

W budowie mikroskopowej

wyróżniamy;

w mięśniach szkieletowych wyróżniamy

poprzecznie prążkowane włókna

wielojądrowe o średnicy 10 – 100 um

ich długość równa się długości mięśnia

(nawet ponad 30 cm)

Działanie mięśnia



polega na kurczeniu się włókien

- mięsień pęcznieje, skraca swoją długość

- zbliżają się do siebie punkty, do których

przyczepione są jego końce (napięcie

powłok)

- lub następuje ruch w stawie



Działanie - wywołane bodźcem

mechanicznym, elektrycznym lub

chemicznym, odbywa się też pod wpływem

bodźców płynących z komórek układu

nerwowego.

wyróżniamy:

mięśnie poprzecznie prążkowane,

mięśnie gładkie

mięsień sercowy.

Mięśnie poprzecznie prążkowane

cechują się szybkim skurczem

czynność ich jest zależna od naszej woli

mięśnie te przyczepiają się do kości

powodując ruchy kośćca

stanowią w ten sposób

stanowią w ten sposób czynny aparat
ruchu.

mięśnie skórne

leżące bezpośrednio pod skórą i

przyczepiające się do niej jednym lub obu końcami

(u człowieka słabo i tylko w niektórych miejscach rozwinięte),

mięśnie szkieletowe -

przyczepiające się do kości.

Mięsień sercowy,

utworzony z włókien

mięśniowych poprzecznie

prążkowanych,

czynnościowo zachowuje

się jak mięsień gładki -

kurczy się i rozkurcza

niezależnie od naszej

woli (własny układ

pobudzający)

Mięsnie gładkie

czynności tych mięsni nie podlegają naszej

woli.

- zmiany napięcia w mięśniach gładkich

przebiegają wolno, a same mięśnie

praktycznie

nie ulegają zmęczeniu.

- nagły i trwały skurcz tych mięśni jest bardzo

bolesny.

Tkanka mięśniowa gładka występuje w

narządach wewnętrznych, np. żołądku, jelitach,

oskrzelach, naczyniach krwionośnych,

wewnętrznych narządach płciowych itp.



Część mięśnia zbudowana z włókien mięśniowych nosi

nazwę

brzuśca

, który może być wrzecionowaty, płaski lub

mieć inną postać.



Brzusiec na końcu przechodzi w

ścięgno

, przy czym ścięgna

mięśni płaskich mają postać szerokich blaszek włóknistych

o perłowosrebrzystej barwie, zwanych

rozcięgnami

Zadanie tkanki ścięgnistej

    łączenie włókien mięśniowych z kością
    przenoszenie ich działania na kość
    brak zdolności kurczenia

Ścięgna mają kształt wstążki lub powrózka i utworzone są

z mocnej włóknistej i zbitej tkanki łącznej.

Z jednej strony łączą się z mięśniem, drugi koniec ścięgien

jest przytwierdzony do kości.

- niektóre mięśnie (np. twarzy) łączą się bezpośrednio ze
skórą lub błonami śluzowymi.



brzusiec mięśnia może dzielić się na jednym
ze swoich końców na dwie lub więcej części,
czyli na tzw.

głowy

, określa się taki mięsień

jako dwu-, trój- lub czworogłowy



najbardziej zewnętrzną osłonę poszczególnych
mięśni, grup mięśniowych i całej warstwy
mięśniowej ciała stanowią błony -

powięzie



powiezie oddzielając od siebie poszczególne
grupy mięśni jako przegrody
międzymięśniowe.



Ruchy w stawach byłyby niemożliwe do wykonania, gdyby nie

praca mięśni.



Skurcz włókien mięśniowych, powodujący skrócenie się

mięśni, prowadzi do zmiany położenia kości względem siebie.



- to, jaki ruch zostanie wykonany, np. zginanie czy

prostowanie kolana, zależy od tego, która grupa mięśniowa,

czy też pojedynczy mięsień, skurczy się.

Impuls powodujący skurcz mięśnia pochodzi z

centralnego

układu nerwowego

i jest przewodzony przez

rdzeń kręgowy

wychodzące z niego

korzenie nerwowe

, z których powstają

nerwy obwodowe.

Impuls pochodzi z obszaru mózgu

należącego do tzw.

układu piramidowego

, co oznacza, że

podlega on kontroli naszej świadomości.

Cechy mięśnia

- pobudliwy - otrzymuje i odpowiada na bodźce

- kurczliwy - skraca się i grubieje wykonując pracę

- rozciągany - może być rozciągany biernie podczas

relaksu

(rozkurczu)

- elastyczny - powraca do swojego początkowego

kształtu

po skurczu i rozciągnięciu

Mięsień pracuje jedynie wtedy, gdy wykonuje skurcz,

który jest procesem aktywnym.

