodem udzielenia

emitującemu bankowi pożyczki przez jej

posiadacza.



Obligacje są uniezależnione od ryzyka wyników

działalności banku i uprawniają ich posiadaczy do

otrzymywania stałego oprocentowania.



Akcje są natomiast od tego ryzyka uzależnione,

gdyż wysokość przypadającej na akcję dywidendy

zależy od rozmiarów i podziału zysku osiągniętego

przez bank.



Bony kasowe

są papierami wartościowymi

emitowanymi przez banki. Są one denominowane

w okrągłych kwotach z terminem wykupienia

przez emitujący je bank zazwyczaj w czasie 3-12

miesięcy. Bony mają więc charakter

krótkoterminowych papierów wartościowych,

chociaż w przeszłości emitowano również bony

średnioterminowe.



W latach sześćdziesiątych pojawiły się w Stanach

Zjednoczonych

certyfikaty depozytowe,

będące zbywalnym papierem wartościowym.

Wkrótce europejskie placówki banków

amerykańskich podjęły emisję

eurodolarowych

certyfikatów depozytowych, rozpowszechniając

ten nowy instrument depozytowo-kredytowy.

Operacje pośredniczące

(usługowe)



Rachunki bieżące

mają podstawowe

znaczenie dla jednostek gospodarczych.

Wpływają na nie należności od odbiorców

za sprzedawane towary i świadczone

usługi, podejmowane są z nich środki na

wypłatę wynagrodzeń, pokrywane

zobowiązania wobec dostawców, podatki,

opłaty itp.



Umowa rachunku bankowego może

przewidywać wyodrębnienie na rachunku

bieżącym środków pieniężnych

przeznaczonych na określone cele, a także

przeprowadzanie rozliczeń w tym zakresie.



Rachunek pomocniczy

służy do

przeprowadzania przez jego posiadacza rozliczeń

w innych bankach. Operacje dokonywane za

pośrednictwem tego rachunku zazwyczaj

ograniczają się do ściśle określonych celów, co

jednak nie jest regułą. Otwarcie rachunku

pomocniczego nie wymaga zgody banku

prowadzącego rachunek bieżący jednostki

gospodarczej.



Rachunki lokat terminowych

służą do

przechowywania środków pieniężnych przez okres

wynikający z umowy zawartej z bankiem (np.

kilkumiesięczny, kilkuletni). Korzystają z nich

zazwyczaj przedsiębiorstwa obywające się bez

pomocy kredytowej, lokując na nich wolne środki

pieniężne. Zachęca je do tego wyższe

oprocentowanie tych rachunków niż rachunków

bieżących.



Do najważniejszych dokumentów używanych

obecnie w operacjach bankowych należą: czeki

gotówkowe, czeki rozliczeniowe, polecenia

przelewu, noty memoriałowe, zbiorcze dowody

uznaniowe oraz obciążeniowe itp.



Cyrkulacji pieniądza

obejmuje cały obieg

pieniądza, zarówno bankowego, jak i

gotówkowego, a rozliczenia gotówkowe i

bezgotówkowe wzajemnie się przeplatają.



Akredytywę

w obrocie krajowym stosuje się

rzadko. Jest to forma rozliczeń zabezpieczająca

przede wszystkim interes dostawcy, chociaż

uwzględnia również interes odbiorcy.

Pierwszemu zapewnia natychmiastowe

otrzymanie należności, drugiemu zaś pozwala

uzależnić zapłatę od spełnienia przez dostawcę

ustalonych warunków.



W obrotach zagranicznych weksle występują w

krótkoterminowych transakcjach kredytowych,

a typowy przebieg operacji jest następujący:



a) eksporter otrzymuje za dostarczony towar

tratę

zaakceptowaną przez, importera

(nazywana wówczas także akceptem) lub jego

własny weksel

(solą):



b) eksporter zazwyczaj dyskontuje otrzymany

weksel w banku i otrzymuje należność

pomniejszona przez bank o odsetki dyskonta;



c) bank, który zdyskontował weksel, może go

odstąpić jako dewizę lub przedstawić

importerowi do wykupienia w terminie płatności

za pośrednictwem banku korespondenta.



Forfaiting

(franc.

forfaitage

niem.

Forfaitierung)

jest szczególna formą posługiwania się wekslem

w transakcjach zagranicznych. Operacja polega

na skupie należności terminowych w postaci

weksli z wyłączeniem prawa regresu wobec

odstępującego weksel (wierzytelność)



. Przebieg operacji jest następujący:



1) bank importera poręcza (awal) jego weksel, a

włoski importer przekazuje weksel francuskiemu

eksporterowi jako zapłatę za dostarczony towar;



2) eksporter francuski odstępuje weksel

instytucji forfaitingowej w Wiedniu, otrzymując

natychmiast zapłatę pomniejszona o dyskonto;



3) instytucja forfaitingowa w terminie płatności

prezentuje weksel do wykupienia za

pośrednictwem banku importera;



4) importer włoski wykupuje weksel za

pośrednictwem banku importera.



Inkaso

jest szeroko stosowaną formą rozliczeń w obrotach

zagranicznych i usługa świadczoną przez banki. Polega

ono na pobraniu (zainkasowaniu) przez bank należności

klienta lub zabezpieczeniu jej przyszłej zapłaty w zamian

za wydanie dokumentów powierzonych przez niego

bankowi. Bank wydaje dokumenty po zainkasowaniu

należności lub po zabezpieczeniu zapłaty np. w postaci

akceptowania weksla trasowanego, dostarczenia gwarancji

itp. Rzadko spotykana forma inkasa może być wydanie

dokumentu

franco,

bez jakichkolwiek warunków.



W typowej operacji inkasowej występują:



—

podawca

(eksporter) składający w banku zlecenie

inkasowe z załączonymi dokumentami towarowymi;



—

bank podawcy

(eksportera) przyjmujący od podawcy

dokumenty i przesyłający je z własnym zleceniem

inkasowym do zagranicznego banku pośredniczącego;



—

bank pośredniczący,

będący bankiem płatnika w

kraju płatnika, który wydaje mu dokumenty po

zainkasowaniu należności lub spełnieniu przez płatnika

innych warunków zawartych w zleceniu inkasowym;



—

płatnik

(importer) wykupujący inkasowane dokumenty.



List kredytowy

(ang.

letter of credit, circular

letter of credit,

niem.

Kreditbrief),

będący

dokumentem akredytywy banku, jest wystawiany

na specjalnych i trudnych do podrobienia

formularzach, a następnie wręczany

beneficjentowi akredytywy, który przedstawia go

osobiście w banku zagranicznym, aby otrzymać

wypłatę. Akredytywy pieniężne, zlecające

wypłatę określonemu bankowi, mogą być

zrealizowane jedynie w tym banku. Natomiast

akredytywa

pieniężna

nazywana

okrężną

może

być płatna w różnych bankach. Wówczas zwykle

na odwrocie dokumentu znajdują się

odpowiednie rubryki dla odnotowa nia i

pokwitowania kolejnych wypłat, które podjął

beneficjent akredytywy w różnych bankach.



Rozliczenia bezdewizowe

polegają,

najogólniej biorąc, na kompensowaniu

należności bez potrzeby zapłaty w

dewizach. Najprostszą formą, stosowaną

obecnie w obrotach , jest

kompensata

towarowa,

czyli

barter

(ang.

barter

transaction,

franc.

marche de troc,

niem.

Bartergeschdff).

Jest to wymiana towaru

za towar (własność towaru przechodzi z

jednego kontrahenta na drugiego nie za

ekwiwalent pieniężny, ale za inny

określony towar).

Document Outline