LEKI PRZECIWWYMIOTNE



Wymioty w przebiegu chemioterapii
przeciwnowotworowej można podzielić na 3
kategorie:

•

wczesne

lub

ostre

rozwijają się

bezpośrednio po podaniu leku

•

późne

rozwijają się powyżej 24 godzin po

podaniu leku

•

antycypacyjne

rozwijają się u chorych,

którzy doświadczyli już wymiotów
związanych z chemioterapią i mają
charakter odruchu warunkowego

ANTAGONIŚCI RECEPTORA 5-HT3
(SETRONY)



Są lekami pierwszego wyboru w terapii
nudności i wymiotów warunkowanych leczeniem
cytostatykami oraz naświetlaniami



Mechanizm działania:

silne, wybiórcze

blokowanie rec serotoninowych 5-HT3.
Hamują nudności i wymioty związane z
działaniem serotoniny uwalnianej w jelicie
cienkim przez leki cytostatyczne i radioterapię, a
także blokując ośrodkowe rec 5-HT3

PRZYKŁADY SETRONÓW

Granisetron

( Kytril )

Tropisetron

( Navoban )

Ondansetron

( Zofran ) pierwszy lek skutecznie

likwidujący wymioty powodowane przez
cisplatynę. Może być stosowany doustnie lub we
wstrzyknięciach. Po podaniu doustnym wchłania
się z biodostępnością 60%,

1/2

4-5h.

Stężenia terapeutyczne leku pojawiają się po ok.
60min.

SETRONY



Po podaniu doustnym wchłaniają się szybko i
dobrze, w wysokim odsetku podlegają
biotransformacji



Wydalanie następuje głównie przez nerki w
postaci metabolitów



Dawkowanie:

8-32 mg/d



DN:

bóle głowy, zaparcia, przejściowe podwyższenie

poziomu transaminaz, objawy grypopodobne, rzadko:
reakcje nadwrażliwości, zaburzenia rytmu serca



PW:

pacjenci z ciężkimi zaburzeniami motoryki w

obrębie przewodu pokarmowego, a zwłaszcza jelit

SETRONY + GKS

W celu zapobieżenia ostrym wymiotom

będącym skutkiem agresywnej chemioterapii

można je stosować łącznie z

deksametazonem

(20mg i.v. przed

rozpoczęciem leczenia ondansetronem)



W pojedynczych dawkach

GKS

rzadko powoduje skutki

niepożądane, choć mogą wystąpić hiperglikemia i

zaburzenia snu.



Różne kortykosteroidy w równoważnych dawkach są

równie bezpieczne i skuteczne, można je więc stosować

zamiennie. Wobec braku badań porównawczych, większość

ekspertów zaleca stosowanie

deksametazonu

lub

metyloprednizolonu

z uwagi na udokumentowaną

skuteczność tych leków.



Dawkowanie:

Deksametazon 20 mg i.v.,

metyloprednizolon 40-125 mg, jednorazowo przed

chemioterapią.

METOKLOPRAMID



Lek o działaniu p/wymiotnym i
pobudzającym perystaltykę p.
pokarmowego przez zwiększenie wrażliwości
rec cholinergicznych. Antagonista rec
dopaminowych D



Początek działania po podaniu:

•

i.v. – 1-3 min

•

i.m. – 10-15 min

•

p.o. – 30-60 min



Z p. pokarmowego wchłania się szybko i dobrze,
max stęż w osoczu – po ok. 1-2h, T

1/2

ok. 3-5h



Wydalany z moczem, gł. w postaci niezmienionej

METOKLOPRAMID



Dawkowanie:

•

P.o. 5-10 mg 3x/dobę przed posiłkami

•

i.m./i.v. 10-20 mg

•

Max dawka dobowa i.v. 10 mg/kg



DN:

nadmierna senność/bezsenność, bóle

głowy, spowolnienie/pobudzenie
psychoruchowe, biegunki, zab
pozapiramidowe (dyskineza późna)



ostre choroby j. brzusznej (krwawienia,

niedrożnośc, perforacje), dyskinezy polekowe, zab
wątroby i nerek, guz chromochłonny, guz
nowotworowy zależny od prolaktyny

APREPITANT , FOSAPREPITANT

Aprepitant



selektywny antagonista receptorów substancji P (rec.
NK1)



działanie przeciwwymiotne przez blokowanie area postrema



stosowany łącznie

z anatgonistami 5-HT3 i deksametazonem

zapobiega zarówno wczesnym (80-90%) jak i późnym
wymiotom (70%) po chemioterapii



Dawkowanie:

p.o 125mg 1h przed chemioterapią, następnie

po 80mg przez 2 kolejne dni (+ deksametazon + ondansetron)



metabolizowany przez CYP3A4 (podobnie jak docetaksel,
paklitaksel, etopozyd, irinotekan, imatinib, winblastyna,
winkrystyna)

