Temat 1 : ORGANIZACJA I ROZWÓJ UKŁADU NERWOWEGO 
1. Piotrek Wąsala - pytania 1-3 
2. Irmina Skiba - pytania 4-6 
3. Sandra Bender - pytania 7-8 
4. Kamila Wróbel - pytania 9-10 

5. Aleksandra Kowalik- pytania 11-12 
6. Michał Urban - pytania 13-14 
7. Klaudia Paryś - pytania 15-16 
8. Paulina Lipska - pytania 17-18 

 

1

1

.

.

 

 

T

T

e

e

r

r

m

m

i

i

n

n

o

o

l

l

o

o

g

g

i

i

a

a

 

 

n

n

e

e

u

u

r

r

o

o

a

a

n

n

a

a

t

t

o

o

m

m

i

i

c

c

z

z

n

n

a

a

.

.

 

 

M

M

ó

ó

z

z

g

g

 

 

–

–

 

 

j

j

e

e

d

d

n

n

a

a

 

 

z

z

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

c

c

i

i

 

 

o

o

ś

ś

r

r

o

o

d

d

k

k

o

o

w

w

e

e

g

g

o

o

 

 

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

u

u

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

e

e

g

g

o

o

,

,

 

 

k

k

t

t

ó

ó

r

r

a

a

 

 

w

w

r

r

a

a

z

z

 

 

z

z

 

 

m

m

ó

ó

ż

ż

d

d

ż

ż

k

k

i

i

e

e

m

m

 

 

o

o

r

r

a

a

z

z

 

 

p

p

n

n

i

i

e

e

m

m

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

u

u

 

 

t

t

w

w

o

o

r

r

z

z

y

y

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

i

i

e

e

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

2

.

.

 

 

O

O

ś

ś

r

r

o

o

d

d

k

k

o

o

w

w

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

 

 

i

i

 

 

o

o

b

b

w

w

o

o

d

d

o

o

w

w

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

,

,

 

 

s

s

o

o

m

m

a

a

t

t

y

y

c

c

z

z

n

n

y

y

 

 

i

i

 

 

a

a

u

u

t

t

o

o

n

n

o

o

m

m

i

i

c

c

z

z

n

n

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

-

-

 

 

p

p

o

o

d

d

z

z

i

i

a

a

ł

ł

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

u

u

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

e

e

g

g

o

o

.

.

 

 

 

 

 

 

O

O

b

b

w

w

o

o

d

d

o

o

w

w

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

:

:

 

 

-

-

 

 

S

S

o

o

m

m

a

a

t

t

y

y

c

c

z

z

n

n

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

 

 

-

-

n

n

e

e

r

r

w

w

y

y

 

 

-

-

 

 

A

A

u

u

t

t

o

o

n

n

o

o

m

m

i

i

c

c

z

z

n

n

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

 

 

–

–

 

 

s

s

t

t

e

e

r

r

u

u

j

j

e

e

 

 

p

p

r

r

a

a

c

c

ą

ą

 

 

n

n

a

a

r

r

z

z

ą

ą

d

d

ó

ó

w

w

 

 

w

w

e

e

w

w

.

.

 

 

 

 

O

O

ś

ś

r

r

o

o

d

d

k

k

o

o

w

w

y

y

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

y

y

:

:

 

 

 

 

1

1

)

)

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

i

i

e

e

:

:

 

 

 

 

 

 

s

s

p

p

o

o

i

i

d

d

ł

ł

o

o

 

 

w

w

i

i

e

e

l

l

k

k

i

i

e

e

 

 

 

 

 

 

 

 

k

k

o

o

r

r

a

a

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

a

a

 

 

 

 

 

 

m

m

ó

ó

ż

ż

d

d

ż

ż

e

e

k

k

 

 

 

 

 

 

r

r

d

d

z

z

e

e

ń

ń

 

 

p

p

z

z

e

e

d

d

ł

ł

u

u

z

z

o

o

n

n

y

y

 

 

 

 

 

 

m

m

o

o

s

s

t

t

 

 

 

 

 

 

p

p

r

r

z

z

y

y

s

s

a

a

d

d

k

k

a

a

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

a

a

 

 

 

 

 

 

p

p

o

o

d

d

w

w

z

z

g

g

ó

ó

r

r

z

z

e

e

 

 

 

 

 

 

w

w

z

z

g

g

ó

ó

r

r

z

z

e

e

 

 

 

 

2

2

)

)

 

 

r

r

d

d

z

z

e

e

ń

ń

 

 

k

k

r

r

ę

ę

g

g

o

o

w

w

y

y

 

 

 

 

 

 

3

3

.

.

 

 

A

A

n

n

a

a

t

t

o

o

m

m

i

i

a

a

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

u

u

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

e

e

g

g

o

o

,

,

 

 

s

s

t

t

r

r

u

u

k

k

t

t

u

u

r

r

y

y

 

 

w

w

c

c

h

h

o

o

d

d

z

z

ą

ą

c

c

e

e

 

 

w

w

 

 

s

s

k

k

ł

ł

a

a

d

d

 

 

u

u

k

k

ł

ł

a

a

d

d

u

u

 

 

n

n

e

e

r

r

w

w

o

o

w

w

e

e

g

g

o

o

.

.

 

 

 

 

-

-

 

 

R

R

d

d

z

z

e

e

ń

ń

 

 

k

k

r

r

ę

ę

g

g

o

o

w

w

y

y

 

 

-

-

 

 

R

R

d

d

z

z

e

e

ń

ń

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

d

d

ł

ł

u

u

ż

ż

o

o

n

n

y

y

 

 

-

-

 

 

T

T

y

y

ł

ł

o

o

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

i

i

e

e

 

 

-

-

>

>

 

 

m

m

o

o

s

s

t

t

,

,

 

 

m

m

ó

ó

ż

ż

d

d

ż

ż

e

e

k

k

 

 

-

-

 

 

Ś

Ś

r

r

ó

ó

d

d

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

i

i

e

e

 

 

–

–

 

 

w

w

z

z

g

g

ó

ó

r

r

z

z

e

e

,

,

 

 

p

p

o

o

d

d

w

w

z

z

g

g

ó

ó

r

r

z

z

,

,

 

