genetyczne niepowodzenia rozrodu

Niepowodzenia rozrodu to stan, w którym

rozmnażanie płciowe nie daje w wyniku zdrowego
potomstwa.

Rozród definiują następujące pojęcia:



RODNOŚĆ

(ang. fertility) – liczba urodzonych

dzieci w danym związku.



PŁODNOŚĆ

(ang. fecundity) – zdolność kobiety

lub pary małżeńskiej do posiadania potomstwa.



NIEPŁODNOŚĆ

(ang. infertility) – brak dzieci w

danym związku, m.in. z powodu obumarcia
zarodka, poronień samoistnych,
wewnątrzmacicznej śmierci płodu.



BEZPŁODNOŚĆ

(ang. sterility) – brak ciąż.



DEFINICJA NIEPŁODNOŚCI

– brak potomstwa po

12-miesięcznym okresie regularnego współżycia

płciowego bez stosowania środków

antykoncepcyjnych.



NIEPŁODNOŚĆ MĘSKA

częściowy lub całkowity brak zdolności do

wytwarzania żywych plemników lub niezdolność do

odbycia stosunku płciowego.



NIEPŁODNOŚĆ ŻEŃSKA

brak jajeczkowania z powodu różnych przyczyn lub

niemożności zapłodnienia spowodowanej

zaburzeniami rozwojowymi lub uszkodzeniem

narządów płciowych.

Odsetek niepłodnych par małżeńskich w Polsce - ok. 14

Czynnik męski jako przyczynę braku potomstwa

można potwierdzić u 26 – 46 % par
małżeńskich.

Okres maksymalnej płodności kobiet przypada na

20-25 rok życia, po czym zaczyna się obniżać i
zostaje przyspieszony po 35 roku życia.

Prawdopodobieństwo ciąży u kobiet po 45 roku

życia zbliża się do zera.

Odsetek poronień w populacji kobiet poniżej 35

roku życia nie przekracza 20%, a powyżej 40
roku życia sięga 50%

SPERMOGRAM

Objętość ejakulatu:



normospermia - 4 ml ( 2 ml)



aspermia

- 0 - 0,5 ml



hipospermia - 0,5 - 2,0 ml



hiperspermia > 6 ml

Liczba plemników w nasieniu (wg WHO):



azooospermia - brak plemników (nawet po
odwirowaniu)



oligozoospermia

- < 20 mln plemników w ml

nasienia



normozoospermia

- 20 - 250 mln plemników / ml

Aberracje chromosomowe w

limfocytach krwi obwodowej u

mężczyzn z oligo- i azoospermią



mężczyźni zdrowi - do 2%



z oligozoospermią - 6 %
- aberracje autosomów - 61%
- aberracje chromosomów płci - 39 %



z azoospermią - 16%
- aberracje autosomów - 7 %
- aberracje chromosomów płci - 93 %

10% plemników zdrowych mężczyzn posiada

aberracje chromosomowe

20 – 40 % oocytów posiada aberracje chromosomowe

Przyczyny genetyczne

poronień

Ciąża klinicznie rozpoznawalna (I i II trymestr)



około 15-20% ciąż rozpoznawalnych klinicznie

kończy się poronieniem.



około 50-60 % poronień samoistnych w I trymestrze

ciąży jest spowodowana aberracjami kariotypu:
- 50 % - trisomie autosomalne (1/3 to trisomia

chromosomu 16, poza tym trisomie: 21, 22, 13,

18)
- 20 % - kariotyp 45,X
- 17 % - triploidia
- 6 %- tetraploidia
- 7 %- inne aberracje



W drugiej połowie tego okresu odsetek ciąż o

nieprawidłowym kariotypie spada do 10%

Przeżywalność aberracji:



monosomie autosomalne i trisomia 1 przeżywają
bardzo krótko



trisomia 16 obumiera w 100%



trisomia 21 obumiera w 60-80 % przypadków

Ciąża w III trymestrze i okres okołoporodowy



około 5 % ciąż kończy się porodem niewczesnym
(do 28 tyg.) lub porodem przedwczesnym (po 28
tyg.) z powodu anomalii kariotypu

