Dylematy równowagi
Dylematy równowagi
makroekonomicznej
makroekonomicznej -
Keynesizm, monetaryzm i
oczekiwania racjonalne wobec
głównych problemów
makroekonomicznych
.
Dylematy równowagi
Dylematy równowagi
makroekonomicznej
makroekonomicznej -
Keynesizm, monetaryzm i
oczekiwania racjonalne wobec
głównych problemów
makroekonomicznych
.
TEMAT:
TEORIA RÓWNOWAGI
KRÓTKOOKRESOWEJ W
MAKROEKONOMII.
MODEL IS- LM
GŁÓWNE PROBLEMY:
1. Krzywe globalnej podaży i globalnego popytu.
- Trzy założenia leżące u podstaw neoklasycznej teorii
równowagi.
- Krytyka neoklasycznej teorii równowagi przez J.M.
Keynesa
- Założenia wyjściowe teorii Kenesowskiej.
2. Funkcja odpływu.
3. Zmienne zależne i zmienne niezależne
w modelu równowagi bieżącej.
4. Funkcja konsumpcji autonomicznej.
5. Związki pomiędzy wydatkami
autonomicznymi a dochodem
mnożnikowa właściwość wydatku
autonomicznego.
5. Związki między składnikami wydatku
autonomicznego a rynkiem
pieniężnym.
6. Model IS-LM
LITERATURA do wykładu:
Barro R. , Makroekonomia, PWE,
Warszawa 1997, s. 343- 365, 593—598;
Begg D., Fischer S., Dornbusch R.,
Makroekonomia, PWE, Warszawa 1997, s.
52- 65. 157- 172;
Burda M., Wyplosz C., Makroekonomia .
Podręcznik europejski, PWE, Warszawa
1995, s. 65- 131;
Hall R. E., Taylor J. B., Makroekonomia.
PWN Warszawa 2000, s. 157- 170.
Przedmiotem naszej analizy jest poszukiwanie odpowiedzi na
pytania:
1. Jaki poziom produktu narodowego brutto, przy którym
następuje równowaga makroekonomiczna jest tym
poziomem, który satysfakcjonuje wszystkie podmioty
gospodarcze?
2. kto i w jaki sposób może wpłynąć na kształt i położenie
krzywych popytu globalnego i podaży globalnej?
3. jakie skutki makroekonomiczne wywoła to działanie?
P
AD
AS
PNB
Rozpocznijmy naszą analizę od
funkcji AS i zadajmy pytanie czy ona
musi rosnąć?
W rzeczywistości dokładny kształt
krzywej podaży globalnej jest obecnie
przedmiotem wielu kontrowersji i
sporów wśród ekonomistów. Ważną
jest tu identyfikacja kategorii
produkt
potencjalny
Produkt potencjalny
Potencjalny produkt (Y*) to taka
wielkość PKB - PNB, jaką uzyskać
możemy wówczas, gdy majątek
produkcyjny- w zwyczajowym czasie-
będzie w pełni wykorzystany, a
zatrudnienie kształtować się będzie
na poziomie potencjalnego (L*), co
oznacza:
Y* = F(L*,K)
W tym miejscu należy podkreślić, że:
POTENCJALNE ZATRUDNIENIE, JEST TYM
POZIOMEM ZATRUDNIENIE, KTÓRE JEST
OSIĄGANE WÓWCZAS, JEŚLI KAŻDY, KTO
AKCEPTUJE BIEŻĄCE WARUNKI PRACY ( czas pracy,
urlopy, stawkę płac i inne regulacje dotyczące pracy)
ZNAJDZIE DLA SIEBIE PRACĘ.
Potencjalny PNB wyznaczony jest przez dwa czynniki:
Techniczna wydolność kapitału rzeczowego,
Poziom potencjalnego ( pełnego) zatrudnienia.
P Y*
1990
Y
W danym roku wartość potencjalnego PNB jest ściśle określona i w krótkim
okresie nie ulega zmianie
.
W/P
PAD Y *
Y
L* L
Poziom pełnego zatrudnienia
jest osiągany przy pewnym
poziomie płacy realnej
zwanej
płacą równowagi
Gdy rynek pracy jest w
równowadze, to gospodarka jest
w stanie
równowagi systemu.
Y
Y*
Y
czas
Potencjalny i bieżący PKB ( PNB).
P
AS
P2 ----------------------------------
P1 ---------------------------------- E1
P3 ---------------------------------- AD
Ymax
Realny dochód narodowy (Y)
KSZTAŁT FUNKCJI AS i AD w
ujęciu środowiska
neoklasycznego
Trzy założenia leżące u podstaw neoklasycznej
teorii równowagi:
Oszczędności
automatycznie przekształcają się w
inwestycje,
zatem zmiany stopy procentowej
powodujące rozbieżność pomiędzy tymi kategoriami
uruchamiają mechanizm natychmiastowego powrotu
do równowagi.
Teoria rynku pracy
, na którym istnieje zależność
pomiędzy poziomem realnej płacy a liczbą
zatrudnionych pracowników.
Teoria krańcowej
produktywności pracy wyjaśnia ten związek.
Oznacza
to, że płaca realna może wzrastać tylko wówczas gdy
rośnie krańcowa produkcyjność pracy. Ten związek i
działanie innych podmiotów na rynku powoduje
powstawanie bezrobocia dobrowolnego.
Założenie pionowego charakteru funkcji podaży,
połączone z hipotezą elastycznych cen i płac.
Jest to zbiór wiedzy, którą Państwo posiadają,
stąd tylko przypominam.
To ostatnie założenie przedstawia ilustracja:
P
AS
P2 ----------------------------------
P1 ---------------------------------- E1
AD2
P3 ---------------------------------- AD1
AD3
Ymax
Realny dochód narodowy (Y)
Równowaga zgodnie z prawem rynków Saya
występuje w punkcie E1, gdzie popyt globalny AD1
pokrywa się z dochodem narodowym przy pełnym
wykorzystaniu zdolności produkcyjnych Y max i
stałym przeciętnym poziomie cen P1.
Jeśli z jakichś względów popyt globalny wzrośnie i
krzywa popytu AD1 przesunie się w górę, wówczas
zaczną rosnąć ceny. Wraz ze wzrostem cen będą
natychmiast rosły płace nominalne w takim stopniu, w
jakim płace realne nie ulegną zmianie.
Zmieni się położenie krzywej popytu globalnego,
ale nie zmieni się popyt realny.
Dlatego zarówno dochód realny, jak i zatrudnienie
pozostaną na dotychczasowym poziomie.
Gdy popyt globalny
spadnie
, krzywa popytu
AD 1
obniży się
do poziomu AD3
, wówczas zaczną spadać
ceny, a wraz z nimi będą spadać płace nominalne i
tym razem płace realne nie ulegną zmianie.
W tej
sytuacji nie może zmienić się realny dochód
narodowy i towarzyszący mu poziom zatrudnienia
.
Rozwinięta przez neoklasyków teoria elastycznych
cen i płac oraz stopy procentowej likwidującej
rozbieżności między oszczędnościami i inwestycjami, a
także teoria funkcjonalnej zależności między
poziomem płacy realnej, krańcową produkcyjnością
pracy a podażą i popytem na pracę wzmacniały
argumentację Saya, że globalna podaż stwarza zawsze
dla siebie odpowiedni popyt i dlatego istniejące
zdolności produkcyjne są w pełni wykorzystane.
W jaki więc sposób neoklasycy bronili
słuszności swojej teorii w konfrontacji z
najgłębszym kryzysem gospodarczym i
masowym bezrobociem w latach 1929-
1933?
Twierdzili oni, że kryzys został
wywołany polityką pieniężną. Bank
centralny, chcąc zahamować wzrost cen,
spowodował znaczne ograniczenie podaży
pieniądza.
To spowodowało znacznie silniejszy
spadek cen niż spadek płac
nominalnych i w rezultacie
płace realne
w okresie kryzysu zaczęły rosnąć.
W tych warunkach przedsiębiorcy
nie byli zainteresowani wzrostem
zatrudnienia i wzrostem produkcji
,
gdyż płace realne były wyższe
od
krańcowej produkcyjności pracy
.
Zatem zbyt wysokie płace realne
stały się przyczyną długiego kryzysu i
masowego bezrobocia
J.M. Keynes wykazał niesłuszność prawa rynków Saya,
gdyż między
otrzymywaniem dochodów a ich wydawaniem
występuje w rzeczywistości ekonomicznie ważne zjawisko-
oszczędzania.
Oszczędzanie oznacza powstrzymywanie się od
wydawania na konsumpcję części zarobionych pieniędzy.
Nie
jest więc prawdziwa teza, że produkcja zawsze stwarza dla
siebie odpowiedni rynek zbytu.
Zbyt wysoka skłonność do oszczędzania staje się przyczyną
niedostatecznego popytu konsumpcyjnego, który wraz z
niską skłonnością do inwestowania prowadzi do niskiego
stopnia wykorzystania istniejących zdolności produkcyjnych
gospodarki narodowej.
P
B
Pb
N
Pa A
K E AD 2
AD 1
Y n
Y maks.
Realny dochód narodowy (Y)
AD1, AD2
, - krzywe globalnego
popytu,
Y n-
poziom dochodu
narodowego przy niepełnym
wykorzystaniu zdolności
produkcyjnych i niepełnym
zatrudnieniu,
Y max
. - poziom dochodu
narodowego przy pełnym
wykorzystaniu zdolności
produkcyjnych i pełnym
zatrudnieniu siły roboczej.
AEB- krzywa globalnej podaży.
J.M. Keynes wykazał, że we współczesnej mu
gospodarce rynkowej nie ma doskonałej konkurencji i
ceny oraz płace pieniężne wykazują wysoki stopień
sztywności. Silne związki zawodowe praktycznie
uniemożliwiają jakąkolwiek obniżkę płac nominalnych,
zaś monopole podtrzymują wysoki poziom cen, nawet
w okresach spadku podaży pieniądza i zmniejszania się
efektywnego popytu.
Założenia modelu keynesowskiego
1. Rynki nie funkcjonują w pełni efektywnie.
Przyczyną jest niepełna elastyczność (lepkość) cen
i płac.
Konsekwencje :
- nie ma mechanizmu, który automatycznie utrzymuje
gospodarkę na poziomie pełnego zatrudnienia (równowaga
na rynku pracy) i zrównującego planowane oszczędności z
inwestycjami (równowaga na rynku dóbr)
- podaż dóbr i wielkość zatrudnienia zależą od popytu na
dobra
- wahania w podaży oszczędności zależą przede wszystkim od
wahań w poziomie dochodu a nie od stóp procentowych
Prosty model keynesowski
Założenie: ceny w krótkim okresie są sztywne (P
1
)
P
1
P
e
P
Y
s
, Y
d
AD
1
AS
Y
p
Y
1
AD
2
Y
2
Założenia modelu keynesowskiego
c.d.
2. Pieniądz rozpatrywany jest przede wszystkim jako
jeden z aktywów a nie jako środek wymiany –
teoria preferencji płynności
Konsekwencje:
- stopy procentowe kształtowane są przez rynek pieniądza.