 

n

n

i

i

s

s

k

k

o

o

w

w

z

z

g

g

ó

ó

r

r

z

z

e

e

,

,

 

 

p

p

r

r

z

z

y

y

s

s

a

a

d

d

k

k

a

a

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

a

a

 

 

-

-

 

 

K

K

r

r

e

e

s

s

o

o

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

i

i

e

e

 

 

–

–

 

 

p

p

ó

ó

ł

ł

k

k

u

u

l

l

e

e

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

e

e

,

,

 

 

k

k

o

o

r

r

a

a

 

 

m

m

ó

ó

z

z

g

g

o

o

w

w

a

a

 

 

 
 
4. Rozwój układu nerwowego- pochodzenie poszczególnych jego części. 
 

1.  Ośrodkowy układ nerwowy 



 

Pojawia się w trzecim tygodniu rozwoju embrionalnego jako płytka nerwowa 



 

Płytka nerwowa przekształca się w cewę nerwową, z której powstaje 
mózgowie i rdzeń kręgowy 

 

2.  Obwodowy układ nerwowy: pochodzi z 3 źródeł 



 

Komórki grzebienia nerwowego- dają początek zwojom obwodowym, komórkom 
Schwanna, włoknom nerwowym dośrodkowym 



 

Cewa nerwowa- daje początek wszystkim autonomicznym włóknom 
przedzwojowym o wszystkim włóknom unerwiającym mięśnie szkieletowe 



 

Mezoderma- daje początek oponie twardej i tkance łącznej otaczającej 
obwodowe włókna nerwowe  

 
5. Etapy rozwoju cewy nerwowej. Chronologia zdarzeń. 
Rozwój cewy nerwowej zaczyna się w 3 tygodniu , a kończy w czwartym tygodniu rozwoju 
embrionalnego. 
 

1.  Płytka nerwowa- zgrubienie embrionalnej ektodermy, gruszkowatego kształtu, 

zlokalizowane pomiędzy węzłem zarodkowym a błoną gębowo- gardłową 

2.   Rynienka nerwowa- powstaje, gdy płytka nerwowa zaczyna zagłębiać się do wnętrza 

i fałdować.  

3.  Fałdy nerwowe- łączą się w linii pośrodkowej, tworząc cewę nerwową 
4.  Cewa nerwowa- powstaje, gdy fałdy nerwowe łączą się w linii pośrodkowej i 

oddzielają ją od ektodermy powierzchniowej. Cewa nerwowa daje początek o.u.n. 
 



 

Część przednia przekształca się w mózgowie. 



 

Część tylna przekształca się w rdzeń kręgowy. 



 

Jama daje początek kanałowi środkowemu rdzenia kręgowego oraz komorom 
mózgu. 



 

Dwa otwory cewy nerwowej łączą kanał środkowy z jamą owodniową 

- otwor przedni cewy nerwowej (przekształca się w blaszkę krańcową) 
- otwór tylny cewy nerwowej 

 
 
6. Grzebień nerwowy. Jakie elementy z niego powstają ? 



 

Rzekomojednobiegunowe komórki zwojowe rdzeniowych i czaszkowych zwojów 
nerwowych 



 

Komórki Schwanna  



 

Wielobiegunowe komórki zwojowe zwojów autonomicznych 



 

Opony miękkie 



 

Komórki chromochłonne rdzenia nadnerczy 



 

Komórki barwnikowe 



 

Odontoblasty 



 

Tętniczo- płucna przegroda serca 



 

Komórki okołopęcherzykowe 



 

Szkielet i elementy łącznotkankowe łuków gardłowych 

 
7. Plakody, jakie elementy nerwowe z niego powstają. 

Plakody, zwane inaczej płytami: 



 

Stanowią zgrubienia głowowej powierzchni ektodermy 



 

Dają początek komórkom, które migrują do leżącej poniżej mezodermy i 
rozwijają się w zmysłowe elementy I i VIII nerwu czaszkowego 
 
 

  Plakody węchowe 



 

Różnicują się w czuciowe komórki nerwowe, które zapoczątkowują 
tworzenie nerwu węchowego (n.I) 



 

Zapoczątkowują formowanie opuszki węchowej 

  Plakody uszne 



 

Dają początek narządom statyczno-akustycznym, czyli: 

  Narząd Cortiego i zwój spiralny 
  Grzebień bańkowy, plamki łagiewki i woreczka oraz zwój 

przedsionkowy 

  Nerw przedsionkowo-ślimakowy (n.VIII) 

8. Stadia rozwojowe cewy nerwowej, pęcherzyki pierwotne, pęcherzyki wtórne, jakie 
elementy z nich powstają. 

A. Rozwój pęcherzyków 

1.  Trzy pierwotne pęcherzyki mózgowe i towarzyszące im zgięcia (rys.) 



 

Rozwijają się w czwartym tygodniu 



 

Następuje powiększenie pierwotnych pęcherzyków mózgowych i 
dwóch zgięć 
 

a.  Przodomózgowie  



 

Jest związane z rozwojem pęcherzyków ocznych 



 

Powstają z niego: 

 Kresomózgowie 
 Międzymózgowie 

b.  Śródmózgowie 



 

Pozostaje niepodzielone ( jako śródmózgowie) 

c.  Tyłomózgowie 



 

Powstają z niego: 

 Tyłomózgowie wtórne (tworzy się z niego most i móżdżek) 
 Rdzeń przedłużony 

d.  Zgięcia głowowe (zgięcie śródmózgowia) 



 

Znajduje się pomiędzy przodomózgowiem a tyłomózgowiem 

e.  Zgięcia szyjne 



 

znajduje się pomiędzy tyłomózgowiem a przyszłym rdzeniem 
kręgowym 
 

2.  Pięć wtórnych pęcherzyków mózgowych (z czterema komorami) – (rys.) 



 

Wyodrębnia się w szóstym tygodniu życia płodowego; pęcherzyki 
mózgowe to zawiązki pięciu głównych części mózgowia, którymi są: 

a.  Kresomózgowie 



 

Boczne uwypuklenia tworzą półkule mózgowe 



 

Brzuszne uwypuklenia tworzą opuszkę węchową 



 