Do 28 tygodnia stwierdza się głównie:



trisomie 13, 18, 21 - 64 %



monosomię X

- 11 %



niezrównoważone aberracje strukturalne - 12 %

Śmierć okołoporodowa (28 tyg. – do 7 dnia po

urodzeniu):



trisomie - 55 %



triploidie -

4 %



aberracje chromosomów płci

- 13 %



aberracje strukturalne - 15 %



inne

- 12%

WYBRATE TECHNIKI

WSPOMAGANEGO ROZRODU

Inseminacja (zapłodnienie) nasieniem dawcy

(AID)



bank dawców nasienia (mrożenie w ciekłym
azocie)



pełna świadomość i akceptacja tego sposobu
leczenia przez obydwoje małżonków



wprowadzenie nasienia do jamy macicy drogą
przezszyjkową



wskazaniem pozostaje część przypadków
azoospermii

Dojajowodowe przeniesienie (transfer) gamet

(GIFT)



zastosowanie kontrolowanej hiperstymulacji
jajników, pobranie komórek jajowych i umieszczenie
ich z przygotowanym nasieniem w
jajowodach



nie wymaga hodowli zarodków w warunkach in vitro



laparoskopowy lub przezszyjkowy transfer
plemników i oocytów



nie umożliwia oceny czy dochodzi do zapłodnienia
i rozwoju zarodka

Pozaustrojowe zapłodnienie i transfer

zarodka (IVF-ET)



hormonalna stymulacja jajnika i pobranie
komórek jajowych przez punkcję przy użyciu
odpowiednich sond (dopochwowa, brzuszna)



warunkiem zapłodnienia in vitro komórki
jajowej stadium II metafazy



do jamy macicy, przezszyjkowo przenosi się
zarodki złożone z 4 blastomerów



zaleca się transferować dwa zarodki !

MORALNE PROBLEMY NA TEMAT

DOPUSZCZALNOŚCI INGEROWANIA

W PROCES REPRODUKCJI

CZŁOWIEKA

Zagadnienie statusu moralnego poczętej istoty
ludzkiej

Moralne znaczenie technologii medycznej

Problem społecznej kontroli reprodukcji człowieka

Ad. B

Argumentacja na rzecz wykorzystania technik

wspomaganego rozrodu (odwołuje się do
podstawowych zasad etyki lekarskiej):

Zapobieganie cierpieniu

Działanie na rzecz dobra pacjenta

Szacunek autonomii moralnej człowieka

Założenia:

Każdy człowiek ma prawo do posiadania
potomstwa

Bezpłodność jest chorobą

Powinna być zawsze leczona

Przeciwnicy kwestionują te założenia:

Nie istnieje prawo do posiadania potomstwa

Bezpłodność jest wadą organiczną, a nie chorobą

Techniki wspomaganego rozrodu nie leczą
bezpłodności, lecz próbują ominąć wadę przy
użyciu protezy

Ocena moralna powinna uwzględnić nie tylko cel

działania, ale także metody jego osiągnięcia.

OCENA TECHNOLOGII MEDYCZNEJ

Technologia medyczna jest zagrożeniem dla instytucji

małżeństwa i rodziny:

Dehumanizacja stosunków osobowych

Oddzielenie miłości od przekazywania życia

Powstanie rynku gamet i usług prokreacyjnych

(banki spermy, umowy o „dzierżawę macicy”)

Konieczność regulacji prawnych

Są to działania wbrew naturze. Co oznacza naturalne:

Zgodne z prawem naturalnym (ustanowionym przez

Boga)

Zgodne z prawami przyrody

Wypływające z natury ludzkiej

Przebiegające bez interwencji ze strony człowieka.

SPOŁECZNA KONTROLA REPRODUKCJI

CZŁOWIEKA

Zrównoważenie interesów dawców, rodziców i

przyszłego dziecka

Wyznaczenie kręgu osób, które mogą korzystać z

tej formy prokreacji (względy medyczne, związki

heteroseksualne)

Określenie prawa do zarodków (w razie rozwodu,

śmierci rodziców): decyzja obojga rodziców,

zarodki mogą być zniszczone, oddane innej parze,

poddane badaniom eksperymentalnym

Odpowiedzialność za jakość dziecka (roszczenia):

kryteria doboru dawców, wykluczenie ryzyka

przekazania choroby dziedzicznej

Problem selekcji ciąży mnogiej

OCENA CYTOGENETYCZNA

TRANSLOKACJI CHROMOSOMOWYCH

WZAJEMNYCH (TCW)



podanie, które pary chromosomów biorą udział w
translokacji



ustalenie, do którego chromosomu macierzystego należy
centromer w chromosomach pochodnych (der),
powstałych w wyniku translokacji



podanie, które segmenty chromosomowe ulegają
wymianie na podstawie precyzyjnej interpretacji
położenia punktów złamania na chromosomach
zaangażowanych w translokację



podanie rodzaju zastosowanych technik prążkowych i/lub
metod cytogenetyki molekularnej, które ilustrują stopień
precyzji w rozpoznawaniu i interpretacji TCW



ustalenie, czy dana translokacja jest aberracją
powstałą de novo, czy jest translokacją występującą
rodzinnie



wyselekcjonowanie translokacji pod kątem ryzyka
niezrównoważenia kariotypu pojedynczego
segmentu (trs) (ang. translational risk for single
segment imbalance) lub niezrównoważenia
kariotypu w obrębie dwóch lub więcej segmentów
(trd) (ang. translational risk for double segment
imbalance)

* wg A. Midro

der

(B)

der(

B B

der

(B)

der(

B B

PŁÓ

NOWORODE

DZIECK

OSOBA

DOROSŁA

USG

niepraw

i-dłowe

PRENATALNE

BADANIE

KARIOTYPU

(np. matka

>35r.ż.)