Większość mięśni związanych ze szkieletem jest

zorganizowana w opozycyjne, antagonistyczne pary

- kiedy jeden kurczy się, inny biernie się rozciąga

(np. zginanie i rozciąganie stawu łokciowego za

pomocą

mięśnia dwu i trójgłowego ramienia)



Miesień spełnia trzy główne funkcje:

- ruch, włączając lokomocję

- utrzymywanie postawy ciała

- wytwarzanie ciepła



Podczas pracy mięśni przemiana materii ulega

kilkunastokrotnemu zwiększeniu, a przepływ krwi

przez mięsnie zwiększa się kilkadziesiąt razy.



Praca mięsni pozostaje, zatem w ścisłym związku z

czynnością układu sercowo - naczyniowego, układu

oddechowego, nerwowego, gruczołów wydzielania

wewnętrznego.



Każdy ruch powstający w następstwie pobudzenia

mięśnia jest wynikiem zwiększenia jego napięcia,

skrócenia jego długości, zbliżeniem przyczepu

mięśnia, często z pokonaniem dość znacznego oporu

Zakres ruchu zależy od typu stawu.

W narządzie ruchu człowieka znajdują się stawy

jednoosiowe (np. międzypaliczkowe w palcach rąk i

stóp),

dwuosiowe (np. staw nadgarstka)

wieloosiowe (np. staw barkowy lub biodrowy).

Odpowiedni kształt główki i panewki stawowej

umożliwia wykonywanie ruchów w jednej, dwu lub

wielu płaszczyznach.

W zjawiskach mechanicznych towarzyszących

czynnościom

mięsni biorą udział sam mięsień i jego część elastyczna,

czyli

ścięgna.

W wyniku działania takiego układu możemy wyróżnić

trzy rodzaje skurczów mięśniowych:

–

izotoniczny, gdy miesień ulega skróceniu, a jego napięcie

w zasadzie nie ulega zmianie. Stopień napięcia mięśnia

określa przyłożony ciężar.

–

izometryczny, gdy zmianie ulega napięcie mięśnia przy

niezmiennej jego długości.

ŹRÓDŁO ENERGII MIĘŚNIA

PROCESY BIOCHEMICZNE ZACHODZĄCE W

MIĘŚNIACH

Dla mięśnia podstawowego źródło energii stanowią takie

składniki pokarmu jak węglowodany (cukry proste –

glukoza), a po ich wyczerpaniu tłuszcze, ostatecznie

białka



energia chemiczna zawarta w mięśniach ulega zamianie

na mechaniczną i cieplną



energia mechaniczna, z której może korzystać komórka

mięśniowa w celu wykonywania określonej pracy

powstaje w toku procesów biochemicznych powstających

w związku z utlenianiem substancji pokarmowych



W obecności tlenu

powstały w toku substancje

energetyczne ulegają spaleniu na dwutlenek węgla i

wodę.



Przy braku tlenu

proces zatrzymuje się na pewnym etapie, a

jego końcowym produktem ubocznym jest

kwas mlekowy



Zapasy substancji energetycznych zgromadzone w tkance

mięśniowej ulegają stopniowemu wyczerpaniu, a na ich

miejscu gromadzi się kwas mlekowy, który przenika

następnie do krwi.



Narastanie stężenia kwasu mlekowego prowadzi do

całkowitego zahamowania procesów biochemicznych i

pojawienia się uczucia bólu i zmęczenia.



W przemianie tlenowej w mięśniu energia chemiczna zostaje

zamieniona w dynamiczną w 44%, a pozostałe 56%

przechodzi w energię cieplną

(wydajność 44%)



W przemianie beztlenowej w mięśniu energia chemiczna zostaje

zamieniona w dynamiczną tylko w

29%,

a pozostałe 71% zostaje

stracona w formie ciepła.

PRZEPŁYW KRWI PRZEZ MIĘŚNIE

SZKIELETOWE

Mięśnie są bogato unaczynione.

Wymaga tego ich czynność kurczenia się (dostawa tlenu i

składników energetycznych).

Przepływ krwi przez mięśnie podlega złożonym mechanizmom

kontrolnym, które można podzielić na trzy rodzaje.

wraz z rozpoczęciem pracy mięśni występuje miejscowe rozszerzenie

naczyń krwionośnych, co umożliwia doprowadzenie odpowiedniej ilości

tlenu do komórek mięśniowych zanim wystąpi gromadzenie się w nich

produktów wzmożonej przemiany materii.

2) podczas ciężkiej pracy mięśniowej rdzeń nadnerczy wydziela do krwi

znaczna ilości adrenaliny, która działa rozszerzająco na naczynia w

mięśniach pracujących oraz wzmaga metabolizm w tkance mięśniowej.

