Gruczoły dokrewne rozwijają się we wczesnej
ontogenezie i wówczas już zaznacza się pewna ich
rola, aczkolwiek w czasie rozwoju śródmacicznego
układ dokrewny płodu rozwija się odpowiednio do
kształtowania się stosunków między układami
endokrynalnymi matki i łożyska.
Wiek pojawiania się poszczególnych przejawów
nie jest dokładnie znany. Wiadomo jest jednak, że
rozwój poszczególnych gruczołów i ich funkcji jest
wysoce nierównomierny, szczególnie w okresie ich
zasadniczego rozwoju.
Niewiele wiadomo o rozwoju podwzgórza. U
dorosłego jest to owalny pas szarej substancji
wokół przysadki, o masie 5 g, to jest około
0,35% masy całego mózgu, którego jest
anatomiczną i funkcjonalną częścią. Środkowa
część podwzgórza tworzy parzysto zgrupowane
jądra, wyróżnić ponadto można obszary: tylny,
przedni i przedwzrokowy. Są one połączone
gęstym układem włókien nerwowych..
powstaje z uwypuklenia ektodermy pierwotnej jamy ustnej.
Przysadka wykazuje dwa okresy szczególnie szybkiego rozwoju,
jeden z nich obejmuje wiek do 4 lat, drugi okres obejmuje
pokwitanie.
Działalność sekrecyjna rozpoczyna się w okresie płodowym., w 13 –
15 tygodniu są więc obecne, a w 20 tygodniu wykazują
zróżnicowaną strukturę, ślady sekrecji obserwowane są u zarodka o
długości 50 mm.
Komórki zasadochłonne, wydzielające tyreotropinę (TSH)
i gonadotropiny, folikulostymulinę (FSH) i hormon luteinizujący (LH),
zaobserwować można u 2-miesięcznych płodów, a u płodu
2,5misięcznego występuje sekrecja. Początkowo są to glikoproteidy,
dopiero u płodu 6-miesięcznego produkowane są gonadotropiny.
U 3-miesięcznego płodu stwierdzić można początki sekrecji HGH, w
18 tygodniu we krwi pępowiny płodu stwierdzano TSH. HGH obecny
już w przysadce między 7 a 9 tygodniem osiąga znaczne stężenie
przed urodzeniem, które obniża się w ciągu pierwszych miesięcy po
urodzeniu i około 3 – 4 roku życia stabilizuje się na poziomie
właściwym dla dorosłych.
Synteza hormonu
adrenokortykotropowego (ACTH)
rozpoczyna się już u 9 – 10-dniowego
zarodka, w 20 – 22 tygodniu osiągając
znaczny poziom, w ostatnich miesiącach
przed urodzeniem przewyższa poziom
właściwy dla osoby dorosłej w
przeliczeniu na 1 mg przysadki.
Hormon luteinizujący (LH ) stwierdzić można u
8-tygodniowego płodu, u żeńskich płodów
wzrasta poziom od 14 – 16 tygodnia do 21 – 22
oraz między 22 a 30 już nieznacznie, po czym
obniża się zawartość w przysadce, u płodów
męskich obniża się od 14 – 16 do 21 – 22
tygodnia i na tym poziomie pozostaje do
urodzenia.
U małych dzieci niemal nie stwierdza się
gonadotropin, jednak z wiekiem, szczególnie u
mężczyzn, poziom gonadotropin wzrasta – w
wieku 20 – 40 lat poziom u mężczyzn jest
jednak jeszcze 6 – 7 krotnie wyższy niż u
kobiet.
Powyżej 50 roku życia ulega obniżeniu u
mężczyzn, podczas gdy 18-krotnie wzrasta u
kobiet poziom gonadotropin w przysadce.
Hormon tyreotropowy (TSH) już u niemowlęcia
stwierdza się na poziomie właściwym do 12 roku
życia, nieco obniża się on u osób dorosłych,
natomiast 2 – 5-krotnie wzrasta w okresie starości
– co być może ma na celu aktywację tarczycy,
która wykazuje znaczną inwolucję.