Zawiera komory boczne 

b.  Międzymózgowie 



 

Uwidoczniają się: komora trzecia, skrzyżowanie 
wzrokowe i nerw wzrokowy, lejek oraz wyniosłości 
suteczkowate 

c.  Śródmózgowie 



 

Zawiera dużą jamę, która przekształci się w wodociąg 
mózgu 

d.  Tyłomózgowie wtórne 



 

Jest oddzielone od śródmózgowia przez cieśń 
tyłomózgowia 



 

Jest oddzielone od rdzenia przedłużonego przez zgięcie 
mostowe 



 

Na powierzchni grzbietowej zawiera wargi 
tyłomózgowia, które dają początek móżdżkowi 



 

Zawiera most i móżdżek 



 

Zawiera przednią połowę komory czwartej 

e.  Rdzeń przedłużony 



 

Leży między mostem a zgięciem szyjnym 



 

Tworzy rdzeń 



 

Zawiera tylną połowę komory czwartej 

B. Histogeneza 

1. Komórki ściany nerwowej (neuroepitelialne), z których powstają: 

1)  Neuroblasty 



 

Powstają z nich wszystkie neurony o.u.n 

2)  Glioblasty (spongioblasty) 



 

Większość powstaje po wykształceniu się neuroblastów 
(wyjątek stanowią promieniste komórki glejowe, które 
dojrzewają przed zakończeniem neurogenezy) 



 

Dają początek komórkom podporowym o.u.n 

  Makroglej  

  Astroglej (astrocyty) 

  Zawiera kwaśne białko włókienkowe – GFAP, 

będące markerem astroblastów  

  Wytwarza okołonaczyniowe stopki końcowe 

otaczające naczynia włosowate 

  Komórki glejowe promieniste 

  Pochodzą z linii astrocytalnej i są GFAP-dodatnie 
  Ich włókna wytyczają drogę migrującym 

neuroblastom 

  Oligodendroglej (oligodendrocyty) 

  Wytwarza mielinę o.u.n 

  Komórki ependymalne (migawkowe) 

  Ependymocyty 

  Wyścielają komory i kanał środkowy 

  Tanacyty 

  Występują w ścianie komory trzeciej 
  Transportują substancje z płynu mózgowo-

rdzeniowego do systemu wrotnego przysadki 
mózgowej 

  Komórki splotu naczyniowego 

  Wytwarzają płyn mózgowo-rdzeniowy 

  Tworzą zespolenia ścisłe (strefy zamykające), 

które odpowiadają za istnienie bariery krew-płyn 
mózgowo-rdzeniowy 

3)  Mikroglej 



 

Stanowią komórki „czyszczące” o.u.n 



 

Pochodzi od monocytów (nie od glioblastów) 



 

W trzecim tygodniu życia płodowego dociera do 
rozwijającego się systemu nerwowego, razem z 
rozwijającymi się naczyniami 
 

2. Warstwy ściany cewy nerwowej (formują się w obrębie ściany pierwotnej cewy    
nerwowej) 
 

 

 

1) Warstwa neuroepitelialna (komorowa) 



 

Jest warstwą położoną najgłębiej 



 

Stanowi warstwę komórek ependymalnych, która 
wyściela kanał środkowy i przyszłe komory mózgu 

2) Warstwa płaszczowa (pośrednia) 



 

Jest warstwą środkową 



 

Składa się z neuroblastów i komórek glejowych środkowej 
istoty szarej rdzenia kręgowego 



 

Zawiera rozwijające się blaszki: grzbietowo-boczną i  
brzuszno-boczną 

 

 

 

3)Warstwa brzeżna 



 

Jest warstwą położoną najbardziej powierzchownie  



 

Zawiera włókna nerwowe neuroblastów warstwy 
płaszczowej i komórki glejowe 



 

Poprzez mielinizację aksonów rozwijających się w jej 
obrębie wytwarza istotę białą rdzenia kręgowego 

 

 

 

 

 
 
 

 
9.Histogeneza, różnicowanie poszczególnych komórek układu nerwowego, warstwy ściany 
cewy nerwowej 
 
I.Histogeneza 
Etapy histogenezy:  
1. Komórki sciany cewy nerwowej 
-komórki neuroepitelialne, z ktorych powstaja: 
a. Neuroblasty 
-powstaja z nich wszystkie neurony o.u.n. 
b. Glioblasty (spongioblasty) 
- wiekszosc powstaje po wyksztalceniu sie neuroblastow ( wyjatek stanowia promieniste 
komorki glejowe, ktore dojrzewaja przed zakonczeniem neurogenezy). 
-  daja poczatek komorkom podporowym o.u.n. 
(1) Makroglej 



Astroglej (astrocyty) 

- zawiera kwasne bialko wlokienkowe (ang. GFAP), bedace markerem astroblastow. 
- wytwarza okolonaczyniowe stopki koncowe otaczaja naczynia wlosowate. 



Komórki glejowe priomieniste 

- pochodzá z linii astrocytalnej i sa GFAP-dodatnie 
- ich wlokna wytyczaja droge migrujacym neuroblastom 



Oligodendroglej (oligodendrocyty) 

- wytwarza mieliné w o.u.n. 
 
(2) Komórki ependymalne 
- migawkowe 



Ependymocyty 

- wyscielaja komory i kanal srodkowy. 



Tanacyty 

- wystepuja w scianie komory trzeciej 
- transportuja substancje z plynu mozgowo-rdzeniowego do systemu wrotnego przysdaki 
mozgowej 



Komorki splotu naczyniowkowego 

- wytwarzaja plyn mozgowo-rdzeniowy 
- tworza zespolenia scisle (strefy zamykajace), ktore odpowiadaja za istnienie bariery krew-
plyn mozgowo-rdzeniowy. 
 
c. Mikroglej 
- stanowia komorki "czyszczace" o.u.n. 
- pochodzi od monocytow (nie od glioblastow) 
- w trzecim tygodniu zycia plodowego dociera do rozwijajacego sie systemu nerwowego, 

razem z rozwijajacymi sie naczyniami. 
 

I.Warstwy sciany cewy nerwowej 

- formuluja sie w obrebie sciany pierwotnej cewy nerwowej. 
 



