Witaminy rozpuszczalne
Witaminy rozpuszczalne
w
w
tłuszczach
tłuszczach
Iwona
Mazur
Gr.5
Witaminy rozpuszczalne
Witaminy rozpuszczalne
w
w
tłuszczach
tłuszczach
Iwona
Mazur
Gr.5
Zaliczamy tu następujące
witaminy:
A
D
E
K
F
Witamina A
grupa organicznych związków chemicznych retinoidów,
najważniejszy z nich to RETINOL( inne pochodne retinal,
kw.retinowy)
Najwięcej tej witaminy w postaci czynnej jest w tranie,
wątrobie, żółtku jaja kurzego, maśle i śmietanie. W
warzywach żółtolistnych,marchwii,pomidorach i dyni są
związki, które są prekursorami witaminy A zwane
karotenoidami.
dioksygenaza β-karotenowa- enzym, który przekształca
β-karoten w retinal
witaminy A magazynowana jest w wątrobie i uwalniana w miarę
zapotrzebowania.
Funkcje witaminy A:
składnik barwnika wzrokowego-rodopsyny
warunkuje integralność błon komórkowych
prawidłowe funkcjonowanie komórek nabłonka
(pokrywającego i wydzielniczego)
utrzymuje prawidłowy stan skóry, włosów i paznokci
zapewnienia prawidłowy wzrost i różnicowanie komórek
działanie antyoksydacyjne
działanie przeciwnowotworowe
różnicowanie komórek:
,
,
,
i komórek pnia
Uczestniczy w ekspresji genów białek enzymatycznych(FA,
transglutaminazy) i nieenzymatycznych(kolagen typu IV)
Dzienne zapotrzebowanie:
ok. 5000 j.m.
u sportowców 10 000 j.m.
Przyczyny i skutki
niedoboru:
Zespół złego wchłaniania i trawienia( cholestaza, nieżyt
żołądka i jelit)
Niedobory w diecie
Zmiany w obrębie oczu(ślepota zmierzchowa, rozmiękanie
rogówki)
Zmiany skórne( hiperkeratoza, łamliwość włosów i
paznokci)
Niedokrwistość hemolityczna
Nadmiar witaminy A:
przerzedzenie owłosienia
wypadanie brwi
sucha i szorstka skóra
w zaawansowanych przypadkach
bóle głowy, senność i ogólne
osłabienie
Witamina D:
Kalcyferole to grupa związków chemicznych o charakterze steroidów(
układ cyklopentanoperhydrofenantrenowy)
Prowitaminy:
- ergokalcyferol(pochodzenia roślinnego- wit. D2) prekursorem
jest ergosterol
- cholekalcyferol(pochodzenia zwierzęcego- wit. D3)
prekursorem jest 7-dehydrocholesterol
Formy aktywne witaminy:
25-hydroksycholekalcyferol
25-hydrosyergokalcyferol
1,25-dichydroksycholekalcyferol
Kalcytriol wiąże się z jądrowymi receptorami
wewnątrzkomórkowymi( jelita, nerki, kości, kom. układu
immunologicznego)
Funkcje Witaminy D:
Jelito:
- derepresja genu dla białka wiążącego wapń- CaBP i dochodzi do
resorpcji wapnia i fosforanów z treści pokarmowej
Nerka:
- hamowanie wydalania wapnia i fosforanów we współdziałaniu z PTH i
kalcytoniną
Kości:
- wzrost osteolizy osteoklastycznej
- wzrost syntezy tkanki kostnej
-wzrost syntezy osteokalcyny
- regulacja uwalniania prolaktyny
- hamowanie syntezy PTH
- regulacja syntezy 7-dehydrocholesterolu
- udział w wewnątrzkomórkowej homeostazie kom. ść.naczyniowej
Przyczyny niedoboru:
Zbyt mała ekspozycja na promieniowanie UV
Zespół złego wchłaniania (przewlekła
niewydolność trzustki, obturacja dróg
żółciowych)
Upośledzenie hydroksylacji wątrobie i w nerce
Przyśpieszona przemiana wit.D
Dziedziczna odporność tkanek na wit.D
Nabyte zmniejszenie wrażliwości na wit. D
Skutki niedoboru:
Hipokalcemia
Hipofosfatemia
Demineralizacja kości( krzywica,
osteomalacia)
Nadmiar witaminy D może
objawiać się:
zaburzeniami nerkowymi: kamica i wapnica
nerek
nadmierne wydalanie moczu
brakiem apetytu
wymiotami
zapaleniem trzustki
zaburzeniami czynności serca w postaci
częstoskurczu
odwodnieniem
nadciśnieniem tętniczym
Zapotrzebowanie na wit. D:
Dobowe
400 j. m.
U sportowców 1 000 j. m.
Witamina E:
Związki chemiczne zbudowane z pierścienia 6-
chromanolu z 16 węglowym łańcuchem
bocznym
Są to alfa, beta, gamma, sigma- tokoferole i alfa,
beta, gamma, sigma-tokotrienole
Najwyższa aktywność ma alfa-tokoferol
Tokotrienole transportowane przez lipoproteiny
VLDL, alfa-tokoferol przez lipoproteiny LDL.