Fosaprepitant



dożylny odpowiednik aprepitantu



Dawkowanie:

i.v. 115mg 1h przed chemioterapią

CZYNNIKI WZROSTU

W celu ochrony szpiku kostnego przed

mielotoksycznym działaniem cytostatyków

stosuje się obecnie czynniki wzrostu :



IL-3, IL-11



G-CSF ( filgrastim )



GM-CSF ( molgramostim )



Trombopoetynę

GRANULOCYTOPOETYCZNE CZYNNIKI
WZROSTU

FILGRASTIM

(G-CSF)

MOLGRAMOSTIM

(G-CSF)



Rekombinowany ludzki czynnik wzrostu kolonii
granulocytów, podawany w celu skrócenia czasu trwania i
częstości neutropenii.



Działa poprzez rec na neutrofilach oraz w niewielkiej ilości
na monocytach i ich prekursorach.

GM-CSF

działa na

późniejszym etapie rozwoju komórek ukierunkowanych dla układu
granulocytowo-makrofagowego, a

G-CSF

na etapie komórek

ukierunkowanych dla układu granulocytowego



Zwieksza liczbę neutrofili we krwi obwodowej w ciągu 24h
po podaniu (nie podawać 24h przed i po chemioterapii)



1/2

=3,5h, wlew 24h i.v. lub wlew 24h s.c



Dawkowanie:

początkowo 1mln j.m./kg/d,

póżniej 0,5mln j.m./kg/d



DN:

bóle kostno-stawowe, dolegliwości dyzuryczne, przejściowe

zwiekszenie aktywności dehydrogenazy mleczanowej i fosfatazy
alkalicznej, przemijające obniżenie ciśnienia, reakcje nadwrażliwości

INTERLEUKINA 3



IL-3,

Multi-CSF



Pobudza proliferację wielopotencjalnych
komórek macierzystych oraz wczesnych
komórek prekursorowych poszczególnych linii
komórkowych dla układu czerwonokrwinkowego,
płytkotwórczego i granulocytowo-
makrofagowego.



WS:

niedokrwistość aplastyczna, zespół

mielodysplastyczny, mielosupresja po
chemioterapii przeciwnowotworowej.



Dawkowanie:

1-10ug/kg m.c. s.c. przez 7-14dni.



DN:

gorączka, bóle głowy.

INTERLEUKINA 11



rhIL-11 –

oprelvekin

: czynnik wzrostu

megakariocytów i wielu innych komórek
progenitorowych; zwiększa liczbę krążących
płytek krwi i neutrofili



WS:

wtórna prewencja trombocytopenii po

chemioterapii



Dawkowanie:

s.c. 50μg/kg/d przez 14-21 dni

po zakończeniu chemioterapii

TROMBOPOETYNA



Swoisty czynnik krwiotwórczy dla
megakariocytopoezy. Pobudza proliferację i
dojrzewanie magakariocytów, a w
konsekwencji powstawanie płytek krwi.



WS:

stany małopłytkowości na skutek

hipoplazji szpiku, zwłaszcza występującej po
chemioterapii p/nowotworowej.



Dawkowanie:

5ug/kg m.c. na 24h; s.c. przez

10-21 dni

MESNA
( 2-MERKAPTOETANOSULFONIAN
SODU )



Antidotum przeciw akroleinie – metabolitowi
powstającemu w wyniku biotransformacji
cyklofosfamidu i ifosfamidu, drażniącego
błonę pęcherza mocz.



Wydalana z moczem w postaci czynnej



1/2

= 50-65min



Dawkowanie:

i.v. 60% lub p.o. 40% podawanego

cytostatyku w 3 równych dawkach (pierwsza
bezpośrednio przed podaniem cytostatyku,
następne co 4h)



DN:

zab żołądkowo-jelitowe, bóle głowy, zmiany

skórne, reakcje zapalne w ścianie naczynia w
miejscu wstrzyknięcia

FOLINIAN WAPNIA



Sól wapniowa kwasu 5-formylo-4-hydroksyfoliowego. Jest
on aktywnym metabolitem kwasu folinowego
(

kwasu tetrahydrofoliowego)

i ważnym koenzymem w

biosyntezie kwasów nukleinowych podczas leczenia
cytostatykami



Podawany w celu zmniejszenia działania toksycznego
antagonistów kwasu foliowego, takich jak metotreksat



DN:

gorączka po podaniu leku we wstrzyknięciu,

bezsenność, pobudzenie i depresja, zaburzenia
żołądkowo-jelitowe(po dużych dawkach), reakcje
alergiczne (w tym anafilaksja i pokrzywka)



PW:

Niedokrwistości megaloblastyczne z niedoboru

witaminy B12

ALLOPURINOL

Gwałtowny rozpad dużej ilości komórek ( zespół

określany jako TLS- tumor lysis syndrom )

występujący przy stosowaniu

chemioterapeutyków przeciwnowotworowych w

białaczkach, ziarnicy, chłoniakach, rzadziej innych

guzach, zwłaszcza w początkowym okresie

leczenia, wiąże się ze zwiększeniem stężenia

kwasu moczowego. Wskutek masywnej

hiperurykemii może nastąpić ostra niewydolność

nerek.