Warstwa neuroepitelialna (komorowa) 

- jest warstwa polozona najglebiej 
- stanowi warstwe komorek ependymalnych, ktora wysciela kanal srodkowy i przyszle 
komory mozgu 



 

Warstwa plaszczowa (posrednia) 

- jest warstwa srodkowa 
- sklada sie z neuroblastow i komorek glejowych srodkowej istoty szarej rdzenia kregowego 
- zawiera rozwijajace sie blaszki: grzbietowo-boczna i brzuszno-boczna 



Warstwa brzezna 

- jest warstwa polozona najbardziej powierzchownie 
- zawiera wlokna nerwowe neuroblsstow warstwy plaszczowej i komorki glejowe 
- poprzez mielinizacje aksonow rozwijajacych sie w jej obrebie wytwarza istote biala rdzenia 
kregowego. 
 
 
10.Rozwój poszczególnych elem. układu nerwowego: rdzenia kręgowego i przedłużonego, 
mostu, móżdżku, międzymózgowia, przysadki mózgowej i struktur wzrokowych, 
śródmózgowia, kresomózgowia 
 
Rozwój międzymózgowia, struktur wzrokowych i przysadki mózgowej 



Międzymózgowie 

- rozwija sie z tylnej części przodomózgowia, w obrębie ścian pierwotnej komory trzeciej. 
1. Nadwzgórze 
- rozwija się z embrionalnej blaszki grzbietowej i grzbietowej części blaszki grzbietowo-
bocznej 
- daje początek szyszynce i jądrom uzdeczki 
- daje początek spoidłom: uzdeczek i tylnemu 
- z blaszki grzbietowej i opony miękkiej powstają tkanka naczyniówkowa i splot 
naczyniówkowy  
2. Wzgórze (tzw. wzgórze grzebietowe) 
- rozwija się z blaszki grzbietowo-bocznej, która daje początek jądrom wzgórza 
- zawiera zawzgórze, do którego zalicza się ciała kolankowate boczne ( przekazuja informacje 
wzrokowe) i ciala kolankowate przyśrodkowe (przekazują informacje słuchowe) 
3. Podwzgórze 
- rozwija się z blaszki grzbietowo-bocznej i blaszki brzusznej (brzusznie od bruzdy 
podwzgórzowej) 
- daje początek jądrom podwzgórzowym, w tym ciałom suteczkowatym i nerwy i części 

nerwowej przysadki mózgowej  
 
4. Niskowzgórze  (wzgórze brzuszne)  
- pochodzi z blaszki grzbietowo-bocznej; położone jest brzusznie od wzgórza i bocznie od 
podwzgórza 
- składa się z jąder niskowzgórzowych, warstwy niepewnej oraz pęczków: soczewkowatego i 
wzgórzowego (pola Forela) 
- zawiera neroblasty podwzógrzowe, które migrują do kresomózgowia i tworzą jądro 
podstawne - gałkę bladą 



Przysadka mózgowa 

- jest przymocowana do podwzgórza szypułą przysadki 
1. Płat przedni (część gruczołowa przysadki mózgowej) 
- rozwija się z kieszonki Rathkego będącej ektodermalnym uchyłkiem pierwotnej jamy 
gębowej. Przetrwanie kieszonki Rathkego może powodować powstanie gruczolaka części 
gruczołowej przysadki mózgowej. 
- składa się z części guzowej, części pośredniej i części tylnej. 
2. Płat tylny (część nerwowa przysadki mózgowej) 
- rozwija się z brzusznego uwypuklenia podwzgórza 
- składa się z wyniosłości pośrodkowej, szypuły lejkowej i części nerwowej. 
 
Rozwój kresomózgowia 



Półkule mózgowe  

- rozwijają się jako obustronne uwypuklenie ścian bocznych pęcherzyka przodomózgowia 
- zawierają korę mózgową, istotę białą mózgu, jądra podstawne i komory boczne  
- łączą je trzy spoidła: ciało modzelowate, spoidło przednie i spoidło hipokampa, czyli spoidło 
sklepienia 
- rozrastające się półkule dają początek płatom mózgowym: czołowym, ciemieniowym, 
potylicznym i ksroniowym, które przykrywają wyspę i grzbietową część pnia mózgu 



Kora mózgowa (płaszcz) 

- tworzą ją neuroblasty przodomózgowia, które migrują falami z warstwy płaszczowej do 
warstwy brzeżnej, dając początek warstwom komórkowym kory 
- wg podziału filogenetycznego wyróżnia się następujące typu kory: 
a) torebka wewnętrzna 
b) wzgórze 
c) nieskowzgórze 
d) bruzda podwzgórzowa 
e)komora trzecia 
f) podwzgórze 
g) droga korowo-rdzeniowa 
h) jądro soczewkowate: 
-skorupa 

- gałka blada 
i) kora nowa 
j) jądro ognoniaste 
 
1. Kora nowa - kora sześciowarstwowa 
- jest oddzielona od kory dawnej bruzdą węchową, która stanowi przedłużenie bruzdy 
pobocznej 
- stanowi 90% płaszcza korowego 
 
2. Allocortex -kora trójwarstwowa 
- Kora dawna - kora węchowa 
- Kora stara - kora hipokampa 
 



Ciało prążkowane 

- pojawia się w 5. tyg. życia płodowego jako wyniosłość prążkowiowa, tj. wybrzuszenie na 
ścianie dolnej bocznego pęcherzyka kresomózgowia 
- powstają z niego następujące jądra podstawne: jądro ogoniaste, skorupa, ciało 
migdałowate i przedmurze. Neurony gałki bladej pochodzą z podwzgórza - migrują w głąb 
istoty białej kresomózgowia, tworzą przyśrodkową część jądra soczewkowatego 
- włókna od- i dokorowe dzielą je na jądro ogoniaste i jądro soczewkowate, włókna te tworzą 
torebkę wewnętrzbą 
 



Spoidła 

- stanowią wiązki włókie, które łączą dwie półkule mózgy 
- w linii pośrodkowej przechodzą przez blaszkę krańcową 
1. Spoidło przednie 
- pojawia się najwcześniej 
- łączy struktury węchowe ze środkowym i dolnym zakrętem skroniowym 
 