Oznacza to, że wpływając na stopy procentowe rynek
pieniądza wpływa na realna stronę gospodarki
- niestabilność rynków finansowych powoduje niestabilność
całej gospodarki
Krytyka klasycznego rynku pracy
W podejściu klasycznym podaż pracy jest
funkcja płac realnych
Ns = Ns(w) = Ns(W/P)
W podejściu Keynes’a podaż pracy zależy
oddzielnie od płac nominalnych i od cen, a
nie od relacji tych wielkości:
Ns = Ns(W,P)
Na zmiany cen reakcja podaży jest bardzo
słaba (silna iluzja pieniężna).
Równoczesnie pracownicy opierają się
obniżce płac nominalnych. W praktyce
najczęstszą metoda ograniczenia płac
realnych jest inflacja.
W praktyce zatrudnienie i płace kształtowane
są przez popyt na wytwarzane dobra.
Poziom zatrudnienia w gospodarce
P
Y
AS
P
1
N
Y
N
1
Y
1
w
1
N
w
N
d
AS
1
Y
2
N
2
Zdaniem Keynesa krzywa globalnej podaży nie jest linią
pionową, jak utrzymują to neoklasycy, lecz odwróconą literą
L. Jeśli spada globalny popyt, co oznacza przejście na
krzywą AD1, wówczas spada produkcja (realny dochód
narodowy obniża się), a wraz z tym zatrudnienie i
gospodarka wchodzi w sferę niepełnego wykorzystania
zdolności produkcyjnych. Ceny natomiast pozostają stałe
(monopole nie dopuszczają do ich obniżenia).
Keynes
traktował zarówno elastyczność cen, jak i elastyczność płac
nominalnych w dół jako wielki mit wyznawany przez
ekonomistów neoklasycznych.
Mit ten uniemożliwiał właściwe zrozumienie mechanizmu gospodarki
rynkowej.
Nawet gdyby przyjąć hipotezę
elastycznych cen i płac
, nie
byłaby ona -- zdaniem Keynesa - wystarczająca do przezwyciężenia depresji
gospodarczej i osiągnięcia Y max.
DLACZEGO?
Jeśli ceny i płace spadną np. o 15%, to
robotnicy stwierdzą, że ich popyt realny nie
zmienił się.
Dlatego
ilość nabywanych dóbr pozostaje na
dotychczasowym poziomie
i Yn oraz bezrobocie
nie ulegną żadnej zmianie.
Tylko spadek cen
poszczególnych dóbr zwiększa ich popyt,
ale
spadek cen wszystkich dóbr
nie zwiększa popytu,
jeśli równocześnie mają spadać płace.
To, co jest słuszne w pojedynczym przypadku
(mikro), nie musi być słuszne w skali całej gospodarki
narodowej (makro).
Zdaniem Keynesa, jeśli w okresie
spadającego
efektywnego popytu z AD2 , doAD1
następuje
pewne
obniżenie cen
, także przez monopole, to
nie towarzyszy
temu obniżanie płac nominalnych
i gospodarka nie
utrzymuje się w punkcie równowagi N czy też E. Nastąpi
przejście do punktu K.
Dlatego całą uwagę koncentrował on
na analizie
sytuacji gospodarczej reprezentowanej na wykresie
odcinkiem AE,
czyli horyzontalnym położeniu krzywej
globalnej podaży,
przy której ceny są stabilne, a
zmiany w globalnym popycie powodują zmiany w
realnym dochodzie narodowym i w zatrudnieniu.
W ten sposób Keynes dowodził, że możliwa jest
równowaga przy bardzo różnym stopniu wykorzystania
aparatu produkcyjnego i różnym poziomie bezrobocia na
odcinku między punktami A i E.
Jeśli
efektywny popyt konsumpcyjny i inwestycyjny
będzie wzrastał
w wystarczającym stopniu,
wówczas będzie
wzrastał realny dochód narodowy
, a wraz z tym będzie
malało bezrobocie
.
Na wykresie ilustrowane jest to przesuwaniem się od
punktu K do E, co jest równoznaczne z przesuwaniem się z
Yn w kierunku punktu Ymax.
Dopiero gdy gospodarka
osiągnie stan pełnego
wykorzystania swoich zdolności produkcyjnych
w
punkcie Ymax
, wówczas
dalsze zwiększanie
efektywnego popytu
będzie powodowało
wzrost cen, a
nie wzrost realnego dochodu narodowego.
Na wykresie krzywa globalnego popytu AD1
będzie przesuwać się w kierunku położenia krzywej
AD2 wzdłuż pionowego odcinka krzywej podaży od
punktu E w kierunku punktu B.
W pierwszym przypadku
następuje przyrost
realnego dochodu narodowego aż do punktu E.
W drugim przypadku
, po przekroczeniu punktu
E, następuje wzrost przeciętnego poziomu cen bez
wzrostu realnego dochodu narodowego.
KONKLUZJA
Neoklasyczna teoria usiłuje
w
przedstawiony poprzednio sposób
wykazać
idealną sprawność mechanizmu
rynkowego bez jakiejkolwiek ingerencji
państwa w działalność gospodarczą.
Keynesowska teoria zwraca uwagę
na
niedoskonałości mechanizmu rynkowego
, którego
samoczynne działanie
nie jest w stanie zapewnić
ani pełnego wykorzystania zdolności
produkcyjnych gospodarki narodowej,
ani
pełnego zatrudnienia wszystkich zdolnych i
chętnych do pracy.
Na tej podstawie keynesiści
koncentrują swoją uwagę
na
czynnikach zwiększających skłonności
do konsumowania i inwestowania w
sektorze prywatnym
oraz uzasadniają
potrzebę
zwiększania wydatków
rządowych
w celu zwiększenia
globalnego popytu i tym samym
zwiększenia dochodu narodowego oraz
zatrudnienia.
Większość ekonomistów zgadza się , że w bardzo
długim okresie krzywa AS jest pionowa.
Natomiast w okresie krótkim i średnim
przebiega podobnie jak na rysunku.
P AS
c
b
a
PNB
Część ekonomistów twierdzi, że w krótkim okresie
przy wzroście popytu globalnego można zachęcić do
odpowiadającemu temu wzrostowi wzrostu produkcji
( podaży) natomiast nie prowadzi do wzrostu cen.
Zastrzec przy tym trzeba, iż zawsze krzywą AS
powinniśmy odczytywać wraz z krzywą AD, ona
bowiem jest wyznacznikiem podaży.
Firmy faktycznie
zawsze chcą sprzedać wytworzone dobra i usługi
.
Odcinek „a”
najdalej ujemnie odsunięty od funkcji produktu
potencjalnego obrazuje zakres, gdzie wzrost popytu nie
prowadzi do wzrostu cen, a wywołuje jedynie równy
wzrostowi popytu wzrost podaży- JEST TO tzw. CZYSTY
EFEKT PRODUKCYJNY.
Odcinek „b”
ukazuje fazę wzrostu popytu przy znacznym
zbliżeniu podaży do potencjalnego produktu ( luka
produkcyjna maleje), wówczas koszt jednostkowy
wytworzenia PNB rośnie a wraz z nim ceny. To stadium
nazywane jest
EFEKTEM PRODUKCYJNO-
INFLACYJNYM.
Ceny dóbr finalnych rosną tu tylko i
wyłącznie na skutek wzrostu kosztów.
Odcinek „c”
–
W pewnym momencie ( np. gdy luka
ekspansyjna PNB równa się 5%) wszystkie możliwości
ilościowego wzrostu zostały wyczerpane. Rosnący popyt (
głównie w postaci wzrostu dochodów ludności) nie może już
zostać zrealizowany rzeczowo. Rosną więc tylko i wyłącznie
ceny, które muszą wyrównać wartość podaży z wartością
popytu.
Taki stan nazywamy
CZYSTYM EFEKTEM
INFLACYJNYM,
a dokonujący się proces inflacji- inflacją
popytową.
W modelu równowagi krótkookresowej
(wahań bieżących) miejscem , w którym zachodzą
zmiany jest
AGREGATOWY POPYT, który
określony jest krzywą AD
a w naszych
dotychczasowych analizach określony był przez
Y
DW
( przy tym jest to dochód wydany nieco
odchudzony, bowiem w rachunku inwestycji nie
uwzględnia się zapasów przymusowych- te są
niezależną kategorią, która ukazuje nie
zrównoważenie rynku).
W ujęciu dynamicznym oznacza to, że popyt
zagregowany określa rozmiary dóbr finalnych
wytworzonych w gospodarce i dostarczonych
na rynek.
Tą zależność na pewno pamiętamy:
Y
DW
= Y
UF
Sam związek motoryczny można zapisać
następująco:
Y
DW
Y
UF
Y
DO
Zapis ten od strony podaży stwierdza, że producenci
dostosowują się do rosnącego lub malejącego
zapotrzebowania niemal natychmiast, zwiększając bądź
zmniejszając produkcję
P AS
c
AD AD'
b
a
PNB
Aby w wyrażeniu rzeczowym nastąpił przyrost
podaży muszą być spełnione
dwa warunki:
1. Muszą istnieć rezerwy w mocach wytwórczych.
Gospodarka funkcjonuje w strefie oznaczonej „a”
lub dolnej części strefy „b”. Tak rzeczywiście jest
w gospodarkach wysoko rozwiniętych.
2. Na wzrost popytu producenci nie reagują
wzrostem ceny - Jest raczej założenie niż warunek.
W praktyce jest tak, że cena działa wolniej niż
efekt ilości produkcji.
Zmienne zależne i niezależne:
Przy tych założeniach w modelu przyjmuje się, że:
O zmianach poziomu produkcji decydują zmiany w
obrębie agregatowego popytu.
Czyli
W postaci motorycznej związek ten należy
przedstawić następująco:
ΔY
UF
= Δ Y
DW
= (ΔC + ΔI + ΔG+ ΔE
n
)
Cechą tak skonstruowanego modelu , przesądzającą o
istniejących zależnościach jakie zachodzą pomiędzy
parametrami jest to, że model nie traktuje jednakowo
poszczególnych elementów.
` 1
Rynek
dóbr
i usług
Gospodarstwa
domowe
Przedsiębiorstwa
firmy
WY DATKI
SPOŁECZEŃSTWA
2
3
6
5
4
Doc
hod
hody
U
F
DOCHODY
SPOŁECZEŃSTWA
RZĄD
DOCH. ZE
SPRZEDAŻY
B
Legenda:
1. wartość dóbr finalnych -
AS
.
2. Dochody firm – UF( utarg firm).
3. Koszt użycia: ziemi, kapitału, pracy- DO( dochody społeczeństwa).
4. Dochody „czyste” gospodarstw domowych.
5. Rozdysponowanie dochodów „czystych”- gospodarstw domowych.
6. wydatki społeczeństwa na dobra i usługi- Dochody społeczeństwa wydane
na dobra i usługi ( DW) -
AD
.
DW
(C
,
I
,
G
,
En
)
DO
T
Ti
Ts Tf Tp
A Sp
Sf
banki
Zf
Dd
DN
Ps Bd
Strumień dochodów
firm
DS
Strumień
dochodów
prywatnych
Wyróżnia
zmienne zależne
i zmienne niezależne
(
Autonomiczne)
, a podstawą rozróżnienia jest
BEZPOŚREDNI I WYŁĄCZNY ZWIĄZEK danej zmiennej
OD DOCHODÓW OTRZYMANYCH „Y
DO
”.