ZESPÓŁ CECH

DYSMORFICZNYC

H +/- WADY

ROZWOJOWE

ZESPÓŁ CECH

DYSMORFICZNYC

H +/- WADY

ROZWOJOWE +

UPOŚLEDZENIE

UMYSŁOWE

PORONIENIA

SAMOISTNE

NIEPŁODNOŚ

ŻYWO

URODZON

MARTWO

URODZON

KARIOTYP

NIEZRÓWNOWAŻONY

DE NOVO

RODZINNIE

WYSTĘPUJĄC

RYZYKO

POWTÓRZEŃ

NIEPODWYŻSZONE

NOSICELSTWO

TCW

RYZYKO POWTÓRZENIA

PATOLOGII

INDYWIDUALNIE

ZMIENNE

RYZYKO NIEZRÓWNOWAŻONEJ

ABERRACJI CHROMOSOMOWEJ U

POROMSTWA NOSICIELI

TRANSLOKACJI ROBERTSONOWSKICH

Translokacja

Nosiciel

Ryzyko

niezrównoważon

ego kariotypu %

13;14

którykolwi

ek z

rodziców

14;21

ojciec

matka

21;22

ojciec

matka

21;21

którykolwi

ek z

rodziców

100

PORADNICTWO GENETYCZNE W

RODZINACH NOSICIELI

TRANSLOKACJI CHROMOSOMOWYCH

WZAJEMNYCH

Etapy porady genetycznej*

Diagnostyka fenotypowa



ocena kliniczna



ocena dysmorfii



badania dodatkowe



kariotyp



badania molekularne



badania biochemiczne itd.

Diagnostyka genotypowa



analiza rodowodowa



ustalenie sposobu dziedziczenia

Ustalenie prognozy:



rozwoju somatycznego i umysłowego dziecka



rozwoju płciowego i możliwości prokreacji



ryzyka rozwoju choroby nowotworowej



ryzyka powtórzenia się danej choroby w rodzinie



możliwość diagnostyki prenatalnej

* wg A. Midro

Ustalenie stopnia pokrewieństwa

Określenie wielkości ryzyka

WYSOKIE

(>10%)

GRUPY

WIELKOŚCI

RYZYKA

GENETYCZNEGO

ŚREDNIE

(5 - 10 %)

NISKIE

(< 5 %)

NIEPODWYŻSZON

DIAGNOSTYKA PRENATALNA

BRAK WSKAZAŃ

BRAK

AKCEPTACJI

DIAGNOSTYKI
PRENATALNEJ

AKCEPTACJA DZIECKA

NIEZRÓWNOWAŻONY

M KARIOTYPEM

NIE CHCĘ

WIEDZIEĆ

CO BĘDZIE!

AKCEPTACJA DIAGNOSTYKI

PRENATALNEJ

PREIMPLA

NTACYJNA

I TR.

CIĄŻY

CIĄŻA

PÓŹNA

II TR.

CIĄŻY

WIELKOŚĆ RYZYKA DIAGNOSTYKI

PRENATALNEJ POSZCZ. OKRESÓW

CIĄŻY

WIELKOŚĆ RYZYKA WAD LETALNYCH

WSKAZANIA DO PRZEPROWADZENIA

PORADNICTWA GENETYCZNEGO

Znane lub podejrzewane choroby dziedziczne w
rodzinie, np. monogenopatie, wrodzone wady
rozwojowe, niedorozwój umysłowy, nowotwory
dziedziczne

Dziecko z wrodzonymi wadami rozwojowymi lub
cechami dysmorfii, np. twarzy

Objawy upośledzenia umysłowego, zwłaszcza gdy
współistnieją zaburzenia metaboliczne, wrodzone
wady rozwojowe lub obciążony jest wywiad rodzinny

Powtarzające się poronienia samoistne

Zaburzenia rozwoju cielesno-płciowego, pierwotny
brak miesiączki, azoospermia

ETAPY PORADNICTWA

GENETYCZNEGO



ZEBRANIE WYWIADU



KONSULTACJA I ANALIZA RODOWODU



BADANIE FIZYKALNE



BADANIA DIAGNOSTYCZNE



USTALENIE ROZPOZNANIA CHOROBY



UDZIELENIE PORADY GENETYCZNEJ

Document Outline