2. Spoidło hipokampa 
- w rozwoju pojawia się jako drugie 
- łączy dwa hipokampy 
 
3. Ciało modzelowate 
- pojawia się między 12. a 22. tyg. rozwiju embrionalnego 
- w rozwoju pojawia się jako trzecie 
- jest największym spoidłem mógu i łączy komunikujące się ze sobą obszary kory nowej obu 
półkul mózgu 
- nie zawiera spoidłowych włókien projekcyjnych z kory wzrokowej lub obszaru korowej, 
ruchowej i czuciowej reprezentacji ręki 



Zakręty 

- w 4. miesiącu życia płodowego nie występują ani bruzdy, ani szczeliny; mózg jest gładki i 
bezzakrętowy 
- w 8. miesiącu występują już wszystkie większe zakręty i bruzdy; mózg jest pofałdowany 
 
Rdzeń kręgowy 
- rozwija się z czterech par somitów końcowego odcinka cewy nerwowej 



Blaszki: grzbietowo-boczna i brzuszno-boczna, bruzda graniczna oraz blaszki: grzbietowa i 

brzuszna 
1. Blaszka grzbietowo-boczna 
-stanowi grzbietowo-boczne zgrubienie warstwy płaszczowej cewy nerwowej 
- daje początek neuroblastom czuciowym rogu tylnego (grupy komórek: dośrodkowa 
somatyczna niespecyficzna GSA oraz dośrodkowa trzewna niespecyficzna GVA) 
- dochodzą do niej aksony komórek ze zwoju rdzeniowego, które utworzą korzenie tylne 
- przekształca się w róg tylny 
 
2. Blaszka brzuszno-boczna 
- stanowi brzuszno-boczne zgrubienie warstwy płaszczowej cewy nerwoej 
- daje początek neuroblastom ruchowym rogu przedniego i bocznego (odśrodkowy 
somatyczny niespecyficzny GSE oraz odśrodkowy trzewny niespecyficzny GVE region 
komórkowy) Aksony neuroblastów ruchowych wychodzą z rdzenia kręgowego i tworzą 
korzenie przednie 
- przekształca się w róg przedni 
 
3. Bruzda graniczna 
- stanowi wydłużony rowek w bocznej ścianie cewy nerwoerj: powstaje w czwartym tygodniu 
rozwoju embrionalnego 
- oddziela blaszkę grzbietowo-boczną (czuciową) od blaszki brzuszno-bocznej (ruchowej) 
- zanika w dojrzałym rdzebiu kręgowym, ale zachowana jest w dole równoległobocznym pnia 
mózgu 
- rozciąga się od rdzenia kręgowego od przedniej części śródmózgowia 
 
4. Blaszka grzbietowa 
- stanowi bezneuronalny strop kanału środkowego 
 
5. Blaszka brzuszna  
- stanowi bezneuronalne dno kanału środkowego 
- zawiera brzuszne spoidło białe 
 



Mielinizacja 

- zaczyna się w czwartym miesiącu życia płodowego w korzeniach ruchowych rdzenia 
kręgowego 

1. Oligodendrocyty odpowiadają za mielinizację w o.u.n 
2. Komórki Schwanna odpowiadają za mielinizację w obwodowym układzie nerwowym 
3. Mielinizacja dróg korowo-rdzeniowych kończy się pod koniec drugiego roku po urodzeniu 
(wtedy drogi korowo-rdzeniowe są zmielinizowane i aktywne funkcjonalnie) 
4. Mielinizacja asocjacyjnej kory nowej przedłuża się do trzeciej dekady. 
 



Zmiany położenia rdzenia kręgowego 

- w 8. tyg. życia płodowego rdzeń kręgowy osiąga całkowitą długość kanału kręgowego 
- w momencie urodzebia stożek rdzeniowy osiąga poziom trzeciego kręgu lędźwiowego 
- u dorosłych stoże rdzeniowy kończy się na poziomie krążka międzykręgowego, pomiędzy 
pierwszym i drugim kręgiem lędźwiowym  
- nierównomierny wzrost powoduje utworzenie odona końskiego, zawierającego korzenie 
brzuszne i grzbietowe, które schodzą poniżej poziomu stożka rdzeniowego oraz utworzenie 
bezneuronalnej nici końcowej, która umocowuje rdzeń kręgowy do kości guzicznej 
 
Rdzeń przedłużony (zwany też rdzeniomózgowiem) 
-rozwija się z tylnej części tyłomózgowia 
- w częsci przedniej zawiera piramidy rdzeniowe (drogi korowo-rdzeniowe) 



Blaszka grzbietowo-boczna - czuciowa  i blaszka brzuszno-boczna - ruchowa. 

1.Opuszka zamknięta (tylna) 
a. Z neuroblastów czuciowych blaszki grzbietowo-bocznej powstają: 
- Słup tylny, który zawier jądro smukłe i jądro klinowate 
- Jądro dolne oliwki, które przekazuje informacje do móżdżku 
- Jądro samotne, które tworzy słupy: dośrodkowy trzewny niespecyficzny - GVA(smak) i 
dośrodkowy trzewny specyficzny - SVA 
- Jądro rdzeniowe nerwu trójdzielnego, które słup dośrodkowy somatyczny niespecyficzny - 
GSA 
- Jądra przedsionkowe i ślimakowe :  
tworzą słup dośrodkowy somatyczny soecyficzny - SSA 
znajdują się na granicy rdzenia przedłużonego i mostu 
 
b. Z neuroblastów ruchowych blaszki brzuszno-bocznej powstają: 
-Jądro podjęzykowe, które tworzy słup odśrodkowy somatyczny niespecyficzny - GSE 
-Jądro dwuznaczne, które tworzy słup odśrodkowy trzewny specyficzny -SVE 
-Jądro grzbietowe nerwu błednego i jądro ślinowe dolne nerwu językowo-gardłowegi, które 
tworzą słup odśrodkowy trzewny niespecyficzny - GVE 
 