Ta kategoria PNB jest centralnym punktem odniesienia dla
wszystkich zmiennych w gospodarce.
Zmiennymi zależnymi są:
Konsumpcja C = f(Y
DO
) oznacza to że rośnie ona wraz ze
wzrostem dochodu otrzymanego w określonym przez funkcję
stopniu, jeśli stosunek
C/Y
DO
oznaczymy np. przez "r"
,
uzyskamy wówczas wskaźnik redukcji "dochodów
otrzymanych" w trakcie swego przepływu na rynek.
Natomiast rozmiary tego co dotarło na rynek z tych
dochodów w formie konsumpcji zapiszemy C= r
Y
DO
r
w tym przypadku jest reduktorem.
Dalsza konkretyzacja
funkcji konsumpcji polega głównie na sprecyzowaniu tego
reduktora- właśnie podział PNB temu służy ;
I etap redukcji
-- odbywa się na drodze
Dochody otrzymane ------ Dochody osobiste
Większość dochodów wykazanych w PNB liczonych
metodą dochodową staje się dochodami społeczeństwa ( osób
prywatnych).
Tym co nie zasili gospodarstw domowych jest:
- podatek pośredni,
- podatek ubezpieczeniowy,
- nie rozdzielone zyski firm.
Te elementy redukują
Y
DO
w jego przepływie do
dochodu osobistego (Y
DS.
). W tym samym czasie do
dochodu osobistego dopływają inne dochody :
- % od obligacji,
- emerytury,
- inne środki polityki socjalnej.
Widać z tego, że w obrębie dochodu osobistego mamy
do czynienia z działaniami kompensacyjnymi.
Ta dwutorowość zasilania dochodu osobistego utrudnia
funkcyjne wyrażenie redukcji. Możliwym jest wykorzystać
fakt, że relacja dochodu osobistego do dochodów
otrzymanych jest względnie stała, możemy to zapisać
następująco:
Y
DS.
/Y
DO
= Ω ( jakaś stała funkcja) to ›
Y
DS.
= Ω Y
DO
W stronę
AD płynie dochód w wysokości Ω Y
DO
,
zaś reszta-
czyli (1- Ω) Y
DO
wycofana została z obiegu.
II Etap
- na drodze --- Dochód osobisty
------ Dochód do
dyspozycji---
Na tym odcinku w proces redystrybucji włącza się
ponownie państwo. Dochody osobiste ulegają pomniejszeniu
o podatki bezpośrednie.
Jeśli przez
"t"
oznaczymy przeciętną statystyczną stopę
podatkową jaka obowiązuje w danym czasie w gospodarce,
to wówczas masę podatkową odprowadzaną ze strumienia
głównego do budżetu zapiszemy:
T= t* Y
DS
T= t**Y
DO
Odejmując od dochodu osobistego podatki od tego dochodu
odprowadzane otrzymujemy
*Y
DO
- t**Y
DO
= (1-t) *Y
DO
.
Jest to dochód do dyspozycji. Poziom jego jest tym
niższy im wyższa jest stopa podatkowa.
Skala
podatkowej
redukcji
III etap redukcji
-- Dochód do dyspozycji --
konsumpcja .
Jakkolwiek dochód do dyspozycji to ostatni etap na
drodze rozdysponowania PNB ( dochodów otrzymanych),
to jednak tu zapadają najważniejsze decyzje losów tego
dochodu.
Statystycznie rzecz ujmując około 60- 70 % dochodu
otrzymanego dociera do dochodu do dyspozycji. Co
oznacza , iż w tak dużym stopniu o dalszych losach
dochodów decydują już gospodarstwa domowe
samodzielnie. To postępowanie jednostek jest
przedmiotem rozbudowanej i wciąż nowelizowanej teorii
konsumpcji.
Funkcja konsumpcji
W naszej analizie rozważania ograniczymy do stwierdzenia, że
pod wpływem wielu czynników - społeczeństwo w danym roku
kalendarzowym dzieli pozostawiony mu do dyspozycji dochód na
dwie części:
1. Konsumpcja
2. Oszczędności .
Oszczędności są tu reduktorem, ale ich wysokością rządzą prawa
określające poziom konsumpcji.
W modelu wahań bieżących prawa te konkretyzują się w
postaci:
Krańcowej skłonności do konsumpcji - oznaczmy to przez "b"-
która ukazuje , jaką część przyrostu dochodu do dyspozycji
społeczeństwo przeznaczy na konsumpcję, czyli
b= ΔC/ΔDd .
Krańcowa skłonność do oszczędzania
"s" = ΔS/ ΔDd > czyli 1= b
+ s, to
b = 1 - s .
Wielkość jaką społeczeństwo przeznacza ze swoich dochodów na
konsumpcję uzależniona jest od poziomu zamożności. Przy
bardzo niskich dochodach całość wpływów przeznaczana jest na
konsumpcję a wartość krańcowej skłonności do konsumpcji
równa się 1.
Konsumpcja autonomiczna
Obok konsumpcji pochodzącej z bieżącego
dochodu ( rY
DO
) społeczeństwo wydaje także dochody
zgromadzone w ubiegłych latach, a także dochody
przyszłe.
Konsumpcję nie pochodzącą z z bieżącego dochodu,
czyli tego rocznego nazywamy KONSUMPCJĄ
AUTONOMICZNĄ.
Posiada ona istotną właściwość,
tzn. nie zależy od bieżącego dochodu-
indukuje ona
gospodarkę tak samo, jak czyniły to wydatki
inwestycyjne i zakupy rządowe.
Odpływy:
Podatki,
Oszczędności
Ich wielkości także rosną wraz ze wzrostem dochodu.
Zmiennymi niezależnymi są
( wydatki autonomiczne)
:
1. Inwestycje,
2. Zakupy rządowe,
3. Eksport netto.
Funkcjonowanie modelu opiera się na dwóch
zasadach;
1.
Popyt globalny składa się z dwóch komponentów
różnych co roli jaką odgrywa w procesie
kształtowania zmian PNB (komponent aktywny i
bierny)-
o poziomie i zmianach PNB decydują
wydatki autonomiczne- jest to komponent
aktywny;
2. Od poziomu stworzonego przez wydatki
autonomiczne (A) zależą także oszczędności i
wpływy podatkowe, które są podobnie jak
konsumpcja zmiennymi zależnymi.
Dlatego ekonomiści współcześni, poza skrajnymi
nurtami nie odrzucają tego kierunku myślenia lecz
próbują prowadzić tok rozumowania
w kierunku
syntezy neoklasycznej,
co oznacza łączenie dorobku
obydwu nurtów.
Aby zrozumieć istotę tego trzeba koniecznie
zbadać rzeczywiste zachowanie się składników popytu
zagregowanego a w szczególności tej jego części, którą
nazwaliśmy wydatkiem autonomicznym, czyli nie
zależnym od
dochodu otrzymanego.
Funkcyjny zapis zagregowanego popytu przyjmie w tym ujęciu
następującą postać:
AD( Y
DW
) = a+ I + G + rY
DO
Y
DW
= A + rY
DO
.
Część aktywna ( A)
Część pasywna
13.06. 2010
Związki pomiędzy wydatkami autonomicznymi a dochodem
i tą drogą konsumpcją ukazuje następująca sekwencja:
A
1
PNB (UF)
Y
DO
rY
DO
= C
(1-r)Y
DO
T+S
2
Co ona oznacza?
1. Wydatki autonomiczne przechodząc przez gospodarkę
wzbudzają produkcję i dochód.
2. Stworzony przez wydatek autonomiczny dochód ulega,
zgodnie z regułami redukcji- podziałowi na:
- konsumpcję,
- oszczędności,
-
podatki
.
Procesy kumulacyjne - przykład
Załóżmy, ze w ogniwie pierwszym rząd dokonuje
zakupu dóbr rzędu 1200$.
O tę wielkość rośnie więc jednocześnie wartość
produkcji i dochodów tegoż ogniwa (UF1 = DO1=
1200) Przypomnijmy, że każde ogniwo wycofuje w
formie podatków i oszczędności 25% otrzymanego
dochodu.
Resztę, tj. 75% dochodu wydatkuje na zakup
towarów. Na tej to zasadzie firma I odkłada 300$, a
resztę, tj. 900$ przeznacza na zakup dóbr w drugim
ogniwie.
W ten to sposób do drugiego ogniwa zostaje
wprowadzony wciąż pozostający w obiegu, choć
uszczuplony o 300$, wydatek autonomiczny.
W związku z tym produkcja i dochody firmy II rosną
dokładnie o tę wielkość, czyli o 900$.
Uzyskany dochód firma ta rozdysponowuje w
części na podatki i oszczędności (T2 + S2 = 225), a w
części na zakup towarów w firmie III (MS2 = 675), a
to z kolei sprawia, iż produkcja i dochód w
przedsiębiorstwie podnosi się o 675$ Firma ta
postępuje według tych samych reguł co jej
poprzednicy.
120
30
22,5
16,9
120
90
90
12
0
90
67,5
67,
5
67,5
50,6
50,6
50,6
I
II
III
IV
12,6
5
37,95
V
Na przedstawionych powyżej zasadach
wydatek autonomiczny działa tak :
wprowadzony pierwotnie przez rząd do
ogniwa pierwszego,
przechodzi stopniowo
przez poszczególne ogniwa łańcucha
,
wzbudzając w nich dodatkową produkcję i
dochody .
W naszym przykładzie wielkość
wzbudzonej do piątego ogniwa włącznie
produkcji i dochodu wynosi: 1200 + 900 + 675
+ 506 + 379,5 = 3660,5.
Na tym etapie wartość mnożnika wynosi
3660,5/1200 = 3,05.
Nie jest to jednak koniec procesu mnożnikowego.
W obiegu wciąż pozostaje bowiem cyrkulująca część
wydatku rządowego o wartości 506$.
W każdym kolejnym ogniwie będzie on wytracał
swoją moc, aż w końcu osiągnie wartość zero.
Stanie się to wówczas, gdy suma podatków i
oszczędności poczynionych przez wszystkie-ogniwa
wyniesie 1200.
Proces kumulacyjny - to sukcesywne wzbudzanie
gospodarki przez wydatek inicjujący - trwa on tak długo,
jak długo nie zostanie, drogą czynionych , oszczędności i
podatków - wyczerpana wartość krążącego w gospodarce
wydatku autonomicznego. Gdy to się stanie, to wówczas
osiągnięty zostanie maksymalny efekt wzbudzania
gospodarki.
Wydatek autonomiczny ma szczególną
właściwość- mianowicie w trakcie procesów
kumulacyjnych „tworzy” dochód o określonej
wielkości.
Wielkość tego dochodu jest znacznie
większa od samego wydatku i zależy tylko i
wyłącznie od samego wydatku.
Jak znacznie większy jest ten stworzony
dochód – na razie jeszcze nie wiemy- możemy
wstępnie określić tą wielkość przez jakiś
symbol np. „”.
Powiedzmy więc, że jest „alfa
razy większy”.