Poprzez receptory dla LDL- alfa tokoferol dociera
do komórek docelowych
Występowanie wit. E:
Pokarmy pochodzenia zwierzęcego:
Mięso, jaja, wątroba, ryby, drób
Pokarmy pochodzenia roślinnego:
kiełkujące ziarna zbóż, oleje roślinne
Zapotrzebowanie na
tokoferol:
Ok. 10- 30 mg na dobę
U sportowców 100mg na dobę
Funkcję witaminy E:
Działanie antyoksydacyjne
Stabilizacja błon lizosomalnych i
komórkowych
Chroni erytrocyty przed hemolizą
Wpływ na zwiększenie odpowiedzi
immunologicznej( odporność typu
komórkowego)
Przyczyny i skutki
niedoboru:
Niedobór w diecie
Zespół złego wchłaniania
Niedokrwistość hemolityczna
Dystrofia mięśni szkieletowych
Miażdżyca tętnic
Obniżona odporność organizmu
Witaminę E można
przedawkować:
po zażywaniu bardzo wysokich
dawek rzędu 5 do 7 gram na dobę
można wywołać zapalenie jelit z
martwicą i ogólnoustrojowe
zakażenia
Witamina K:
Wszystkie formy witaminy K są
pochodnymi naftochinonu, w
pozycji drugiej mają przyłączoną
grupę metylową
Zapotrzebowanie: dzieci 1-
5mg/dobę, dorośli 0,03 mg na kg mc
na dobę
Naturalne witaminy K:
Witamina K1-filochinon, występuje w
roślinach
Witamina K2- farnochinon,
wytwarzany jest przez florę
bakteryjną
Występowanie witaminy K:
Rośliny zielonolistne
Flora bakteryjna jelit
Wątroba zwierzęca(tu
magazynowana)
Funkcje witaminy K:
Kofaktor karboksylazy, która przeprowadza
posttranslacyjną karboksylację kw. Glutaminowego
do kw. Gamma-karboksyglutaminowego co warunkuje:
-utrzymywanie prawidłowego stężenia czynników
krzepnięcia: II, VII, IX, X oraz osteokalcyny,
osteopontyny i osteonektyny
- syntezę naturalnych inhibitorów krzepnięcia:
białek C i S a także białek wiażących wapń w nerce,
łożysku, płucach
Uczestniczy w procesach glikozylacji:
- aktywacja syntezy heksozamin i kw.
heksozouronowego
Przyczyny i skutki
niedoboru:
Wyjałowienie przewodu
pokarmowego( noworodki,
antybiotykoterapia)
Zespół złego wchłaniania
Cholestaza
Stosowanie antagonistów wit. K (dikumarol,
warfaryna)
Skaza krwotoczna
Wydłużenie czasu protrombinowego
Witamina F:
grupa niezbędnych dla życia
wielonienasyconych kwasów
tłuszczowych
występują w rybach morskich i
pstrągu
Funkcję witaminy F:
Wchodzą one w skład niemal
wszystkich błon komórkowych
działają silnie przeciwmiażdżycowo
hamując wytwarzanie cholesterolu
Zapotrzebowanie na tą witaminę ok.
10% codziennej diety
Skutki niedoboru:
zahamowaniem wzrostu u dzieci
występowanie suchej i szorstkiej
skóry
objawy neurologiczne
Przyczyny hipowitaminoz:
Niewystarczająca podaż z pożywieniem
Utrudnione uwalnianie ze składników
pokarmowych
Wrodzone i nabyte schorzenia prowadzące do:
zaburzeń wchłaniania z przewodu
pokarmowego, zakłócenia transportu i
przemiany w postać aktywną, nadmiernego
magazynowania, zwiększonego metabolizmu i
wydalania
Antywitaminy:
Substancje o działaniu
przeciwstawnym do witamin.
Nadmierne ich stężenie może
spowodować wyeliminowanie
odpowiedniej witaminy z układu
enzymatycznego lub spowodowanie
utraty jej aktywności biologicznej
Antywitaminami są:
analogi strukturalne witamin działające
jako inhibitory kompetycyjne
inhibitory enzymów biorących udział w
aktywacji witamin
substancjami wiążącymi witaminy w
nieaktywne kompleksy wydalane z
organizmu z moczem
Zapotrzebowanie na
witaminy zależy od:
Stanu fizjologicznego i
patologicznego organizmu
Wieku i wykonywanej pracy
Stanu psychicznego
Pamiętaj!
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach
w przeciwieństwie do tych
rozpuszczalnych w wodzie w
przypadku przedawkowania nie mogą
być wydalane przez nerki i mogą być
przyczyną groźnych zatruć
Witamina B
12
Źródłem
są
pokarmy
pochodzenia
zwierzęcego (wątroba cielęca)
Zawartość w organizmie 2 – 5 mg
Dzienne zapotrzebowanie 1 – 3 μg
Magazyn witaminy B
12
w wątrobie
zapewnia jej dostarczanie przez 3 lata
Witamina B12
Wchłanianie w jelicie krętym w
postaci kompleksów z czynnikiem
wewnętrznym produkowanym przez
komórki okładzinowe żołądka
Po wchłonięciu ze światła jelita jest
transportowana
do
wątroby
w
połączeniu z transkobalaminami I,
II
i III
Przyczyny
niedoboru
witaminy B
12
1)
Zaburzenia wchłaniania
choroba Addisona - Biermera
Resekcja części lub całości żołądka
Zespół złego wchłaniania
Tasiemczyce
(bruzdogłowiec
szeroki)
2)
Niedostateczna podaż w diecie
– ścisły wegetarianizm
3)
Rzadko – niedobór wrodzony
Zespół Imerslund Grasbeck –
defekt receptora dla czynnika
wewnętrznego w jelicie cienkim