2. Opuszka otwarta (przednia) 
- rozciąga się od zasuwki do prążków rdzennych dołu równoległobocznego 
- utworzenie zgięcia mostowego powoduje powoduje, że ściana boczna przedniego odcinka 
rdzenia otwiera się jak książka i tworzy dół równoległoboczny (dno komory czwartej) 

a. Blaszka skrzydłowa 
- leży bocznie od bruzdy granicznej 
- z jej neuroblastów czuciowych powstają: 
1. jądro samotne: 
- tworzy słupy: dośrodkowy, trzewny niespecyficzny - GVA i dośrodkowy trzewny specyficzny 
- SVA 
2. jądra przedsionkowe i ślimakowe: 
- tworzą słup dośrodkowy somatyczny specyficzny - SSA 
3. jądro rdzeniowe nerwu trójdzielnego: 
- tworzy słup dośrodkowy somatyczny niespecyficzny - GSA 
 
b. Blaszka brzuszno-boczna 
- leży przyśrodkowo od bruzdy granicznej 
- z jej neroblastów ruchowych powstają: 
1. jądro podjęzykowe: 
- tworzy słup odśrodkowy somatyczny niespecyficzny - GSE 
2. jądro dwuznaczne: 
- tworzy słup odśrodkowy trzewny specyficzny - SVE 
3. jądro grzbietowe nerwu błędnego i jądro ślinowe dolne nerwu IX 
-tworzą słup odśrodkowy trzewny niespecyficzy - GVE 
 



Blaszka grzbietowa 

- tworzy przednią część stropu komory czwartej 
- daje początek tkance naczyniówkowej (pojedyncza warstwa komórek ependymalnych 
pokrytych oponą miękką) 
- jest wgłobina przez naczynia, tworząc splot naczyniówkowy komory czwartej 
 
Śródmózgowie 
- rozwija się ze ścian pęcherzyka śródmózgowia 
- zawiera wodociąg mózgu, który rozwija się z jamy śródmózgowia 



Neuroblasty czuciowe blaszki grzbietowo-bocznej tworzą warstwy komórkowe wzgórków 

górnych i jądra wzgórków dolnych 



Z neuroblastów ruchowych blaszki brzuszno-bocznej powstają: 

1. Jądra nerwówL bloczkowego i okołoruchowego, które tworzą słup odśrodkowy 
somatyczny niespecyficzny GSE 
2. Jądro Westphala-Edingera nerwu III, które tworzy większość przednich grup komórkowych 
słupa odśrodkowego trzewnego niespecyficznego GVE 
3. Jądro czerwienne i istota czarna 



Odnogi mózgu 

- zawierają włókna korowo opuszkowe, korowo-rdzeniowe i korowo-mostowe, wychodzące z 
kory mózgowej przedomózgowia. 

 
11. Procesy rozwojowe w neurobiologii : 
proliferacja- to powstawanie nowych komórek. Proliferacja zdrowych komórek 
kontrolowana jest zwykle przez stymulujące lub hamujące sygnały płynące z innych komórek 
w powiązaniu z wewnętrznym programem podziałów komórki.  
migracja - przemieszczanie się komórek w kierunku punktów docelowych 
różnicowanie-wytarzanie aksonu i dendrytów, które nadają charakterystyczny kształt. Akson 
wykształca się wcześniej niż dendryty, jeszcze w trakcie migracji. 
mielinizacja  - polega na tworzeniu osłonek mielinowych przez komórki glejowe, jego rolą 
jest przyspieszenie szybkości przetwarzania impulsów . Zaczyna się w czwartym miesiącu 
życia płodowego w korzeniach ruchowych rdzenia kręgowego .  
synaptogeneza - jest to  proces formowania się synaps, czyli połączeń między komórkami 
nerwowymi.(Powstawianie synaps) trwa przez całe życie , synaptogeneza zakończy się 
sukcesem , jeśli środowisko będzie odpowiednie .Największe nasilenie synaptogenezy 
obserwuje się we wczesnym okresie rozwoju (przed narodzeniem) podczas kształtowania się 
układu nerwowego. 
 
12. determinanty przetrwania rozwijających się neuronów , losy neuronu , który nie 
wytworzył połączeń z innymi neuronami  
Aby neuron mógł funkcjonować , musi otrzymywać aksony z właściwego źródła i wysyłać 
swoje własne aksony do komórki położonej w odpowiednim miejscu. Mięśnie nie tylko 
określają liczbę aksonów, które mają powstać ale determinują , jaka cześć z nich przetrwa. 
Losy neonu, który nie wytworzył połączeń z innymi neuronami : Akson który nie otrzyma 
wystarczającej ilości NGF (białko nazwane czynnikiem wzrostu) ulega degeneracji, obumiera 
również ciało komórki. Każdy neuron wyposażony jest w proces autodestrukcji. Jeśli w 
przewidzianym czasie nie wytworzą połączeń z odpowiednią komórką postsynaptyczną, 
neuron "popełnia samobójstwo" przez uruchomienie programowej śmierci komórki czyli 
apoptozy.  Neurony, którym nie uda się wytworzyć połączeń, obumierają w procesie 
apoptozy, ponieważ nie otrzymują niezbędnych im do przeżycia czynników troficznych 
wytwarzanych przez komórki docelowe. Przeżycie neuronu zależy od tego czy będzie on 
otrzymywał neurotrofiny (grupa sub. chemicznych, ich funkcja to zapobieganie śmierci 
komórek oraz stymulowanie aktywności) zarówno od aksonów aferentnych jak i  od 
komórek, do których docierają jego własne aksony. Warunkiem zablokowania apoptozy i 
dalszego przetrwania jest przyłączenie własnych aksonów do odpowiedniej komórki 
docelowej oraz otrzymanie neurotrofin a także odbieranie odpowiedniej stymulacji. 
 