Oksytocyna i wazopresyna występuje już u 4-
miesięcznego płodu, ich poziom szybko wzrasta do
końca pierwszego roku po urodzeniu, po czym
szybko obniża się do okresu pokwitania i powoli w
późniejszym wieku.
wydziela dwa hormony:
andrenoglomerulotropinę stymulującą
wydzielanie aldosteronu w nadnerczach oraz
melatoninę hamującą rozwój gruczołów
płciowych.
Szyszynka jest u dzieci stosunkowo większa
aniżeli u dorosłych, ale już po 7 roku życia jej
działalność słabnie. Z wiekiem odkłada się w niej
„piasek”, który już od wieku 1 roku i 2 miesięcy
powoduje obniżenie się jej sprawności mimo
wzrostu masy. Intensywne wydzielanie
melatoniny w 5 – 7 roku życia powoduje
opóźnienie rozwoju płciowego.
wykazuje zdolność gromadzenia jodu już u 4-
miesięcznego płodu, w 7 miesiącu osiąga ona
maksimum i do okresu narodzin ulega obniżeniu.
Najszybszy rozwój tarczycy ma miejsce w okresie
przedpokwitaniowym i pokwitania.
Niewiele wiadomo o rozwoju przytarczyc
znajdujących się na tylnej ścienie tarczycy w
postacie 4 niewielkich gruczołów. Maksymalny
ich rozwój przypada na wiek 4 – 6 lat, już w wieku
6 – 10 lat obserwuje się regresję, ponieważ
jednak gruczoł do 40 – 50 roku przerasta tkanka
tłuszczowa, jej masa nie ulega większym
zmianom.
U noworodka stanowi 0,42% masy ciała,
u 2-letniego dziecka 0,22%, u dorosłych
0,03%. U dzieci składa się ona z
oddzielnych zrazików.
Po zakoćżeniu dojrzewania od 16 – 20
roku życia przerasta ją silnie tkanka
łączna, co powoduje obniżenie się
zawartości wydzielanej przez nią
tymozyny, stymulującej rozwój
limfocytów.
Nadnercza
składają się z 2 części o odmiennej dynamice rozwoju:
zewnętrznej korowej
wewnętrznej rdzeniowej
substancja korowa natomiast składa się z 3 wartsw :
substancja rdzeniowa wydziela:
Kłębkowatej
(kszt. się do
4 m-ca po
urodzeniu)
Siatkowej
(kszt. się
w okresie
pokwitania)
adrenalinę
noradrenalinę
Pasmowatej
(kszt.się do
4 m-ca po
urodzeniu)
(pojawiają się dość wcześnie;
występują w okresie płodowym)
Szczególnie wysepki Langerhansa, kształtują się już w 2
miesiącu rozwoju śródmacicznego
wysepki te u 5-miesięcznego płodu stanowią ok.. 66%
trzustki, u noworodka 33%, u człowieka dorosłego
niewiele ponad 3%.
Najsilniejszy rozwój wysepkowej części trzustki obserwuje
się w wieku do 3 lat oraz w okresie pokwitania.
Po osiągnięciu dojrzałości około 4 roku życia trzustka nie
wykazuje zdolności do regeneracji.
Z nielicznych danych wynika, że zawartość insuliny w
trzustce między okresem niemowlęcym a dorosłym spada
około 2-krotnie w przeliczeniu na 1 g tkanki.
Już u płodu występuje znaczna aktywność insuliny we
krwi pępowiny, skąd przypuszcza się, że jest ona
wydzielana przez płód, i to na wysokim poziomie.
Należy tu widzieć nie tylko rozwój i rolę
jajników u kobiety, a jąder u mężczyzny,
lecz także rolę gruczołu krokowego
(prostaty) oraz gruczołów dodatkowych u
mężczyzn.
Aktywność wydzielnicza gonad jest w
okresie dzieciństwa bardzo niska i
dopiero w okresie pokwitania skokowo
narasta.