Osiągnięty w ten sposób dochód staje się
wyłącznie funkcją wielkości wydatku
autonomicznego i mnożnika, którym to
mnożnikiem jest właśnie wielkość ukryta pod
symbolem „”.
Zależność powyższą możemy zapisać jako
taką prostą formułę:
A = YDO .
ZMIANY W POZIOMIE INWESTYCJI, ZAKUPÓW RZĄDOWYCH,
EKSPORTU, A TAKŻE KONSUMPCJI AUTONOMICZNEJ
WYWIERAJĄ, POPRZEZ PROCESY MNOŻNIKOWE, POWAŻNE
ZMIANY W POZIOMIE PRODUKTU NARODOWEGO.
Sekwencja modelowa przyjmie taką postać:
A A = r Y
DO
.+ (1-r) Y
DO
zasilenie
C odpływ
Mnożnik informuje ,
przy jakiej
wielokrotności wydatku
autonomicznego-
a tą drogą,
przy
jakim poziomie wzbudzonego przez
niego dochodzie
dokona się pełne jego wycofanie w
formie odpływów z obiegu,
czyli przy jakim
„”
nastąpi
zrównanie się
A =T+S.
Graficzna prezentacja równowagi
typu : YDO = YDW .
Funkcja kons.
Zależ
r*DO
Funkcja wydatków DW=
A+r*DO
Mnożnik faktycznie przybiera:
= 1/ 1- [b(1-t) +m]
Do tej pory elementy składowe wydatku autonomicznego
traktowane były jako zmienne niezależne,
niemniej jednak z uwagi
na ich wiodącą rolę w kształtowaniu zmian poziomu wytwórczości i
wielkości produkcji należy poznać także to co kryje się za ich
szczególną właściwością,.
Przede wszystkim trzeba poznać także mechanizm, który
rządzi ich zmianami. Jest to uzasadnione tym, że mechanizm ten jest
w obszarze ekonomii.
Są takie siły, które ukryte są za sceną rynku dóbr, a
które przez inwestycje, wydatki rządowe i inne jeszcze
elementy poważnie decydują o zmianach poziomu produktu
narodowego i tym samym o poziomie równowagi.
Jak z tego widać odchodzimy od
poprzedniego upraszczającego założenia, że wydatki
autonomiczne są wielkościami niezależnymi.
Oczywiście nie
zmienia to faktu, że nie są one zależne od dochodu
otrzymanego
.
Od czego zatem są one zależne?
Tu wprowadzamy nowe zmienne, które do tej pory
nie tyle nie były nam potrzebne ile utrudniałyby
rozumienie istoty wydatku autonomicznego.
Tymi zmiennymi są tzw. ZMIENNE FINANSOWE,
czyli stopa procentowa i ściśle (jak wiemy już ) podaż i popyt
na pieniądz.
Związki te wynikają z oczywistego faktu, chodzi o to, że
towary i usługi wykazane w PNB muszą zostać przez
społeczeństwo wykupione za pieniądze. A problemy
związane z pieniądzem- z prawidłowościami jego
funkcjonowania na rynku są nam znane.
Możemy zatem wprowadzić pieniądz w naszą
wcześniejszą analizę równanie nam wcześniej znane:
Y
UF
= Y
DW
Produkcję oferowaną na rynku możemy zobrazować
jako wycenioną przy pomocy pieniądza wartość masy
towarowej
T*P.
Tak wycenione dobra muszą mieć swoje
pokrycie w dochodach, te zaś możemy wyrazić
jako ilość znaków pieniężnych, jakimi w ciągu
roku posługują się podmioty gospodarcze
wykupując wspomniane dobra.
Tą ilość znaków czyli dochód wydany zobrazować
możemy jako sumę znaków funkcjonującej masy
pieniężnej pomnożoną przez ilość razy , jaką każdy
banknot ( przeciętny) został użyty do kupna towarów i tę
ilość za Fischerem oznaczymy przez ”V”.
Równanie równowagi przekształca się w równanie
zgodności dwóch sektorów- sektora towarowego i
pieniężnego, przyjmując znaną nam postać:
TP=MV
Zapis powyższy wskazuje na ścisłą współzależność jaka
zachodzi pomiędzy sektorem towarowym i pieniężnym. Ta
współzależność powinna być poddana dokładniejszej
analizie.
Rozpocznijmy od wstępnej tezy-
W WARUNKACH
STAŁOŚCI CEN
ZMIANY W SFERZE MONETARNEJ
PROWADZĄ DO ZMIAN STOPY PROCENTOWEJ
, A NA
TE,
W SEKTORZE TOWAROWYM
- REAGUJĄ W
ODPOWIEDNI SPOSÓB WYDATKI AUTONOMICZNE.
DLACZEGO?
ABY O TYM MÓWIĆ, MUSIELIŚMY MY
POZNAĆ
PIENIĄDZ. RYNEK PIENIĘŻNY.
ALE LUDZIE I INNE PODMIOTY
ALE LUDZIE I INNE PODMIOTY
PRZECHOWUJĄ PIENIADZ TROCHĘ
PRZECHOWUJĄ PIENIADZ TROCHĘ
INACZEJ- na to odpowiada:
INACZEJ- na to odpowiada:
TEORIA KRÓTKOOKRESOWEGO
ZAGREGOWANEGO POPYTU NA PIENIĄDZ
1.
wielkość przechowywana w
pieniądzu ( Md),
2.
wielkość przechowywana w
różnych formach oszczędności
(B).
3.
Wielkość dochodu
przechowywanego jest pewną
stałą częścią PNB mierzonego
metodą dochodowo- kosztową, tą
stałą wielkość określa się przez
współczynnik „k”
k= Md+B/ YDO
TEORIA KRÓTKOOKRESOWEGO
TEORIA KRÓTKOOKRESOWEGO
ZAGREGOWANEGO POPYTU NA
ZAGREGOWANEGO POPYTU NA
PIENIĄDZ
PIENIĄDZ
Pozwala to zapisać wielkość
przechowywanego dochodu:
k x YDO = Md+B , z
tego możemy
znależć Md, czyli wielkość
utrzymywaną w pieniądzu. Ta wielkość
to popyt na pieniądz.
Poziom stopy zwrotu od papierów
wartościowych i depozytów decyduje o
tym jaka wielkość dochodu będzie
przechowywana w tych aktywach.
Jeżeli przez umowne „h” określimy
stałą wielkość nabywanych aktywów
pod wpływem wzrostu stopy
procentowej o jeden punkt to: h=B/R
Czyli B= h*R to k x YDO =
Md+h*R, zatem popyt na pieniądz
będzie równy:
Md = k x YDO - h*R.
Oznacza to, że wyliczone Md musi
koniecznie wystarczyć do obsługi
całego obrotu towarowego czyli PNB.
Teraz postuluje się wrócić do prawa
Fischera gdyż ono jest prawdziwe.
Nie trafne jest tylko przyjęcie
założeń, np. że
V jest stałe.
T*P=Md*V to V= T*P/Md, czyli
PNB/Md ,
Wyliczone w ten sposób „V”
określa w ile razy, będący w obiegu
pieniądz (banknot ) był używany.
Znając szybkość obiegu pieniadza
możemy zapisać związek zwany w
ekonomii prawem obiegu pieniężnego:
prawem obiegu pieniężnego:
T*P = M*V
T*P = M*V
M*V
M*V
nazywane jest w makroekonomii
zdolnością transakcyjną pieniądza-
zdolnością transakcyjną pieniądza-
to
wartość transakcji, jaką w ciągu roku
jest w stanie obsłużyć pieniądz. Inaczej
rzecz ujmując to ilość znaków
pieniężnych jaką rynkowi towarowemu
oferuje rynek pieniężny.
Masa rzeczywistego pieniądza -
wyznaczana jest nie przez rynek ale
przez
władze
państwowe
(BC)
–
przyjmuje, że gdy rośnie dochód
agregatowy
(PNB)
to
nie
trzeba
zwiększać ilości pieniądza, jest ona w
tym czasie stała.
Chcąc zatem zrealizować wzrost PNB
trzeba
zwiększać
zdolność
transakcyjną,
a do tego w warunkach
niezmiennej masy pieniądza
niezbędny
jest wzrost szybkości obiegu pieniądza
„V”.
przykład
R
M/P V
M/P
M/P
PNB
V
V
ZT
ZT
600 2400
4 2400
600 3000
5 3000
600 3600
6 3600
600 4200
7 4200
Wzrost
PNB
wymaga - przy
niezmienionej podaży pieniądza-
wzrostu
szybkości
obiegu
pieniądza
.
Rośnie
wówczas
zdolność
transakcyjna
danej
masy pieniężnej
M/P
2400
4200
3600
3000
4
6
7
5
600
Stwierdzenie to poważnie zmienia poznaną przez nas
sekwencję przyczynowo skutkową modelu zagregowanego
popytu. Związki te powinniśmy przedstawić obecnie przy
pomocy takiej sekwencji :
R A A = r Y
DO
.+ (1-r) Y
DO
zasilenie
C odpływ
Nie wszystkie jednak składniki wydatku
autonomicznego w jednakowy sposób związane są ze
stopą procentową. Przyjrzeć się temu trzeba uważniej.
Mówimy o realnej stopie procentowej, którą
koniecznie należy odróżniać od nominalnej.
Taka stopa procentowa jest rynkową stopą
procentową pomniejszoną o wskaźnik oczekiwanej
inflacji.
Podkreślić przy tym należy, iż posługując się
realną stopą procentową, wie się naprawdę ile zarobi
się na depozytach.
***Ujemną zależność inwestycji od stopy procentowej dobrze
tłumaczy
TEORIA RÓWNOWAGI AKTYWÓW ( jest to teoria
mikroekonomiczna)
.
Stosując daleko idące uproszczenie można stwierdzić, że:
PODSTAWĄ DECYZJI WŁAŚCICIELA KAPITAŁU JEST
MAKSYMALIZACJA PRZYSZŁEGO DOCHODU Z
CZYNIONYCH LOKAT KAPITAŁU.
Inwestycje są tylko jedną z możliwych form lokat.
Zatem dysponent, aby dysponent kapitału zdecydował się
na inwestycje(np. fabrykę) a nie na akcje, obligacje, czy
inne papiery wartościowe-
spodziewana rentowność
inwestycji nie może być niższa od stopy zwrotu papierów
wartościowych, czyli od panującej na rynku stopy
procentowej.
Z tego wynika prawidłowość ekonomiczna, którą można
ująć następująco:
PANUJĄCA NA RYNKU STOPA PROCENTOWA
WYZNACZA DOLNĄ GRANICĘ DLA POZIOMU
RENTOWNOŚCI PODEJMOWANYCH INWESTYCJI.
Realizowane będą tylko te przedsięwzięcia inwestycyjne,
których stopa zwrotu jest wyższa lub równa stopie zwrotu
papierów wartościowych.
Stopa % , sama w sobie jest także elementem podejmowanych
inwestycji. Jest tak dla tego, że inwestycje są najczęściej finansowane
z kredytów.
Wzrost stopy procentowej pociąga za sobą wzrost płaconych odsetek
od kredytów, obniżając tym samym stopę zwrotu samych inwestycji.
