WYKŁAD  V

Diagnoza w psychologii 

klinicznej

 

 

Diagnozę kliniczną ujmujemy w 

dwojaki

sposób:
• jako postępowanie 

diagnostyczne – proces diagnozy

• jako wynik badania – orzeczenie, 

ekspertyza, ewaluacja 

 

 

Cele diagnozy klinicznej (komu i do czego 

mają

służyć rezultaty postępowania 

diagnostycznego)

• Cele interwencyjne

Diagnoza stanowi etap przygotowawczy dla:
a). Podjęcia intencjonalnej, zaplanowanej aktywności,
zmierzającej do pojawienia się u podmiotu
pożądanych zmian: psychoterapia, rehabilitacja 
psychologiczna, interwencja kryzysowa, 
psychoprofilaktyka, wspomaganie rozwoju 

 

 

b). Podjęcia działań odsuniętych w czasie lub 

odseparowanych od postępowania psychologa 
diagnosty: orzecznictwo w postępowaniu 
rentowym, określenie o zdolności do 
odbywania służby wojskowej, postępowanie 
medyczne  wskutek nozologicznej diagnozy 
neuropsychologicznej itp.

     Proces interwencji polega na tym, iż nie 

dopuszcza się do sytuacji, w której 
właściwości podmiotu i cech sytuacyjnych 
mogłyby doprowadzić do psychopatologii  

 

 

• Cele selekcyjne (współpraca z 

psychologami pracy, edukacji): 

poradnictwo np. rodzinne, zawodowe, 

przydatności do grup zadaniowych, typów 

edukacji itp.

Cele interwencyjne i selekcyjne mają 
charakter strategiczny, realizację których 
zabezpieczają szczegółowe cele pośrednie – 
stopniowane:

 

 

• Stwierdzenie i opis występującego u 

danej osoby deficytu lub dysfunkcji

• Określenie drogi, która doprowadziła 

do stanu aktualnego (mechanizmu 
patogenetycznego)

• Określenie mechanizmów, które mogą 

doprowadzić do pożądanej zmiany wraz 
z ustaleniem zasobów, czynników 
kompensacyjnych

• Sformułowanie planu interwencji

 

 

Cele diagnozy klinicznej w perspektywie 

czasowej 

według H. Sęk 2007

                                         Diagnoza kliniczna

Przeszłość                     Teraźniejszość                   Przyszłość 

    Czynniki                               Opis stanu                              Stan
etiopatogeniczne                      aktualnego                           pożądany

   Interpretacja i wyjaśnianie                    Plan interwencji
   

 mechanizmy psychopatologiczne       

                   i prognoza 

                                                                      

mechanizmy korekcji  

                                            

                          
                                         

                                                                   

                              

                                               Wymiar czasowy                                       

                

 

 

Przygotowanie orzeczenia – elementy składowe:
1. Dane wstępne (ogólne dane o pacjencie, 

kliencie, problemie, powody zgłoszenia, 
oczekiwania)

2. Opis aktualnego zachowania i aktualnej 

sytuacji

3. Dane biograficzne (krótka historia życia, 

historia problemu klinicznego)

4. Dane o środowisku życia i działania, z 

uwzględnieniem rożnych sfer (nauki, pracy, 
rodziny)

 

 

5. Dane z badań testowych i wnioski

6. Opis zaburzenia, hipotetyczne wyjaśnienie 

jego mechanizmów i etiologii oraz 
patogenezy, charakterystyka podmiotowych 
oraz środowiskowych zasobów

7. Wnioski ogólne i wskazania do interwencji 

selekcyjnej lub pomocowej

 

 

                              
                                    diagnoza zaburzeń (objawów,     
   

DIAGNOZA      

mechanizmów, przyczyn) - 

negatywna

   CAŁOŚCIOWA     ………………………………………
                                    diagnoza zasobów: jednostkowych i 
                                    środowiskowych – 

pozytywna

Diagnoza, której celem jest pomoc jest realizowana w 

modelu 

funkcjonalnym i psychospołecznym

Diagnoza, której celem jest selekcja uwzględnia również 

model 

nozologiczny

 

 

Komunikowanie diagnozy
• Zależy od odbiorcy: 
- Urząd: komunikat ogólny i ściśle
    odpowiadający na zadawane pytanie
- Inny specjalista (lekarz, pedagog, opiekun 

społeczny): orzeczenie powinno być obszerne, 

zawierać opis zaburzeń, wyjaśniać ich 

patogenezę i przyczyny, zawierać informacje o 

zasobach pacjenta

- Członkowie rodziny: powinno uwzględniać ich  

życzenia i respektować ich wzajemne relacje, 

powinno być dostosowane do możliwości 

odbiorcy

 