 
13. ZNACZENIE APOPTOZY I NEKROZY W ROZWOJU UKŁADU NERWOWEGO 

 

Nekroza(martwica)  jest gwałtowną śmiercią komórki komórki.  Przyjmuje się, że śmierć 
komórek w okresie rozwoju układu nerwowego jest jednak najczęściej procesem aktywnym i 
przez to bezpieczniejszym. Nazywany ten proces apoptozą: 
 
 

Zjawisko apoptozy(

kontrolowane 

samobójstwo

 komórki

) ma szczególne znaczenie w 

procesach powstania ośrodkowego układu nerwowego. W rozwoju zarodkowym powstaje 
bardzo dużo neuroblastów(

komórka macierzysta dla neuronów oraz komórek glejowych

) – 

znacznie więcej, niż wymagają tego potrzeby anatomiczne mózgowia. Przekształcają się one 
w neurony i wytwarzają wypustki łączące je z innymi neuronami lub komórkami narządów 
obwodowych. Neuroblasty, które nie zdołały wytworzyć synaps i nie stały się częścią sieci 
komórek nerwowych, obumierają na drodze apoptozy. Prawdopodobnie brak sygnałów 
zewnętrznych, czyli izolacja czynnościowa komórek, staje się przyczyną ich samobójstwa. 
Nadmiar neuronów jest usuwany. 

 
14.STEROWANIE PROCESEM WZRASTANIA I MIGRACJI NEURONÓW

 

Pod koniec fazy powstawania nowych komórek(proliferacji) część nowopowstałych komórek 
pozostaje w miejscu, natomiast inne rozpoczynają migrację(przemieszczanie się) w postaci 
prymitywnych komórek nerwowych i glejowych.  Każdy neuron musi przebyć sporą 
odległość, zanim dotrze do miejsca przeznaczenia(gdzie specjalizuje się w określonej funkcji). 
Różne neurony poruszają się w różny sposób. Niektóre przemieszczają się promieniście(od 
środka ku brzegom), inne natomiast obwodowo(wzdłuż obwodu, równolegle do powierzchni 
mózgowia). Jeszcze inne łączą oba sposoby i najpierw wędrują obwodowo a potem 
promieniście. Ważną rolę w tym ruchu pełnią  stożki wzrostowe, które występują na 
zakończeniach aksonów i pełnią rolę pseudonóżek. Aby zakończenie rosnącego aksonu nie 
błądziło i podążało wytyczonym szlakiem występują dwa mechanizmy: 

1. Narząd docelowy wysyła substancje rozpoznawane(jak znaki drogowe) przez stożek, który 
za nimi podąża. 

2. Stabilizacja położenia rosnącego aksonu, dzięki białkom zawartym w błonie komórkowej 
zakończenia aksonu, które wchodzą w interakcje z odpowiednimi substancjami w środowisku 
pozakomórkowym. 

Gdy zakończenie aksonu dotrze do miejsca przeznaczenia, końcowy proces jego rozwoju jest 
stymulowany przez dany narząd docelowy przy pomocy przekaźników, np. kwas 

glutaminowy, który pobudza procesy prowadzące do wykształcenia się w aksonie 
odpowiednich struktur morfologicznych, w tym także połączeń synaptycznych. 

     Pierwotny wygląd neuronu przypomina wygląd wszystkich innych komórek. Stopniowo 
ulega jednak zróżnicowania – wytwarza akson i dendryty, które nadają mu charakterystyczny 
kształtu.  Pod koniec migracji, kiedy neuron dotrze do punktu docelowego zaczynają się 
kształtować dendryty. Na początku jest to proces powolny, wzrasta jednak gdy do danego 
neuronu zbliżają się migrujące aksony.  
 

15. Wpływ doświadczenia na procesy rozwojowe mózgu. 

Psychologowie poznawczy wykazali, że długotrwały trening jakiejś umiejętności (np. gry w 
szachy lub rozwiązywanie krzyżówek) prowadzi do zwiększenia sprawności w jej 
wykonywaniu, choć nie zawsze ta sprawność przekłada się na inne dziedziny. Przypuszczalnie 
za wzrost sprawności odpowiadają zmiany zachodzące w mózgu, towarzyszące treningowi 
danej umiejętności. 

Badania wykazują, że ćwiczenie jakiejś umiejętności może w pewnych granicach zmienić 
organizację neuronalną, dzięki czemu wzrasta sprawność wykonania. W mechanizmie tej 
zmiany uczestniczy również dopamina. Skierowanie uwagi na coś, co uważamy za ważne, 
stymuluje wydzielanie dopaminy, która z kolei powoduje rozrost reprezentacji korowych 
tych bodźców, które były w centrum uwagi w czasie wydzielania dopaminy. Zaletą 
rozszerzonej reprezentacji korowej jest prawdopodobnie bardziej precyzyjne kierowanie 
uwagi na reprezentowany bodziec lub bardziej szczegółowa jego analiza. 

16. Wrażliwość rozwijającego się mózgu, wpływ czynników zewnętrznych na rozwijający 
się mózg. Okresy krytyczne w rozwoju mózgu.  

Rozwój układu nerwowego wymaga skomplikowanego współoddziaływania pomiędzy 
precyzyjnie zsynchronizowanymi w czasie reakcjami chemicznymi. Z tego względu 
rozwijający się mózg jest bardzo podatny na wpływ niedożywienia, substancji toksycznych 
oraz infekcji, które w późniejszym wieku miałyby o wiele mniej destrukcyjne działanie.  

Na przykład nieprawidłowe działanie tarczycy prowadzi do przejściowego letargu u 
dorosłych, ale u niemowląt powoduje trwałe upośledzenie umysłowe i spowolniony wzrost 
ciała. Leki anestetyczne prowadzą do przejściowej utraty przytomności u dorosłych, ale u 
dzieci mogą niszczyć neurony. Cukrzyca u dorosłych prowadzi do przejściowych zaburzeń w 
sprawności, ale u ciężarnej, która nie znajduje się pod dobrą opieką lekarską może pozbawić 
płód dostępu do tlenu i glukozy podczas ważnych etapów rozwoju i prowadzić do długo 
utrzymujących się problemów z pamięcią i uwagą. 

Mózg niemowlęcia jest również bardzo wrażliwy na szkodliwy wpływ alkoholu. Dzieci kobiet, 
które nadużywały alkoholu w czasie ciąży, rodzą się z alkoholowym zespołem płodowym 
(FAS), charakteryzujący się obniżoną czujnością, nadpobudliwością, opóźnieniem 
umysłowym o różnym nasileniu, zaburzeniami ruchowymi, wadami serca i deformacją rysów 
twarzy.  Dendryty są zazwyczaj krótkie i mają niewiele rozgałęzień. Gdy dzieci dotknięte FAS 

osiągają dojrzałość, zagraża im wysokie ryzyko alkoholizmu, uzależnienia od narkotyków, 
depresji i innych chorób psychicznych.  