Rola stopy % w kształtowaniu poziomu inwestycji jest jak
widać podwójna:
- raz określa ona pułap dolny dla wymaganej rentowności
projektów inwestycyjnych;
-
drugi raz – poprzez wpływanie na poziom kosztów
podejmowanych inwestycji – kształtuje ona poziom samej
rentowności inwestycji.
R
R
0
d= I/R
R
R
1
I
I
0
I
1
I
Jak widać nachylenie krzywej popytu inwestycyjnego zależy od parametru
„d”
Te dwie siły są zgodne co do kierunku działania, stąd wpływ
zmian stopy % na wielkość podejmowanych inwestycji
możemy syntetycznie przedstawić w postaci następującej
formuły:
I = e - dR, gdzie : I – inwestycje
R – realna stopa procentowa
(e, d) stałe współczynniki.
Współczynnik „d” jest tu czymś na wzór krańcowej
skłonności do konsumpcji- taką swoistą krańcową
skłonnością do inwestowania.
INFORMUJE NAS, O ILE ZWIĘKSZĄ (ZMNIEJSZĄ) SIĘ
INWESTYCJE, GDY STOPA PROCENTOWA OBNIŻY
SIĘ (WZROŚNIE) O JEDEN PUNKT.
Stałe „e” reprezentuje określony poziom inwestycji,
który jest niezależny od tego jak wysoki jest poziom
stopy procentowej.
Jest to dokładnie taki poziom inwestycji, który będzie
miał miejsce nawet wtedy, gdy stopa % przyjmie
poziom „0”.
KONSUMPCJA AUTONOMICZNA TO- JAK
PAMIĘTAMY ZAKUPY CZYNIONE PRZEZ
SPOŁECZEŃSTWO W OPARCIU ALBO
O ZGROMADZONE W BANKACH, W LATACH
UBIEGŁYCH OSZCZĘDNOŚCI, ALBO W OPARCIU
O KREDYTY- CZYLI PRZYSZŁE DOCHODY.
Zarówno w pierwszym jak i drugim przypadku mamy
do czynienia z oddziaływaniem stopy %; wpływa ona na
poziom uzyskiwanych bądź spłacanych procentów.
WZROST STOPY PROCENTOWEJ POWODUJE
SPADEK KONSUMPCJI AUTONOMICZNEJ, SPADEK
TEJ STOPY STYMULUJE DZIAŁANIE ODWROTNE.
Oznaczając przez „u” poziom konsumpcji , jaki miałby
miejsce , gdyby stopa% ukształtowała się na poziomie „0”,
a przez „l” skalę spadku pod wpływem wzrostu stopy % o
jeden punkt, funkcję konsumpcji autonomicznej możemy
zapisać
:
a= u – l*R
R
R
1
R
R
0
a
a
1
a
0
a
Jak widać z rysunku zachowanie jest podobne do inwestycji
– jednak elastyczność konsumpcji na zmiany stopy % jest
mniejsza od reakcji inwestycji, stąd funkcja jest bardziej
stroma.
EKSPORT NETTO A STOPA %
Oddziaływanie stopy procentowej nie ogranicza się tylko do
inwestycji i konsumpcji autonomicznej. Wpływa ona także
na poziom eksportu netto, zwłaszcza IMPORTU.
Najprościej można by to zapisać:
E
n
= g – m* Y
DO
Gdzie symbole oznaczają: g- czyli wielkość
autonomiczną ( w dotychczasowym
uproszczeniu- eksport),
m*Y
DO
- import.
Zapis ten jest nie pełny. Nie uwzględnia bowiem relacji
pomiędzy stopą % a kursem walut (kurs walutowy w
oparciu o parytet stopy % - prawo Walrasa- do tego
wrócimy).
Obecnie powiemy tyle, że jeżeli np. w Polsce stopa % rośnie,
to znaczy to, że złotówka staje się bardziej atrakcyjna,
opłaca się oszczędzać w złotówkach bardziej niż w innej
walucie ( np. w dolarach). Napływają do kraju oszczędności
innych krajów, tych gdzie stopa % procentowa jest niższa (
kapitały szukają swego miejsca w oparciu o stopę%).
Rosnący kurs złotówki podraża równocześnie nasze towary
za granicą; towary zagraniczne na naszym rynku tanieją. Tu
pojawia się prawidłowość:
WZROST STOPY % DOPROWADZA DO WZROSTU
WEWNĘTRZNEJ WALUTY, A TO POWODUJE
SPADEK EKSPORTU I WZROST IMPORTU.
Jeśli teraz oznaczymy jakimś symbolem np. „n”
współczynnik ukazujący skalę spadku eksportu netto pod
wpływem wzrostu stopy % o jeden punkt. To zmianę
eksportu wywołaną zmianą stopy % możemy zapisać:
To elastyczność eksportu przybierze postać: -n*R,
zaś funkcja eksportu netto:
Ex= g- m*Y
DO
– n*R
Funkcja ta zawiera w sobie jak widać składnik zależny
od dochodu otrzymanego . Ograniczając zapis tylko do
wielkości niezależnych od dochodu bieżącego ,
otrzymamy
Ex= g- n*R
FUNKCJA TA UKAZUJE ZWIAZEK
EKONOMICZNY POMIĘDZY STOPĄ %
I EKSPORTEM NETTO.
R
E
n
ZAKUPY RZĄDOWE A STOPA %
Ostatnią pozycją w obrębie popytu zagregowanego są wydatki Rządy na
dobra i usługi ( zakupy rządowe).
Zakupy te w przeciwieństwie do wszystkich pozostałych składników
wydatku autonomicznego, nie są wrażliwe na zmiany stopy %.
Brak wrażliwości zakupów rządowych na zmiany stopy% oznacza, że
współczynnik elastyczności wydatków państwa na dobra i usługi na zmiany
stopy procentowej, który także możemy jakoś oznaczyć, np. „w” – wynosi
zawsze 0.
Pozwala nam to na sformułowanie funkcji zakupów rządowych. Jeśli przez
„z” oznaczymy wielkość dóbr nabywanych przez rząd w warunkach stopy%
równej 0, to wspomnianą funkcję zapiszemy:
G = z – w*R gdzie (w=0)
Oznacza to , że stopa procentowa nie wpływa na poziom
tych wydatków.
Na razie możemy przyjąć takie stwierdzenie:
TO ZMIANY POZIOMU ZAKUPÓW RZĄDOWYCH
WYWOŁUJĄ MIĘDZY INNYMI ZMIANY W
POZIOMIE STOPY PROCENTOWEJ.
Jeżeli przyjmiemy, że wszystkie elastyczności wydatków
autonomicznych sprowadzimy do wspólnej postaci, np. przez
„d”
Oznaczymy średnią ważoną ( d, l, n, w), to nasz wydatek
autonomiczny, który miałby oddziaływać na gospodarkę trzeba
przedstawić w takiej formule:
A* = Â - dR, gdzie: A*- wydatek rzeczywisty
Â
- wydatek potencjalny
„d”- średnia ważona elastyczność
składników wydatku autonomicznego na stopę procentową.
To proste równanie ukazuje jak znaczna jest rola stopy procentowej
w kształtowaniu zmian poziomu PNB.
PRZY DANYM WYDATKU AUTONOMICZNYM „A”
WZROST STOPY % BĘDZIE POWODOWAŁ ZAWSZE
ODCIĄGNIĘCIE ŚRODKÓW WZBUDZAJĄCYCH
GOSPODARKĘ, W ŚLAD ZA TYM MALEĆ BĘDZIE POZIOM
RZECZYWISTEGO WYDATKU AUTONOMICZNEGO „A*”, CO
NASTĘPNIE PRZEZ MECHANIZM MNOŻNIKOWY
SPOWODUJE ZNACZNIE MNIEJSZY WZROST PNB.
Także mnożnik przybierze wzbogaconą postać:
= 1/ 1- [b(1-t) +n]
TE ZWIĄZKI SĄ PODSTAWĄ WYKORZYSTANIA W
MAKROEKONOMII MODELU IS – LM.
Stopy procentowe
• Jedne z najważniejszych zmiennych
w gospodarce.
• Wpływają na osobiste decyzje oraz
na ekonomiczne decyzje
przedsiębiorstw i gospodarstw
domowych.
• Stopa procentowa jest ceną
wykorzystywania obcego pieniądza.
Ryzyko stóp procentowych
• to istotny składnik ryzyka
finansowego każdego
przedsiębiorstwa.
• występuje jako możliwość
wystąpienia niekorzystnych zmian
wartości zobowiązań i należności
spowodowanych zmianami
rynkowego poziomu stóp
Przyczyny wystąpienia
ryzyka
• podejmowanie działań, których skutki
finansowe są odsunięte w czasie
• brak elastyczności dopasowania
pozycji o zmiennej stopie
procentowej po stronie aktywów
Ryzyko stóp procentowych może
być rozpatrywane jako:
• ryzyko zmiennych stóp procentowych –
występuje wówczas, gdy należności lub
zobowiązania są zabezpieczone stałymi
stopami w ogóle lub jeżeli są zabezpieczone
tylko w ciągu określonej części czasu trwania
umowy.
• ryzyko stałych stóp procentowych – wynika z
rezygnacji dostosowania stóp procentowych -
zarówno od należności, jak i zobowiązań – do
stóp rynkowych
Decyzja o zabezpieczeniu przed
ryzykiem stóp procentowych lub
rezygnacja z tego zabezpieczenia
zależą od spodziewanych zmian
rynkowych stóp procentowych i
nastawienia zarządu przedsiębiorstwa
do ryzyka.
Strategie zabezpieczania przed ryzykiem:
• pełne zabezpieczenie
• całkowita rezygnacja z zabezpieczenia
• strategia selektywnego zabezpieczenia
1. Stopa procentowa.
•Siły realne i finansowe gospodarki rynkowej są wtopione w
oba rynki (towarowy i finansowy) wspólnym dla obu sektorów
parametrem jest stopa procentowa patrz równania
równowagi
PNB = (A – d •
R
) { IS}
M = k • PNB – h •
R
{LM}
•To ona sprawia, że rynki te nie pozostają względem siebie w
izolacji. Lecz są ze sobą na zasadzie naczyń połączonych
ściśle sprzężone.
•Dzięki temu „ łączu” zmiany pierwotne zaistniałe, np. na
rynku towarowym są przenoszone na rynek pieniężny i rynek
ten dopasowuje się do zmian na rynku towarowym.
I odwrotnie to przez stopę procentową rynek towarowy
dostraja się do zmian na rynku pieniężnym. Na obu rynkach
zachodzi wówczas równowaga (zobacz s. 5)
1. Stopa procentowa i równowaga
rynkowa. C d.
Równowaga rynkowa definiowana jest jako równość popytu
podaży- stan do którego rynek dąży i który osiągnie????? w
punkcie zrównania obu funkcji. Stąd równanie zgody
:
UF= DW
UF = DO = DW
Stan, w którym wartość produkcji wytworzonej -UF ,
równa się sumie dochodów- DO i wydanych przez
społeczeństwo –DW
Jednakże okrężny obieg częściowo „zasilany” jest przez
pieniądz tworzony przez banki. Ma on swoją cenę – „R”;
wpływa
również
na wydatki rządowe
1. Stopa procentowa i
równowaga rynkowa
•„R” równoważy inwestycje i oszczędności ; wpływa
na częstotliwość i wielkość zaciągania kredytów, w
końcu :
„R” jest pomostem łączącym rynek towarowy z
rynkiem pieniężnym. Zmiany na jednym rynku -via-
stopa procentowa- są przenoszone na drugi rynek
Sektor towarowy
Sektor pieniężny
R
=
=
IS
LM
Model IS-LM
to model opisujący
równowagę w gospodarce na rynku dóbr
(towarów) i na rynku pieniądza,
który
pozwala łatwo przewidywać dostosowania w
gospodarce
przy
zastosowaniu
polityki
pieniężnej
lub
fiskalnej,
łagodnej
lub
restrykcyjnej.
