Pobieranie materiału 

biologicznego do badań 

mikrobiologicznych

Podstawowe zasady pobierania 

materiałów do badań

• Materiał do badań powinien być pobierany przez 

lekarza lub na jego zlecenie przez doświadczoną 

pielęgniarkę lub analityka medycznego

• Przed pobraniem materiału pojemnik powinien 

być odpowiednio oznakowany (plaster z 

nazwiskiem i imieniem)

• Próbki materiału powinny być pobierane w ostrym 

okresie choroby;chorobach przewlekłych w 

okresie zaostrzenia choroby

• Materiał do badań powinien być jak najszybciej 

dostarczony w wyjałowionych próbkach, 

naczyniach lub butelkach odpowiednio 

zakorkowanych gumowymi lub szklanymi 

doszlifowanymi korkami.

Najczęstsze błędy popełniane 

przy pobieraniu materiału do 

badań

• Pobieranie materiału od ludzi 

leczonych antybiotykami

• Zbyt późne pobieranie materiału na 

sekcji zwłok

• Używanie nie właściwych pojemników
• Niewłaściwe przewożenie materiału

Główne zalecenia dotyczące 

pobierania materiału

• Materiał powinien być adekwatny do 

toczącego się procesu chorobowego

• Ilość materiału powinna być wystarczająca 

do przeprowadzenia badania.

• Materiał powinien być dostarczony do 

laboratorium szybko, a gdy to jest 
niemożliwie trzeba go odpowiednio 
zabezpieczyć.

• Materiał powinien być oznakowany i 

zaopatrzony w odpowiednią dokumentację.

Czas pobrania materiału, 

warunki i czas 

przechowywania oraz 

transport

Czas pobrania powinien być właściwy do rodzaju 

schorzenia. Materiał a ukł. oddechowego i moczowo-

płciowego pobiera się zwykle rano. Okres od pobrania 

próbki do laboratorium powinien być jak najkrótszy. 

Przetrzymywanie materiału w temperaturze 

pokojowej dłużej niż 2 godziny może prowadzić do 

namnożenia się bakterii będących przyczyną infekcji i 

wówczas ocena ilościowa jest niemożliwa

Metody pobierania 

materiału

Wszelkie wymazy pobiera się za pomocą wymazówek. Są to 

pałeczki drewniane,metalowe lub z tworzywa 

sztucznego,których końcówki pokryte są watą bawełnianą. 

Materiał pobrany suchą wymazówką bez następnego 

zabezpieczenia w podłożu transportowym powinien być 

natychmiast dostarczony do pracowni mikrobiologoicznej i 

badany. Pobieranie materiału do badań bakteriologicznych 

za pomocą

 wymazówek ma zarówno zalety jak i wady.

Zalety

• Prosty, łatwy sposób pobrania 

materiału

• Niska cena ,,narzędzi”
• Możliwość zastosowania zarówno w 

szpitalu jak i w ambulatorium

• Łatwość zabezpieczenia i transportu 

materiału

Wady

• Często zbyt mała ilość pobranego 

materiału

• Szybkie wysychanie
• Pochłanianie materiału
• Ograniczona liczba materiałów do 

których pobierania mogą być 
zastosowane

• Mała użyteczność do poszukiwań 

beztlenowców

Krew

CZAS POBRANIA PROBÓWKI-krew powinna zostać pobrana 

przed zastosowaniem antybiotyków. Zaleca się pobranie dwu 

lub kor4zystniej trzech próbek krwi w ok.godzinnych odstępach

OBJĘTOŚĆ PRÓBKI KRWI-u dorosłych 10ml z wkłuciem 

natomiast u dzieci 2-5ml. U noworodków i niemowląt pobiera 

się ok. 1-2ml. Każda probówka powinna być posiana do dwóch 

butelek

DEZYNFEKCJA SKÓRY-skóra powinna być starannie 

przygotowana z użyciem preparatu bakteriobójczego. Przed 

pobraniem krwi środek dezynfekujący powinien odparować z 

powierzchni skóry. Krew należy pobierać na czczo. Krew 

pozostawić w temperaturze pokojowej lub w temp. 37 stopni 

Celsjusza

Płyn mózgowo-rdzeniowy

Płyn mózgowo-rdzeniowy pobiera lekarz do dwóch 

jałowych probówek serologicznych z wyjałowionym 

gumowym korkiem. Pierwsza porcja w ilości co najmniej 4 ml 

powinna być przesłana do badań bakteriologicznych, druga 

ilość 3 ml do badań biochemicznych. Komórki szybko ulegają 

rozpadowi więc powinna być jak najszybciej dostarczona do 

laboratorium. Każde opóźnienie może być przyczyną 

nieprawidłowej oceny liczby komórek. Próbka nie może 

zawierać domieszki krwi.