Wyjaśnienie mechanizmu FAS: neuron, aby uniknąć apoptozy, musi otrzymywać 
neurotrofiny zarówno od przychodzących aksonów, jak i do komórki, do której zmierza jego 
własny akson. Alkohol blokuje wydzielanie glutaminianu (najważniejszego neuroprzekaźnika 
pobudzającego w mózgu) i nasila działanie synaps GABAergicznych (główne synapsy 
hamujące). W rezultacie wiele neuronów otrzymuje dużo mniejsze pobudzenie, a przez to 
mniej neurotrofin, wskutek czego ulegają one apoptozie.  

Kontakt z innymi substancjami w okresie płodowym również może mieć fatalne skutki dla 
dziecka. Dzieci matek zażywających kokainę w czasie ciąży mają nieco obniżony iloraz 
inteligencji w porównaniu z rówieśnikami i jeszcze bardziej osłabione zdolności językowe. 

Efekty palenia papierosów nie zostały zbadane szczegółowo, ale wyniki wskazują działanie 
negatywne, być może większe niż w przypadku kokainy. Dzieci matek, które paliły podczas 
ciąży, mają podwyższone ryzyko następujących zburzeń: niska waga urodzeniowa i częste 
zachorowania wczesnym okresie życia; zespół nagłej śmierci niemowlęcia („śmierć 
łóżeczkowa”); utrzymujące się deficyty intelektualne; ADHD; zaburzenia funkcjonowania 
układu odpornościowego, ryzyko wejścia w konflikt z prawem w późniejszych latach. 

Okresy krytyczne to etapy rozwoju w których organizm jest bardziej wrażliwy na określone 
rodzaje bodźców, ale jednocześnie bardziej podatny na zranienie ze strony czynników 
środowiskowych. 
 
 
17. OKRES PRENATALNY I POSTNATALNY W ROZWOJU MÓZGU 
 
agenezja - zatrzymanie procesu rozwoju, w konsekwencji brak narządu 
hiperplazja - nieprawidłowo zwiększona liczba komórek 
 
ZNACZENIE TERATOGENÓW 
Czynniki wywołujące deformacje zarodka i płodu, zależnie od momentu zadziałania, 
powodują różnorodne wrodzone anomalie rozwojowe. Narządy najbardziej narażone to te, 
w których w momencie zadziałania czynnika odbywa się maksymalny wzrost komórkowy. 
 
 
ZMIANY W ROZWIJAJĄCYM SIĘ MÓZGU W ZALEŻNOŚCI OD DAWKI I CZASU DZIAŁANIA 
CZYNNIKA USZKADZAJĄCEGO (teratogennego) 
 
Okres prenatalny: 
 

• 

od zapłodnienia - 17 dzień rozwoju zarodka- wszystkie komórki są narażone na 

uszkodzenie i z reguły zarodek obumiera. 
 

• 

od 18-55 dzień wpływ bardzo isotny, zmiany morfologiczne i funkcjonalne 

(agenezja, hiperplazja). 
 

W odniesieniu do oun:  mikrocefalia, wodogłowie, cięższe postacie upośledzenia 

umysłowego, rozczep kręgosłupa. 

  • 

od 56 dnia do urodzenia- w mniejszym stopniu wrażliwy, zasadniczy efekt działania 
teratogennów to redukcja rozmiarów komórek i ich liczby. 

 
Okres postnatalny: 
  • 

Skutki deprywacji środowiskoej różnią się zależnie od układu odpowiedzialnego za 
daną funkcję. 
 

• 

Im bardziej złożony proces, tym bardziej istotny jest wpływ środowiska. 

 
 
 
18. PLASTYCZNOŚĆ PO USZKODZENIU MÓZGU 
 
RODZAJE PLASTYCZNOŚĆI 

plastyczność rozwojowa, pamięciowa, kompensacyjna (pouszkodzeniowa) 

CZYNNIKI USZKADZAJĄCE MÓZG 
 
  • 

guzy 
 

• 

infekcje 

 

• 

napromieniowanie 

 

• 

działanie substancji toksycznych 

 

• 

schorzenia zwyrodnieniowe (choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera) 

 

• 

u młodych najczęściej - zamknięty uraz głowy-gwałtowne uderzenie: 

upadek, wypadek samochodowy lub motocyklowy, wypadek w sporcie, pobicie 

 
Przyczyny uszkodzenia:  
 

 

• 

działanie sił skrętnych, które przyciskają mózgowie do wewnętrznych ścian 

czaszki 
 

• 

zakrzep-utrudnia prawidłowy dopływ krwi do mózgu (udar) 

 
  
MECHANIZMY REGENERACJI 
 
-wyuczone zachowania kompensacyjne (wykorzystanie nienaruszonych zdolności, poprawa 
w dużej mierze zależy od wyuczonych zmian w zachowaniu, polegających na 
wykorzystywaniu zachowanych umiejętności) 
 
-diaschiza (def. poniżej) 
-odrastanie aksonów 
 
-pączkowanie kolaterali (kiedy jedna grupa aksonów obumiera, sąsiednie aksony w pewnych 
okolicznościach mogą wytworzyć nowe odgałezienia i ponownie unerwić zwolnione synapsy) 
 
-nadwrażłiwość odnerwieniowa (jeśli wiele aksonów unerwiających neuron 
postsynaptyczny obumrze lub stanie się nieaktywne, neuron ten może zacząć reagować na 
inne aksony) 

 
-reorganizacja reprezentacji czuciowych (np. po amputacji, obszar wcześniej reagujący na 
dłoń może teraz zacząć reagować na bodźce z twarzy lub ramienia-doznania fantomowe) 
 
DIASCHIZA -  obniżona aktywność ocalałych neuronów po uszkodzeniu innych neuronów. 
Obserwowana poprawa funkcji to skutek powrotu do normalnego funkcjonowania obszarów 
nieuszkodzonych. 
 
ZASADA KENNARD - uogólnienie, że zdrowienie po uszkodzeniu mózgu jest łatwiejsze w 
młodym wieku niż w starszym.