Model ten odpowiada na pytanie „Czego
należy się spodziewać po stronie produkcji
finalnej i stopy procentowej jeżeli Bank
Centralny lub państwo zastosuje określony
wariant polityki restrykcyjnej lub łagodnej?”
Model wyprowadza się w sposób
analityczny
(równania) i
graficzny
(krzywe
w układzie współrzędnych).
Graficznie, krzywe IS i LM konstruuje
i analizuje się w układzie współrzędnych
wyznaczonych przez
dochód
i
stopę
procentową
.
Graficzną ilustracją stanu równowagi
w gospodarce jest punkt przecięcia krzywej
IS oraz krzywej LM
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
Krzywa
IS
to
zbiór
punktów,
obrazujących
różne
kombinacje
wytwarzanego w gospodarce dochodu
i stopy procentowej, przy których
rynek
dóbr
znajduje się w stanie równowagi.
Punkty leżące poza krzywą IS oznaczają
stany
nierównowagi
rynku
dóbr
gospodarki.
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
Aby wyprowadzić graficznie krzywą IS,
potrzebne są następujące zależności
(wykresy):
1. długookresowa funkcja oszczędności
S
Y
45
°
S(Y)
Ponieważ
długookresowa
skłonność
do
oszczędzania (s) jest
mniejsza niż 100% (np.
20%),
to
kąt
nachylenia
funkcji
będzie mniejszy niż
45°. Funkcja opisana
jest równaniem S(Y) =
s · Y, na przykład S(Y)
= 0,2 · Y
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
2. warunek równowagi na rynku dóbr
S
I
45
°
Warunek
równowagi
(równość inwestycji i
oszczędności)
jest
obrazowany
na
wykresie przez linię 45
°
.
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
3. zależność inwestycji od stopy
procentowej
Wraz ze wzrostem stopy
procentowej inwestycje
maleją, a przy tym
maleje ich wrażliwość
na
zmiany
stopy
procentowej.
r
I
I(r
)
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
Składając wszystkie trzy zależności...
zależność inwestycji
od stopy
procentowej
tu otrzymamy
krzywą IS
wa
run
ek
ró
wn
ow
ag
i
na
ry
nk
u d
ób
r
funkcja
oszczędności
Popyt globalny
Stopa procentowa
R
0
R
1
Dochód
Dochód
IS
45
0
AD
1
AD
2
0
0
Y
0
Y
1
E
0
E
1
Krzywa IS
Krzywa IS jest
zbiorem różnych
kombinacji
dochodu
i
stopy
procentowej
,
przy
którym
rynek
dóbr
znajduje się w
równowadze.
Krzywa IS opada
w dół.
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
S
Y
45
°
S(Y)
S
I
45
°
r
I
I(r
)
r
Y
IS
NACHYLENIE KRZYWEJ IS
W sytuacji równowagi na rynku dóbr
wyższej stopie procentowej musi towarzyszyć
niższy poziom dochodu, gdyż krzywa popytu
globalnego musi być położona niżej.
Jak stroma będzie krzywa IS, zależy od
reakcji
popytu
inwestycyjnego
i
automatycznego popytu konsumpcyjnego na
zmiany stopy procentowej
.
Im większe będzie
ograniczenie popytu
inwestycyjnego i automatycznego popytu
konsumpcyjnego
pod wpływem określonego
wzrostu stopy procentowej
, tym większy
większy
spadek poziomu dochodu zapewniającego
równowagę i tym mniejszy
mniejszy
będzie kąt
nachylenia krzywej.
PRZESUNIĘCIE KRZYWEJ IS
Zadaniem krzywej IS jest ilustrowanie
wpływu
samej
stopy
procentowej
na
przesunięcie krzywej popytu globalnego
i
zmiany poziomu dochodu
gwarantującego
gwarantującego
równowagę.
równowagę.
Ruchy wzdłuż krzywej informują o
zmianach
dochodu
zapewniającego
równowagę, spowodowanych przesunięciami
krzywej
popytu
globalnego,
będącymi
konsekwencją
wyłącznie
zmian
stopy
procentowej.
Jakkolwiek inne przyczyny przesunięcia
krzywej popytu globalnego muszą również
znaleźć odzwierciedlenie.
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR
IS’
r
Y
IS
Przesunięcie krzywej IS w
prawo (1) rozumiemy jako
wzrost popytu (ekspansywna
polityka fiskalna).
Przesunięcie krzywej IS w
prawo (1) rozumiemy jako
wzrost popytu (ekspansywna
polityka fiskalna).
(1
)
(2
)
AD<AS
AD>AS
Przesunięcie krzywej IS w
lewo (2) rozumiemy jako
spadek popytu (restrykcyjna
polityka fiskalna).
Przesunięcie krzywej IS w
lewo (2) rozumiemy jako
spadek popytu (restrykcyjna
polityka fiskalna).
Stąd,
wszystkie
punkty
powyżej krzywej IS oznaczają
przewagę
podaży
nad
popytem (bo aby je osiągnąć
trzeba zwiększyć popyt), zaś
pod krzywą nadwyżkę popytu.
Wpływ polityki fiskalnej na IS
Popyt globalny
Stopa procentowa
R
1
Dochód
Dochód
IS
45
0
AD
2
AD
1
0
0
Y
0
Y
1
E
0
E
1
IS
’
Łagodna polityka fiskalna przesuwa linię IS w prawo, a
restrykcyjna w lewo.
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR – ANALITYCZNIE (1)
Aby wyprowadzić
analitycznie
krzywą IS,
potrzebne są następujące zależności
(równania):
tożsamość dochodu
Y = C + I + G + NX
funkcja konsumpcji
C(Y) = C
a
+ c·(1-t)·Y
funkcja inwestycji
I(r) = I
a
+ b(r)·r
wydatki rządowe
G = G
a
funkcja eksportu netto
NX(Y,r) = NX
a
– m·Y – n·r
Podstawiając zależności do pierwszego
równania oraz oznaczając
AD
a
= C
a
+ I
a
+ G
a
+
NX
a
otrzymujemy...
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR – ANALITYCZNIE (2)
... równanie
krzywej IS
(zależność pomiędzy
stopą procentową i dochodem):
gdzie
jest mnożnikiem wydatków
autonomicznych.
n
b
AD
Y
n
b
α
1
Y
r
a
2. Równowaga na rynku
towarowym,
krzywa IS.
1.Pojęcia i związki:
• konsumpcja autonomiczna - nie związana z bieżącym
dochodem, realizowana dzięki sięganiu do rezerwuaru
konsumpcji odłożonej
;
• Wydatek autonomiczny (A) inwestycje + eksport netto + zakupy
rządowe + konsumpcja autonomiczna;
• Wydatek autonomiczny podażowy (A
S
), to dobra wytworzone
przez producentów z myślą, iż zostaną one nabyte przez rząd,
inne firmy, kontrahentów zagranicznych;
• Wydatek autonomiczny popytowy (A
D
), to towary nabyte nabyte
przez rząd, inne firmy, kontrahentów zagranicznych;
•
to właśnie przy danym potencjalnym wydatku autonomicznym
(A), wzrost stopy procentowej powoduje odciąganie środków od
inwestycji
;
prościej
więcej
środków
przeznaczamy
na
konsumpcje; wyższe stopy procentowe oznaczają mniej
zrealizowanych inwestycji, to oznacza zmniejszenie PNB
2.1. Krzywa IS - przykład
R
Wpływ R na A*
R
Wpływ stopy
procentowej –via
zmiany
wydatku rzeczywistego
na zmiany PNB
A*
PNB
IS
R
2
R
1
A
2
*
A
1
*
PNB
1
PNB
2
„
R” przesuwa rynek towarowy wzdłuż krzywej
IS
powodując, iż z tego
samego wydatku potencjalnego uzyskuje się różne wielkości
PNB
.
Punkty na IS to punktu w których gospodarka dopiero może się
znaleźć; w każdym z nich będzie w równowadze; o tym jaki to będzie
punkt zadecyduje dodatkowo sytuacja na rynku pieniężnym
Spadek R =
wzrost A*
Im większe A*
tym większy
PNB
A*=A -
dR
2.1. Krzywa IS - nachylenie
R
Wpływ
R na A*
R
Y
Y
IS
R
Y
Przy małym kącie
nachylenia ,
wzrost R
powoduje duży
spadek PNB.
Natomiast przy
dużej wartości
nachylenia
krzywej IS, ten
sam wzrost stopy
procentowej
powoduje
znacznie mniejszy
spadek PNBP
Y
R
IS
1/ • d – decyduje o reakcji na zmiany stopy procentowej o jeden punkt
procentowy (współczynnik kątowy)
2.1. Krzywa IS - przesunięcie
(wzrost wydatku autonomicznego przesuwa linię IS???)
R
R
A
Y(
PNB
)
IS
1
A
A
1
Wzrost A o 250j.p. z uwagi na procesy mnożnikowe ( =4) o cztery
razy więcej,
czyli o 1000j.p. – PNB = A; przecięcie IS z osią PNB to wartość
zmienionego wydatku autonomicznego pomnożona przez mnożnik:
1500 • 4 = 6000
A
2
A
IS
0
10
1250
1500
5000
6000
4000
2. Podsumowanie
Wzrost potencjalnego wydatku autonomicznego
powodującego przesunięcie krzywej
IS
–ma miejsce :
•Przy braku zmian stopy procentowej konsumenci i firmy
zaczną, pod wpływem optymistycznych ocen koniunktury,
przeznaczać
coraz
większe
środki
na
inwestycje
i
konsumpcyjne dobra trwałe ;
•Nastąpi wzrost zakupów rządowych. Jest to najczęściej
spotykany powód, dla którego rosną wydatki autonomiczne
;
Ruchy wzdłuż krzywej IS informują o zmianach
zrównoważonego PNB, spowodowanych tylko i wyłącznie
spadkiem stopy procentowej; To co powoduje zmiany wydatku
autonomicznego przy niezmiennej stopie procentowej
powoduje przesunięcie funkcji IS. Instrumentarium IS ukazuje,
iż zmiany poziomu PNB są następstwem zmian trzech
czynników:
PNB
R
A
t
n
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA
Krzywa LM
to zbiór punktów, obrazujących
różne
kombinacje
wytwarzanego
w
gospodarce dochodu i stopy procentowej,
przy których
rynek pieniądza
znajduje się w
stanie równowagi.
Punkty leżące poza krzywą LM oznaczają
stany nierównowagi rynku pieniądza.