Mocz

Przed oddaniem moczu należy dokładnie umyć ręce i 

okolice krocza, a u mężczyzn odciągnąć naplętek, 

następnie do jałowego naczynia pobrać ,,środkowy” 

strumień moczu ok..10 ml. Mocz należy 

przechowywać lodówce. Pobieranie moczu od 

chorego cewnikiem-mocz należy pobrać poprzez 

nakłucie cewnika strzykawką i przelać do jałowego 

naczynia

Kał

Próbki powinny być pobierane we wczesnym okresie 

biegunki,ponieważ w tym czasie liczba patogenów w kale jest 

najwyższa oraz jeśli to możliwe przed antybiotykoterapią. Próbkę 

należy pobrać rano i dostarczyć ja do laboratorium do południa. 

Najlepszym materiałem jest świeży kał. Jeżeli jednak pobranie kału 

jest nie możliwe to można pobrać wymaz z odbytu

Należy przygotować dla pacjenta dwie drewniane szpatułki i 

odpowiedniej wielkości pojemnik ze szczelnym zamknięciem. Próba 

powinna zawierać co najmniej 5 g stolca i fragmenty z widoczną 

krwią, śluzem lub ropą,jeśli są obecne w kale. Materiał nie powinien 

być zanieczyszczony moczem. Po umieszczeniu próbki szczelnie 

zamknąć

POBIERANIE WYMAZÓW Z ODBYTU-zwilżyć bawełnianą wymazówkę 

sterylną wodą. Umieścić za zwieraczem odbytu,obócić i wyjąć. Liczba 

wymazów uzależniona jest od rodzaju prowadzonych badań

Wymaz z jamy nosowo-

gardłowej

Wymaz z jamy nosowo-gardłowej należy 

pobierać wacikiem na odpowiednio 

wygiętym drucie metalowym. Wacik ten 

wprowadza się za językiem ku górze i 

pociera nim po tylnej ścianie jamy 

nosowo-gardłowej

Gruźlica płuc

POBIERANIE PRÓBEK PLWOCINY-Badanie żle pobranej 

plwociny może dać fałszywe wyniki z powodu 

zanieczyszczenia próbki bakteriami wchodzącymi w skład 

flory jamy ustnej i gardła. Próbkę plwociny należy pobrać do 

sterylnego pojemnika z szerokim wlotem oraz z 

bezpiecznym, szczelnym zamknięciem i od razu przesłać do 

laboratorium. Plwocina powinna być odkrztuszona przez 

chorego na czczo w ilości 10 ml po uprzednim umyciu i 

wypłukaniu jamy ustnej przegotowaną wodą

Zapalenie cewki moczowej 

u mężczyzn

W celu pobrania do badania wydzieliny z cewki 

moczowej należy wprowadzić do cewki 

wymazówkę o małej średnicy lub sterylną ezę 

bakteryjną i przed jej wyciągnięciem delikatnie 

przekręcić. Ropną wydzielinę można pobrać 

bezpośrednio na wymazówkę lub ezę do 

posiewu.

Próbki z żeńskich 

narządów płciowych

Wszystkie probówki powinny być pobierane podczas badania 

we wziernikach. Wziernik przed użyciem można zwilżyć 

ciepłą jałową wodą, nie można natomiast używać 

antyseptyków i kremów do badania ginekologicznego, 

ponieważ mogą działać letalnie na gonokoki. Próbki do 

hodowli gonokoków i chlamydii powinny być pobrane z błony 

śluzowej szyjki macicy. Wymazówkę do pobierania materiału 

należy wprowadzić do kanału szyjki macicy i obracać przez 

co najmniej 10 sekund przed wyciągnięciem

Próbki z owrzodzeń 

narządów płciowych

Należy nałożyć rękawiczki chirurgiczne. Ścisnąć 

między dwoma palcami i używając gazików oczyścić 

powierzchnię zmiany roztworem fizjologicznym soli. 

Obecna strupy usunąć. Zetrzeć pierwsze krople krwi i 

dotykając czystym szkiełkiem pobrać próbkę 

surowiczego wysięku. Natychmiast nałożyć na kroplę 

wysięku czyste szkiełko nakrywkowe.

Zakażenia bakteriami 

beztlenowymi

Beztlenowce są bardzo wrażliwe na tlen atmosferyczny i 

wysychanie. Przy pobieraniu próbek należy unikać 

stosowania zwykłych wymazówek. Próbki do hodowli 

beztlenowców należy uważnie pobierać z miejsca aktywnej 

infekcji. Próbkę należy umieścić w sterylnym, szczelnie 

zamkniętym pojemniku lub jeśli jest to niemożliwe, 

niezwłocznie przesłać do laboratorium cały zaaspirowany 

materiał w strzykawce, z igłą osłoniętą zatyczką lub 

gumowym korkiem

Tkanki zakażone

Tkanki pobierane drogą punkcji głębokiej 

(gastroskopia, cystoskopia) umieszcza się w małych 

naczyniach z doszlifowanym szklanym korkiem. 

Wycinki powinny być wzięte z pogranicza zmiany z 

tkanką nie zmienioną i przesłane jak najszybciej do 

badania w jałowym naczyniu bez dodatku 

jakichkolwiek płynów.