3) mechanizmy odruchowo – nerwowe powodują zwiększenie ciśnienia

tętniczego krwi podczas pracy mięśni.

Mięśnie są przystosowane do wykonywania

krótkotrwałej pracy

przedłużający się skurcz mięśnia, prowadzi do zmęczenia i

osłabienia mięśni - uniemożliwia utrzymanie prawidłowego

przepływu krwi i zapewnienia odnowy zasobów

energetycznych komórek mięśniowych.

O prawidłowej pracy mięśni decyduje nie tylko ich ukrwienie,

ale i unerwienie.

- pozbawienie mięśni unerwienia prowadzi do ich zaniku

- źle wpływa też na mięśnie "brak pracy", np. wskutek

przebytych urazów z uszkodzeniem kości lub stawu.

Niektóre mięśnie (z grupy prostowników) ulegają wtedy

zanikowi, mięśnie przeciwstawne (zginacze) - przykurczom.

Współzależności w układzie narządu

ruchu

Do prawidłowego rozwoju mięśni konieczny jest dobry

rozwój i stan kości oraz prawidłowa budowa i

funkcjonowanie stawów.



Patologia mięśni (zaniki, porażenia, niedowłady) może

szkodliwie oddziaływać na stan stawów



Unieruchomienie związane z chorobą stawów lub mięśni ,

długotrwałym brakiem ruchu (astronauci, osoby

unieruchomieniem gipsowym) może prowadzić do zaniku

tkanki kostnej.

Kość jest żywą tkanką, która podlega ciągłej przebudowie,

Bodźcem do odbudowy i wzmacniania kości jest

przerywany

nacisk mechaniczny i pociąganie zachodzące w czasie

ruchu.

W wieku dziecięcym odbywa się

wzrost kości na długość.



Decydują o nim prawidłowy stan i funkcjonowanie

chrząstki

nasadowej.



Chrząstka wzrostowa nie jest jednakowa we

wszystkich częściach kości długich.

Największy potencjał wzrostowy ma ona w

kościach udowych i piszczelowych w pobliżu

stawów kolanowych - aż 70% długości kończyn

dolnych wytwarza chrząstka wzrostowa w tych

miejscach.



Wzrost w chrząstce nasadowej piszczeli w

okolicy stawów skokowych to tylko 20%, a

kości udowej w okolicy stawu biodrowego -

10%



Warunkiem prawidłowego wzrostu kości jest

–

dobre krążenie krwi w okolicy chrząstek nasadowych,

–

prawidłowe unerwienie i czynność kończyny.

–

rytmiczna zmiany nacisku,

–

odpowiednia zawartość białka, soli mineralnych i

witamin w diecie.



Tkanka mięśniowa ma zdolność kurczenia się,

ponieważ w cytoplazmie jej komórek oprócz

typowych organelli komórkowych znajdują się liczne

miofibryle, czyli układy włókienek białkowych.



Miofibryle ułożone są równolegle względem siebie,

wzdłuż długiej osi komórki. Każda miofibryla składa

się z krótszych włókienek białkowych tzw.

miofilamentów.

Podstawą skracania się jakiegokolwiek mięśnia jest

skurcz miofibryli (włókna kurczliwego). Pojedyncza

miofibryla składa się z regularnie ułożonych

miofilamentów białkowych dwojakiego rodzaju:

a) filamenty grube - zbudowane z miozyny

b) filamenty cienkie- zbudowane głównie z aktyny.

W mikroskopie, miofibryle wykazują naprzemienne

poprzeczne prążkowanie (smugi jasne i ciemne), które

udziela się całej komórce mięśniowej.

W czasie skurczu filamenty cienkie są wciągane pomiędzy

filamenty grube.



Skurcz mięśnia następuje pod wpływem impulsu

nerwowego.



Zakończenia nerwowe w mięśniach można podzielić

na ruchowe i czuciowe



Zakończeniem ruchowym jest

płytka ruchowa

(synspsa)



Miedzy ruchowym włóknem nerwowym, a włóknem

mięśnia szkieletowego nie ma ciągłości w postaci

zrostu – jest połączenie czynnościowe zwane synapsą

nerwowo-mięśniową.



Impuls nerwowy biegną we włóknie ruchowym

zostaje zamieniony na bodziec chemiczny, który

przechodzi przez szczelinę synaptyczną i ponownie

zamieniany jest na bodziec elektryczny, który

powoduje skurcz mięśnia.



Jedna komórka nerwowa unerwia od 10 (oko, palce)

do 200 włókien mięśniowych (mięśnie grzbietu) jest

to tzw. jednostka motoryczna. Im czynność mięśnia

jest bardziej precyzyjna, tym mniejsza liczba włókien

mięśniowych przypada na jedną komórkę nerwową

Document Outline