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA – GRAFICZNIE (1)
Aby wyprowadzić graficznie krzywą LM,
potrzebne
są
następujące
zależności
(wykresy):
1. funkcja popytu na pieniądz transakcyjny
M
T
Y
45
°
M
T
(Y)
Wraz
ze
wzrostem
dochodu
popyt
na
pieniądz
transak-cyjny
rośnie, na ogół jednak w
tempie wolniejszym niż
sam dochód (współczynnik
kierunkowy jest mniejszy
niż 1),
np. M
T
(Y) = 0,2 ·Y
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA
2. równowaga popytu na pieniądz (transakcyjny i
spekulacyjny)
i podaży pieniądza (L)
Linia
(L)
oznacza
podaż
pieniądza. Jeżeli ma zachodzić
równowaga,
to
popyt
na
pieniądz ogółem musi równać
się podaży, czyli
M
T
+ M
S
= L.
Zależność ta jest obrazowana
przez
funkcję
liniową
(dla
danego L) nachyloną pod kątem
45
°
jak na rysunku.
Wzrost
podaży
pieniądza
oznacza
przesunięcie krzywej w prawo
(1).
M
T
M
S
45
°
L
1
50
150
20
180
(1
)
L
2
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA
3. zależność popytu (inwestycji)
spekulacyjnego od stopy procentowej
Wraz
ze
wzrostem
stopy
procentowej
popyt
spekulacyjny
na
pieniądz
maleje
podobnie
jak
w
przypadku
inwestycji
w ogóle.
r
M
S
I(r
)
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA
Składając wszystkie trzy zależności...
popyt spekulacyjny
a stopa procentowa
tu otrzymamy
krzywą LM
wa
run
ek
ró
wn
ow
ag
i
na
ry
nk
u p
ien
iąd
za
funkcja popytu
na pieniądz
transakcyjny
Dochód
Stopa procentowa
R
0
R
1
LM
0
0
Y
0
Y
1
E
0
E
1
Realne zasoby
pieniądza
E
0
LL
0
LL
1
E
1
R
1
R
0
Krzywa LM
jest zbiorem różnych kombinacji stopy
procentowej
i dochodu, przy których rynek pieniężny
znajduje się w równowadze.
Jest to krzywa, wzdłuż której popyt na zasoby pieniądza w
wyrażeniu realnym jest równy podaży realnych zasobów
pieniądza, które możemy oznaczyć jako L
(wg. Keynesa krzywa preferencji płonności).
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA
M
T
Y
45
°
M
T
(Y)
M
T
M
S
45
°
r
M
S
I(r
)
r
Y
LM
3. Równowaga na rynku pieniężnym, a
krzywa LM
• Krzywa związana z popytem na pieniądz, cyrkulacją określonej
masy pieniądza; masy transakcyjnie obsługującej agregatową
podaż; do zmiany podaży pieniądza zawsze dostosowuje się
popyt nań, a nie odwrotnie:
M/P =k • Y – h • R
gdzie: h –elastyczność popytu na obligacje względem stopy
procentowej; k - relacja dochodu przechowywanego do
dochodu otrzymywanego Y –wartość PNB
• Równowaga na rynku pieniężnym możliwa jest dzięki procesom
zachodzącym w obrębie popytu , to tą drogą
podaż pieniądza M
S
=M
D
popyt na pieniądz[1]
[1] –
jest to możliwe dzięki obligacjom za pomocą których państwo naprowadza
popyt na pieniądz na pożądaną podaż.
3. Krzywa LM c d.
Ilość pieniądza (Masa pieniądza)
wyznaczana nie przez rynek ale przez państwo
(BC) – przyjmuje, że gdy rośnie dochód
agregatowy (PNB) to nie trzeba zwiększać
podaży pieniądza, jest ona w tym czasie stała.
Chcąc zatem zrealizować wzrost PNB trzeba
zwiększać zdolność transakcyjną; do tego w
warunkach
niezmiennej
masy
pieniądza
niezbędny jest wzrost szybkości obiegu
pieniądza „V”. Rządzi tu znana państwu zasada
równości wartości PNB z wartością zdolności
transakcyjnej pieniądza:
PNB = M•V = ZT przypomnijmy temat o
pieniądzu na rynku
3.1. Krzywa LM c d. - przykład
R
M/P V
M/P
M/P
PNB
V
V
ZT
ZT
600 2400
4 2400
600 3000
5 3000
600 3600
6 3600
600 4200
7 4200
Wzrost
PNB
wymaga - przy
niezmienionej podaży pieniądza-
wzrostu
szybkości
obiegu
pieniądza.
Rośnie
wówczas
zdolność
transakcyjna
danej
masy pieniężnej
M/P
2400
4200
3600
3000
4
6
7
5
600
3.1. Krzywa LM c d.
Wzrost zdolności transakcyjnej dokonanej tylko i wyłącznie drogą
szybkości obiegu pieniądza nazywamy
rozciąganiem zdolności
transakcyjnej istniejącej masy pieniądza
;
•Rozciąganie zdolności transakcyjnej
jest zawsze związane ze
wzrostem szybkości obiegu pieniądza, przyśpieszenie to jednak nie
jest ostateczną przyczyną „rozciągania” zdolności transakcyjnej; jest
ono widocznym i łatwo mierzalnym jego skutkiem. Tym co
ostatecznie popycha ludzi do szybszego obracania pieniądzem jest:
wzrost stopy procentowej;
•Gdy rośnie stopa procentowa to wówczas - zgodnie ze znaną
państwu teorią Tobina rosną tzw. odsetki utracone; ludzie częściej są
w banku, aby zamieniać tę samą ilość bonów na pieniądze;
częstotliwość transformacji bonów rośnie.
3.1.1 Krzywa LM c d.
W warunkach stałej masy pieniężnej i rosnącego
PNB wzrost „R” wywołuje dwa istotne dla równowagi
bieżącej skutki:
1. Wymusza wzrost „V”, co zapewnia określony przez
PNB wzrost zdolności transakcyjnej pieniądza, dzięki
czemu wytworzone towary znajdują nabywców;
2. Coraz więcej dochodu otrzymywanego kierowane
jest na zakup
obligacji
, co sprawia, iż przy wyższym
dochodzie otrzymywanym „DO” ludzie zadowalają
się tą samą co poprzednio masą pieniężną. Nie ma
więc potrzeby powiększania pieniądza i równowaga
na rynku pieniężnym nie jest zakłócona.
3.2. LM , znaczenie stopy procentowej
To, jak stopa procentowa, w warunkach rosnącego dochodu
i przy stałym poziomie masy pieniądza, zapewnia stosowny
wzrost „ZT”, utrzymując przy tym równowagę na rynku
finansowym, ukazuje właśnie funkcja LM .Uzyskujemy ją z
równania:
R = k/h •ZT -1/h •M/P;
Interpretacja: Linia LM obrazuje, jak zmiana R
rozciąga
zdolność
transakcyjną
danej
masy
pieniężnej
h –elastyczność popytu na obligacje względem stopy
procentowej; k - relacja dochodu przechowywanego do
dochodu otrzymywanego: obie związane z czynnikiem
subiektywnym.
Funkcja LM wyprowadzona
z behawioralnej a nie normatywnej funkcji popytu na pieniądz : L(Y,R)
-
D,
M/P
- S
(przy czym ZT = PNB)
3.3. LM , przykład: M =600
R
V
600
4
5
4
2400
6
3000
4200
3600
ZT
W gospodarce czteropunktowa
stopa procentowa powoduje, iż
masa 600 wykonuje 4 obroty
generując 2400j.p.; gdy „R”
rośnie do 6% ten sam zasób
pieniądza
krąży
szybciej
i
wykonuje 5 obrotów, itd.: 8% -
6…..
8
10
7
6
Wzrost stopy procentowej przesuwa rynek pieniężny wzdłuż krzywej „LM”,
powodując wzrost zdolności transakcyjnej osiąganej z danego
zasobu pieniądza.
„LM” obejmuje zestawy par punktów ZT i R, które przyjmują takie wartości,
że zapewniają równowagę na rynku pieniężnym
3.3. LM , nachylenie
O nachyleniu decyduje relacja pomiędzy:
k
–
udział
dochodu
przechowywanego
do
dochodu
otrzymywanego i h –elastyczność popytu na obligacje względem
stopy procentowej;
•k/h interpretowane jest, jako
miara rozciągliwości
istniejącej masy pieniądza; relacja ta odpowiada na pytanie o ile
wzrost
stopy
procentowej
o jeden punkt procentowy powiększy zdolność transakcyjną
;
można powiedzieć, że parametr k/h jest współczynnikiem
kierunkowym LM; Im rynek bardziej wrażliwy na zmiany R, tym
funkcja LM bardziej pochyła. To ta właściwość czyli zdolność
do rozciągania, której wyrazem jest elastyczność funkcji LM ma
istotny wpływ na skuteczność polityki monetarnej; istotna
bowiem jest intensywność reakcji podmiotów gospodarczych na
impulsy monetarne: większa elastyczność mniejsze zmiany stop
procentowych; mniejsza elastyczność konieczność większych
zmian stóp procentowych; w rezultacie te same zmiany ZT w
zależności od zdolności do rozciągania wymagają różnych
zmian stóp procentowych -zobacz s.20.
3.3. Krzywa LM - nachylenie c d.
R
R
Y
Y
LM
R
1
GNP
GNP
R
2
LM
Te same zmiany ZT w zależności od zdolności do rozciągania wymagają
różnych zmian stóp procentowych; Duża rozciągliwość małe wzrosty
stóp procentowych; Mała rozciągliwość duże zmiany stóp procentowych
A)
Duża
rozciągliwość
B)
Mała
rozciągliwość
LM; co więcej:
Parametry
k/h
oraz
– 1/d
określają kąty nachylenia funkcji LM i
IS; chociaż odnoszą się do dwóch różnych rynków odpowiadają
na to samo pytanie: jak , z jaką siłą na zmiany stopy
procentowej zareagują odpowiednie segmenty gospodarki?
I co najważniejsze reakcje te nie są zbieżne, tylko
przeciwstawne, bynajmniej do osiągnięcia równowagi, to
znaczy:
Wzrost/
spadek
stopy procentowej oznacza spadek/
wzrost
GNP –
rynek towarowy;
Wzrost/
spadek
stopy procentowej oznacza wzrost /
spadek
ZT –
na rynku pieniężnym przy wzroście stopy procentowej zdolność
transakcyjna
rośnie
i odwrotnie
3.3. Krzywa LM - przesunięcie.
R
ZT
LM
Przesunięcie oznacza wzrost lub spadek zasobu pieniądza; przesunięcie tylko
poprzez zmiany w podaży pieniądza; jeśli rząd powiększa realny zasób podaży
pieniądza stwarzając tym samym przesłanki do wzrostu zdolności transakcyjnej;
Czyni to zawsze o wartość wskazaną przez iloraz M /k .Stopa procentowa nie
jest tu parametrem aktywnym. Aktywne natomiast mogą być ceny;
Wzrost obniża realny zasób; spadek podwyższa realny zasób pieniądza.
LM
600
900
M
300
Skalę przesunięcia
wyznacza iloraz M /k;
dla k=0,25, M = 300
przesuniecie
wyniesie1200 jednostek
2400
3000
NACHYLENIE KRZYWEJ LM
Krzywa LM wznosi się.