ALLOPURINOL



izomer hipoksantyny, inhibitor oksydazy
ksantynowej



zmniejsza wytwarzanie kwasu moczowego i
ksantyny



dobrze się wchłania z p. pokarmowego, osiągając
max. stężenie we krwi po 1godzinie



1/2

=2-3h



Dawkowanie:

600-800 mg/d przez 2-3 dni



DN:

zaczerwienienie skóry, świąd, bóle brzucha,

nudności , biegunka, bóle głowy, skórne odczyny
alergiczne, hipertermia polekowa, leukopenia,
granulocytopenia, małopłytkowość, uszkodzenie
wątroby, ↑ aktywności enzymów wątrobowych

RASBURIKAZA



rekombinowana oksydaza moczanowa,
katalizuje utlenianie kw. moczowego do alantoiny,
łatwo wydalanej przez nerki



szybko ( w ciągu 4h ) i długotrwale ( 17-21 godzin )
zmniejsza stężenie kwasu moczowego



1/2

=19h



Stosować wyłącznie przed chemioterapią i na jej
początku



Dawkowanie:

0,2 mg/kg mc 1x/d w trwającym 30

min wlewie i.v. przez 5-7 dni.



DN:

odczyny gorączkowe, nudności, wymioty, bóle

głowy, biegunki, odczyny w miejscu podania,
reakcje alergiczne

AMIFOSTYNA



Zapobiega neutropenii, ↓ dział. nefrotoksyczne cisplatyny i
leków alkilujących



Organiczny tiofosforan, wybiórczo chroniący zdrowe tkanki
przed promieniowaniem jonizującym i niektórymi cytostatykami
(większe stęż fosfatazy zasadowej aktywującej lek, >pH, lepsze
unaczynienie w tkankach zdrowych)



Dostarcza protonów w postaci grup SH do inaktywacji
wolnych rodników oraz naprawy DNA



Poza działaniem ochronnym na komórki szpiku chroni
również komórki wątroby, nerek oraz ukł. nerwowego.



1/2

ok. 1-8 min, wydalana z moczem



Dawkowanie:

740-910 mg/ m

pc w 15-min wlewie i.v., 30

min przed podaniem cytostatyków



DN:

↓ ciśn (gł SBP), nudności, wymioty, zaczerwienienie

twarzy, zawroty głowy, senność, reakcje alergiczne

DEKSRAZOKSAN



Pochodna EDTA zapobiegająca powikłaniom kardiologicznym
u chorych leczonych w ramach chemioterapii antracyklinami.



Działanie leku i jego metabolitu polega na usuwaniu poprzez
chelatowanie jonów żelaza i miedzi ze związków z
antracyklinami. Zapobiega to powstaniu toksyczych
związków upośledzających aktywność oksydazy cytochromu c i
powstaniu wolnych rodników tlenowych umożliwiających
reakcji oksydoredukcyjne kardiotoksycznych lipidów.



Wykazuje też własne działanie przeciwnowotworowe,

poprzez hamowanie działania topoizomerazy II lub

alkilacji DNA.



Dawkowanie:

we wlewie i.v. max1000mg/m2 pc przez ok.

15min, zwykle 30min przed podaniem antracykliny



DN:

podrażnienie w miejscu podania, nasilenie leukopenii i

małopłytkowości w dawkach kardioprotekcyjnych



PW:

niewydolność wątroby i nerek. Należy monitorować

czynność serca i morfologię krwi obwodowej.

KANABINOIDY



agoniści rec. kanabinoidowych

Sativex

(prep. naturalny) – leczenie bólu w przebiegu chorób

nowotworowych, bólu neuropatycznego

Dronabinol

– syntetyczny Δ9THC – tetrahydrokanabinol:

zahamowanie area postrema; zapobieganie nudnościom i
wymiotom związanym z chemioterapią, stymulacja
apetytu;



Dawkowanie:

p.o. 5mg/m² przed pulsem chemioterapii i

ponownie co 2-4h;



DN:

euforia, sedacja, halucynacje, dysforia, suchość w ustach,

nadmierny apetyt, tachykardia, hipotonia ortostatyczna.

Nabilon

– syntetyczny kannabinoid zbliżony do THC – szersze

zastosowanie, mniej efektów ubocznych, brak działania
euforyzującego; zapobieganie nudnościom i wymiotom
podczas chemioterapii, bóle przewlekłe, fibromialgia,
anoreksja związana z AIDS.

Document Outline