Obraz morfologiczno 

kliniczny zespołu złego 

wchłaniania. 

Klasyfikacja zaniku 

kosmków wg. Marsha

Marta Swarowska

Złe wchłanianie to niedostateczna 

absorpcja tłuszczów, witamin, białek, 
węglowodanów, elektrolitów, 
związków nieorganicznych i wody

Zespł złego wchłaniania 

To końcowe następstwa upośledzonego 

transportu substancji pokarmowych z 
jelita

Objawy kliniczne

• Oddawanie pienistego żółtego lub 

szarego stolca o objętości powyżej 
500ml 

• Oddawanie 6g tłuszczu w stolcu na 

dobę

• Biegunka
• Wydalanie niestrawionych pokarmów
• Bolesne skurcze jelit

Konsekwencje złego 

wchłaniania dotyczące układów

1.

Układ kriowtwórczy

–

Niedokrwistość z niedoboru żelaza, wit. B

6

,kwasu foliwego lub wit. B

12

–

Krwawienia z powodu niedoru wit.K

2.

Układ mięśniowo-szkieletowy

–

Spadek masy kostnej 

–

Tężyczka wywołana zaburzenimi wchłaniania wapnia, magnezu, wit. D, białek

3.

Układ wydzielania wewnetrznego

–

Zatrzymanie miesiączki

–

Impotencja

–

Bezpłodność 

–

Nadczynność przytarczyc w przelekłych niedoborach wapnia i wit. D

4.

Skóra

–

Plamica i wybroczyny z powodu niedoboru wit. K

–

Obrzęk z powodu niedoboru białek

–

Zapalenie skóry

–

Nadmierne rogowaqcenie z powodu niedobru wit. A, cynku, kwasów 

tłuszczowych, kwasu nikotynowego

5.

Układ nerwowy

–

Obwodowa neuropatia z powodu niedoboru wit. B

12

Celiakia

• Jest wynikiem reakcji immunologicznej 

na bialko- gliaolynę- składnik glutenu

• Prawdopodobnie z powodu defektu w 

budowie nabłonka jelita gluten uszkadza 
komórki nabłonkowe, powodując zanik 
kosmków jelitowych

• Ich brak uniemożliwia prawidłowe 

wchłanianie wartościowych składników

Obra kliniczny

• Celiakia pojawia się w 4-6 tygodniu po wprowadzeniu 

do diety dziecka jedzenia zawierającego gluten

• Zdrowe do tej pory dziecko zaczyna oddawać stolce:

– obfite 
– Płópłynne
– Cuchnące
– Połyskliwe (bo zawierają niestrawione tłuszcze)

• Dziecko przestaje przybierać na wadze
• Brzuch staje się duży, wzdęty
• Dziecko jest ospałe, drażliwe, częściej choruje
• Spotyka się również objawy nuerologincze, skazę 

krwotoczną, tężyczkę

Obraz morfologiczny

W badaniu histopatologicznym wycnków błony 

śluzowej j. cienkiego stwierdza się:

• Intensywny naciek zapalny w warstwie 

właściwej błony śluzowej, złożony z 

limfocytów i komórek plazmatycznych 

Mikroskopia elektronowa ujawnia:
• Uszkodzenie i zanik mikrokosmków 

enterocytow

• Krypty jelita cienkiego upodobniają się do 

krypt jelita cienkiego, w ich ścianie pojawiają 

się w wielkiej liczbie komórki kubkowe

Choroba Whipple’a

• Etiologia jest nie do końca poznana
• Dochodzi do uszkodzenia ściany jelit i 

wtórnie do upośledzenia wchłaniania 
tłuszczy

Objawy kliniczne

• Zmiany na błonach śluzowych i 

skórze

• Zmiany stawowe
• Powiększenie węzłów chłonnych
• Zaburzenia neurologiczne

Obraz morfologiczny

• W wycinku ze śluzówki jelita cienkiego stwierdza 

się charakterystyczne dla tej choroby makrofagi 

obładowane dodatnimi glikoproteinami 

• W jelicie cienkim makrofagi znajdują się z zrębie 

błony śluzowej główine w koskach 

• Widać również poszerzone naczynia chłonne 

zawierajace w swietle lipidy

• Ściana jelita pogrubiała 
• Powierzchnia błony śłuzowej przypomina ręcznik 

frotowy lub kosmaty dywan

• Błona surowicz jest matowa
• Krezka zgrubiała i twarda

Skala Marsha

• Skala ta jest nowoczesną metodą 

opisu wyników biopsji jelitowej-
podstawowego badania w 
diagnostyce celiakii

• Ocenia się nie tylko wysokość 

kosmków ale także inne cechy 
wycinka tj. głębokość krypt jelitowych 
i obecność nacieków 
sródnabłonkowych

W skali Marsha wyróżnia się 

• Fazę zerową (przed naciekową) w której brak jest 

zmian morfologicznych w jelicie 

• Fazę pierwszą (naciekową) w której wymiary kosmków i 

krypt nie są zmienione, ale śródnabłonkowo stwierdza 

się obfity naciek z limfocytów 

• Fazę drugą (rozrostową) w której oprócz nacieku 

limfocytarnego w nabłonku widoczne są cechy rozrostu 

krypt

• Fazę trzecią (destrukcyjną) dzieloną na stadia IIIa, IIIb, 

IIIc – z zanikiem kosmków 

• Niekiedy wyróżnia się fazę czwartą ( atroficzną) w 

której zanik kosmków nie ustępuje nawet po eliminacji 

glutenu z diety, jest to uważane za stan przedrakowy

Stadia fazy III

      A. 

-zanik częściowy
-kosmki zaokrąglone
-naciek limfocytarny nabłonka
-hiperplazja krypt
-stosunek kosmkowo-kryptowy <1:1

      B.   
      -zanik całkowity/prawie całkowity
      -błona śluzowa- raczej przerost, ale nadal są pojedyncze 

kosmki

      -krypty wydłużone, nasilone mitozy
      C.
      -zanik całkowity
      -błona śluzowa płaska ( jak błona śluzowa okrężnicy)
      -hiperplazja krypt