Przy większym poziomie dochodu
niezbędna jest wyższa stopa procentowa, oby
nie dopuścić do wzrostu popytu na pieniądz i
utrzymać rynek pieniężny w równowadze
przy niezmienionej podaży pieniądza.
W im większym stopniu dany przyrost
dochodu oddziaływa na wzrost wielkości
zapotrzebowania na pieniądz, tym większy
będzie wzrost stopy procentowej konieczny
do zachowania równowagi na rynku
pieniężnym i tym bardziej stroma będzie
krzywa LM.
PRZESUNIĘCIE KRZYWEJ LM
Krzywą
konstruujemy
dla
danej
wielkości realnych zasobów pieniądza.
Jeżeli poruszamy się wzdłuż krzywej, wyższej
stopie procentowej musi towarzyszyć większy
dochód, gdyż tylko wtedy będzie możliwe
zbilansowanie wielkości zapotrzebowania na
realne zasoby pieniądza ze stałą jego podażą.
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA
r
Y
LM
Przesunięcie krzywej LM w
prawo (1) rozumiemy jako
wzrost realnej podaży
pieniądza (ekspansywna
polityka monetarna).
Przesunięcie krzywej LM w
lewo (2) rozumiemy jako
spadek realnej podaży
pieniądza (restrykcyjna
polityka monetarna).
Stąd, wszystkie punkty
powyżej krzywej LM
oznaczają przewagę popytu
nad podażą na pieniądz (bo
aby je osiągnąć trzeba
zwiększyć podaż pieniądza),
zaś pod krzywą nadwyżkę
podaży.
Przesunięcie krzywej LM w
prawo (1) rozumiemy jako
wzrost realnej podaży
pieniądza (ekspansywna
polityka monetarna).
Przesunięcie krzywej LM w
lewo (2) rozumiemy jako
spadek realnej podaży
pieniądza (restrykcyjna
polityka monetarna).
Stąd, wszystkie punkty
powyżej krzywej LM
oznaczają przewagę popytu
nad podażą na pieniądz (bo
aby je osiągnąć trzeba
zwiększyć podaż pieniądza),
zaś pod krzywą nadwyżkę
podaży.
LM’
(1
)
(2
)
L>M
L<M
Stopa procentowa
R
1
LM
0
0
Y
’
M
’
Realne zasoby
pieniądza
LL
1
LM
’
M
Dochó
d
Jeżeli państwo zastosuje politykę restrykcyjną, podaż będzie
malała.
Restrykcyjna polityka pieniężna przesuwa linie LM w lewo, a
łagodna w prawo.
Wpływ polityki pieniężnej na linię LM
KRZYWA LM – RYNEK PIENIĄDZA – ANALITYCZNIE (1)
Aby wyprowadzić
analitycznie
krzywą LM,
potrzebna jest następująca zależność
(równanie):
M = (
k
·Y -
h
·r) ·P
gdzie
k
- współczynnik wrażliwości popytu transakcyjnego
na zmiany dochodu
h
- współczynnik wrażliwości popytu spekulacyjnego
na zmiany stopy procentowej
P
- poziom cen
KRZYWA IS – RYNEK DÓBR – ANALITYCZNIE (2)
Przekształcając otrzymujemy równanie
krzywej
LM
(zależność pomiędzy stopą procentową i
dochodem):
P
M
h
1
Y
h
k
Y
r
gdzie M/P oznacza
realną
podaż pieniądza.
ROZWIĄZANIE UKŁADU IS-LM
Traktując równania IS i LM jako układ możemy
wyznaczyć dochód i stopę procentową
odpowiednio dla równowagi w gospodarce jako:
P
M
n
b
n
b
k
h
AD
h
n
b
k
h
Y
a
)
(
)
(
)
(
)
(
n
b
k
h
P
M
AD
k
r
a
mnożnik monetarny
mnożnik
fiskalny
ROZWIĄZANIE UKŁADU IS-LM
Bardzo istotne jest zwłaszcza równanie
dochodu, które pozwala stwierdzić o
skuteczności polityki fiskalnej i monetarnej, jeśli
zapiszemy je jako:
P
M
n
b
n
b
k
h
AD
h
n
b
k
h
Y
a
)
(
)
(
)
(
Współczynniki mówiące o wpływie zmian popytu
autonomicznego (skuteczność polityki fiskalnej)
oraz zmian podaży pieniądza (skuteczność
polityki monetarnej) określa się odpowiednio
jako
mnożnik fiskalny
i
mnożnik monetarny
.
MODEL IS-LM
r
Y
LM’
IS’
Y
*
r
*
Punkt
przecięcia
się
krzywych
IS
i
LM
wyznacza taki poziom
dochodu
i
stopy
procentowej,
przy
których
osiągana
jest
jednocześnie równowaga
na
rynku
dóbr
E
(zagregowany
popyt
równa się zagregowanej
podaży) oraz na rynku
pieniądza
(popyt
na
pieniądz
równa
się
podaży pieniądza).
Punkt
przecięcia
się
krzywych
IS
i
LM
wyznacza taki poziom
dochodu
i
stopy
procentowej,
przy
których
osiągana
jest
jednocześnie równowaga
na
rynku
dóbr
E
(zagregowany
popyt
równa się zagregowanej
podaży) oraz na rynku
pieniądza
(popyt
na
pieniądz
równa
się
podaży pieniądza).
E
POLITYKA FISKALNA W MODELU IS - LM
r
Y
LM
IS
Y
*
r
*
(2)
Analogicznie,
restrykcyjna
polityka
fiskalna
prowadzi
do
zmniejszenia dochodu i
stopy procentowej.
(2)
Analogicznie,
restrykcyjna
polityka
fiskalna
prowadzi
do
zmniejszenia dochodu i
stopy procentowej.
IS
1
Y
1
r
1
1
2
(1)
Efektem
towarzyszącym
ekspansywnej
polityce
fiskalnej - poza wzrostem
dochodu - jest wzrost
stopy procentowej oraz
tzw.
efekt
wypierania
(crowding-out),
polegający
na
zmniejszeniu
w
strukturze
dochodu
udziału popytu sektora
prywatnego (przez wzrost
stopy
procentowej),
a
zwiększenie
udziału
sektora publicznego.
(1)
Efektem
towarzyszącym
ekspansywnej
polityce
fiskalnej
- poza wzrostem
dochodu - jest wzrost
stopy procentowej oraz
tzw.
efekt
wypierania
(crowding-out),
polegający
na
zmniejszeniu
w
strukturze
dochodu
udziału popytu sektora
prywatnego (przez wzrost
stopy
procentowej),
a
zwiększenie
udziału
sektora publicznego.
POLITYKA MONETARNA W MODELU IS-LM
r
Y
LM
0
IS
Y
*
r
*
(2) Analogicznie,
restrykcyjna polityka
monetarna prowadzi do
zmniejszenia dochodu i
podwyższenia poziomu
stóp procentowych.
(2) Analogicznie,
restrykcyjna polityka
monetarna
prowadzi do
zmniejszenia dochodu i
podwyższenia poziomu
stóp procentowych.
LM
1
Y
1
r
1
1
2
(1) Efektem
towarzyszącym
ekspansywnej polityce
monetarnej - poza
wzrostem dochodu - jest
spadek stopy
procentowej.
(1) Efektem
towarzyszącym
ekspansywnej polityce
monetarnej
- poza
wzrostem dochodu - jest
spadek stopy
procentowej.
POLITYKA FISKALNA I MONETARNA W MODELU IS
- LM
r
Y
LM
0
IS
Y
*
r
*
Odpowiednia
kombinacja
ekspansywnej polityki
fiskalnej (1) i
monetarnej (2) może
prowadzić do wzrostu
dochodu przy nie
zmienionym poziomie
stóp procentowych.
Odpowiednia
kombinacja
ekspansywnej
polityki
fiskalnej
(1)
i
monetarnej
(2) może
prowadzić do wzrostu
dochodu przy nie
zmienionym poziomie
stóp procentowych.
LM
1
Y
1
2
IS
1
1
Podsumowanie LM
• Ruch wzdłuż krzywej LM spowodowany jest
zmianami stopy procentowej i oznacza
rozciąganie bądź kurczenie ZT danej masy
pieniężnej;
• Przesunięcie LM wywołują zmiany podaży
pieniądza lub zmiany cen
ZT
R
M
ZT (PNB)
4. Równowaga IS – LM.
R
IS
LM
Równowaga ogólna ma
miejsce, gdy gospodarka
znajduje
się
w
tym
samym punkcie zarówno
dla
IS,
jak
i LM. Brak jest wówczas
sił prących ku zmianom.
Zdolność
transakcyjna
jest
wówczas
zawsze
równa wartości PNB :
PNB = M • V
A
B
4.1. Równowaga komentarz
•IS
oraz
LM
obrazują, każda z osobna, potencjalne
stany równowagi, zaś jak zauważono na wykresie
powyżej (s.24) gospodarka (dwa rynki rozpatrywane
łącznie) dla punktów A i B nie jest w równowadze,
•Uruchamiany jest mechanizm rynkowy wywołujący
procesy dostosowawcze - przez zmiany (spadek
stopy procentowej) do zgodności dążą PNB i ZT: gdy
stopa procentowa maleje rośnie PNB (patrz na
IS
) i
jednocześnie zmniejsza się ZT (patrz na
LM);
•Gospodarka znajdująca się dotąd na liniach IS i LM
(punkty A i B) -przesuwa się po tych liniach w tym
samym kierunku; proces ten trwa do momentu, w
którym ZT nie zrówna się PNB
1. Rynek towarowy i pieniężny będą we wzajemnej
równowadze tylko wtedy, jeśli równowaga na obu
rynkach
wziętych
z osobna nastąpi przy tych samych wartościach stopy
procentowej i PNB.
2. Gospodarka przesuwając się po liniach LM i IS dochodzi
do punktu równowagi; w punkcie przecięcia ma miejsce
nie tylko równość - stopa procentowa, która pod presją
sił zewnętrznych dotąd, od zaznaczonych punktów
malała, przestaje się zmieniać.
3. Równowaga to nie równość, lecz stan spoczynku układu
sił, to koniec dopasowywania się jednego rynku do
drugiego.
4. W tym punkcie obie siły rynkowe równoważą się; od tego
momentu stan na jednym rynku przestaje wpływać na
drugi.
4.1. Równowaga komentarz Cd.
4.1.1. IS- LM
-
Prawo WALRASA
W
punkcie przecięcia linii LM z linią IS w równowadze
znajdują się trzy rynki: towarowy VP = MS –każdy
towar wytworzony sprzedano; kredytowy, bo każdy
wyemitowany bon znalazł swojego nabywcę – B
S
= B
D
;
w końcu pieniężny, bo popyt na pieniądz zrównał się
z podażą – M
S
=M
D
. Bilansujące się wartości tworzące
każdy rynek pozwalają na zapis ogólnego stanu
rynków:
(MS- VP)+ (B
S
– B
D
) – (M
S
–M
D
) =0
Na mocy powyższego zapisu, jeżeli dwa rynki znajdują
się w stanie równowagi, to automatycznie w
równowadze jest rynek trzeci. Ta właściwość nosi
nazwę prawa Walrasa