 

- Pacjent: należy dostosować do potrzeb i 

możliwości, należy omówić konkretne 
zachowania, uwzględnić mocne i słabe 
strony, informacje o tych właściwościach, na 
które pacjent może mieć wpływ

Zagrożenie jatropatogenią, czyli 

komunikowaniem w nie-  

właściwy sposób

 

 

Diagnoza kliniczna grupy odnosi się do 
struktury i funkcjonowania różnych grup i 
instytucji
Struktura: popularność społeczna, władza, 
komunikacja, podział ról
Funkcjonowanie: realizacja celów i norm 
grupowych, spójność, adaptacyjność, 
dynamika

 

 

Ekspertyza psychologiczna to diagnoza 
skoncentrowana na problemie społecznym 

z 

uwzględnieniem kontekstu społecznego i 
jednostkowego – sporządza ją doświadczony 
specjalista lub zespół specjalistów
• Sądowa – ocena poczytalności i/lub 

wiarygodności świadków

• Społeczna – poziom zdrowia i jego 

zagrożeń, poziom jakości życia, poziom 

funkcjonowania instytucji  np. szkoły

 

 

Problem społeczny to doświadczana przez 
ludzi rozbieżność pomiędzy obecnym 
(rzeczywistym, istniejącym stanem) a 
idealnym (normatywnym, oczekiwanym) 
poziomem zachowania wyznaczonego 

przez 

warunki środowiska społecznego 

(Kowalik, 

2000)

 

 

Ewaluacja to proces zbierania informacji o 
przebiegu działania i uzyskiwanych efektach 
oraz ich analizowania w celu udoskonalenia 
przebiegu tego procesu i osiągnięcia 
zamierzonych efektów

Rodzaje: 

• Wewnętrzna (uczestnicy i organizatorzy  

programu pomocowego) i zewnętrzna (osoby 

nie związane z działaniami pomocowymi)

• Reaktywna (po zakończeniu działań) i 

proaktywna (w toku realizacji działań 

umożliwiająca ich modyfikację)

 

 

Psychologia rozwoju człowieka

Podstawowe pytania diagnostyczne
I.

Co badamy?

1.

Co jest przedmiotem naszego 

zainteresowania:

-

Cecha osoby (inteligencja, samoocena, 

temperament, emocjonalność itp.)

-

Zjawisko rozwojowe (fantazjowanie 

dziecka, gotowość szkolna, ryzykowne 

zachowania w okresie dorastania, radzenie 

sobie ze stratą w okresie późnej 

dorosłości)

 

 

2. Czy jest to zjawisko typowe dla 

danego okresu rozwojowego

3. Czy jest to zjawisko kluczowe, w 

sposób zasadniczy powiązane ze 
zmianami dokonującymi się w 
analizowanym okresie rozwoju

 

 

II. Jak to się zmienia w czasie
1. Jakie formy przyjmuje to, co 

badamy we wcześniejszych 

okresach rozwoju?

2. Jakie formy przyjmuje to co badamy 

w późniejszych okresach rozwoju?

3. Jaka jest dynamika zmiany tego, co 

badamy?

4. Czy zmiany są systematyczne, 

płynne, czy stopniowe, skokowe?

 

 

5.Czy można wyróżnić okresy zmian szczególnie 

intensywnych?

6. Czy można wyróżnić tzw. fazę latentną w 

rozwoju tego co badamy?

III. Od czego zależy ta zmienność?
1. Jakie czynniki podmiotowe i środowiskowe 

powiązane są z tym co badamy?

2. Jaki jest charakter tego powiązania?
3. Czy czynniki, które są powiązane  z tym co 

badamy działają niezależnie od siebie czy w 

interakcji ze sobą?

4. Jakie są czynniki ryzyka, a jakie są 

sprzyjające?

 

 

Czynniki gwarantujące trafność diagnozy:
• Korzystanie z różnych źródeł informacji
• Stosowanie różnych narzędzi diagnostycznych
• Prowadzenie obserwacji i badań w różnych 

sytuacjach: codziennych – nietypowych, łatwych – 

trudnych

• Powtarzanie obserwacji i badań, by ocenić 

rzetelność zbieranych informacji

• Konfrontowanie ze sobą informacji pochodzących 

z różnych źródeł by ocenić ich trafność

• Korzystanie z wiedzy naukowej (teorii) przy 

analizowaniu, ocenie i interpretacji zbieranych 

informacji