dr hab. Jerzy Supernat
Instytut Nauk Administracyjnych
Uniwersytet Wrocławski
Istota
struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Instytut Nauk Administracyjnych
Uniwersytet Wrocławski
Istota
struktury organizacyjnej
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Pojęcie struktury organizacyjnej
R.H. Hall, P.S. Tolbert
: układ organizacyjnych części
(organizational structure can be considered as the
arrangement of organizational parts).
P.M. Blau
: rozmieszczenie (według różnych linii) ludzi na
stanowis-kach społecznych, które determinuje stosunki
organizacyjne między tymi ludźmi (the distribution, along
various lines, of people among social positions that influence
the role relations among these people).
S. Ranson, B. Hinings, R. Greenwood
: złożony mechanizm
kontroli, który wyłania się w trakcie wzajemnego
oddziaływania
ludzi,
a
jedno-cześnie
kształtuje
te
oddziaływania: struktura organizacyjna jest za-równo
determinowana, jak i determinująca (a complex medium of
control which is continually produced and recreated in
interaction and yet shapes that interaction: structures are
constituted and constitu-tive).
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Funkcje struktury organizacyjnej
•
zapewnić efektywność organizacji
•
zminimalizować lub przynajmniej uregulować
wpływ na organizację przypadkowych zachowań
członków organiza-cji (to jednostki mają się
dostosować do wymagań orga-nizacji, a nie
organizacja do wymagań jednostek)
•
stworzyć warunki do:
korzystania z władzy (struktura organizacyjna
przypi-suje władzę do stanowisk)
podejmowania
decyzji
(struktura
organizacyjna okre-śla przebiegi informacji)
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Wielość struktur organizacyjnych
mylny jest spotykany często pogląd, że w danej
organi-zacji jest tylko jedna struktura (pomiędzy
różnymi
częścia-mi
i
różnymi
szczeblami
organizacji zachodzą, często isto-tne, różnice
strukturalne)
strukturalne różnice wewnątrzorganizacyjne są
szcze-gólnie
widoczne
w
organizacjach
wielonarodowych (mię-dzy zlokalizowanymi w
różnych
krajach
oddziałami
organi-zacji
międzynarodowej)
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Formy / typy struktury organizacyjnej
typ idealny biurokracji (i typ realny biurokracji)
organizacja mechanistyczna i organizacja
organiczna
adhokracja
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Typ realny biurokracji 1 / 3
(typ realny biurokracji tworzą odchylenia od idei i zasad
typu idealnego biurokracji)
•
brak ciągłości realizacji zadań
•
zwłoka w realizacji zadań
•
podejmowanie decyzji na podstawie determinant
innych niż prawne lub nieakceptowanych przez prawo
•
nieznajomość i/lub błędna interpretacja prawa
•
nieprecyzyjne określanie i nadużywanie kompetencji
•
nepotyzm
•
kolesiostwo
•
korupcja
•
zatrudnianie
na
podstawie
przesłanek
niemerytorycznych
•
brak właściwej systematycznej kontroli
•
brak i/lub błędy dokumentowania
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Typ realny biurokracji 2 / 3
(o patologiach biurokracji można mówić jeszcze wtedy,
kiedy
biurokratyczna
administracja
wprawdzie
funkcjonuje zgodnie z przedstawionymi ideami i
zasadami, ale czyni to nieumiejętnie czy niewłaściwie)
•
nadmierna specjalizacja
•
sztywność, inercja i autonomizacja procedur
•
nieelastyczność organizacji
•
myślenie grupowe (groupthink)
•
tworzenie przepisów wzajemnie sprzecznych
•
konserwatyzm i opór przeciwko innowacjom
•
tendencja do oligarchizacji
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Typ realny biurokracji 3 / 3
Najbardziej radykalnej krytyki biurokracji dokonują badacze
systemów totalitarnych, którzy wskazują, że doprowadzona
do skrajności wsze-chogarniająca organizacja biurokratyczna
niesie ze sobą ogromne antyhumanistyczne zagrożenie,
powodując całkowite uprzedmiotowie-nie administrowanych
zbiorowości ludzkich i – w efekcie – ich zniewo-lenie.
Podobną argumentację przeprowadził polski socjolog
Zygmunt Bau-man
w głośnej pracy Modernity and the
Holocaust. Jego zdaniem, eksterminacja Żydów przez reżim
hitlerowski stała się możliwa wtedy, gdy doprowadzona do
perfekcji machina biurokratyczna zaczęła trak-tować masowe
zabijanie ludzi całkowicie bezosobowo, jako zadanie czysto
techniczne, którego jedynymi kryteriami były wydajność i
szyb-kość. Zawieszenie wszelkich impulsów moralnych
wobec ofiar stało się możliwe dzięki skrajnej realizacji tego
imperatywu organizacji biu-rokratycznej, który żąda pełnej
depersonalizacji stosunków społecz-nych.
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Adhokracja
Adhokracja jest przeciwieństwem biurokracji.
Stuart
Crainer
tra-ktuje adhokrację jako wzorzec dla
organizacji nowego typu (the new organization), którą
charakteryzuje następująco:
•
nowa organizacja jest elastyczna i łatwo się
przekształca
•
nowa organizacja nie jest hierarchiczna
•
nowa organizacja jest oparta na uczestnictwie
•
nowa organizacja jest twórcza i przedsiębiorcza
•
nowa organizacja wykorzystuje powiązania sieciowe
•
w nowej organizacji ważniejsze od wąsko określonych
celów funkcjonalnych są cele całościowe
•
jednym z najważniejszych zasobów wykorzystywanych
w no-wej organizacji jest technologia informacyjna
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Strukturalne cechy organizacji
•
złożoność
•
formalizacja
•
centralizacja
Złożoność, formalizacja i centralizacja mogą się
zmieniać w obrębie jednej organizacji: są
zjawiskami wielowymia-rowymi.
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Złożoność struktury organizacyjnej
Złożoność struktury organizacyjnej ma istotny wpływ na
zacho-wania członków organizacji, na pozostałe
strukturalne
cechy
or-ganizacji
(formalizację
i
centralizację), na procesy w organizacji oraz na relacje
pomiędzy organizacją i jej otoczeniem.
Wymiary złożoności struktury organizacyjnej:
•
zróżnicowanie horyzontalne
•
zróżnicowanie wertykalne
•
zróżnicowanie (rozproszenie) geograficzne
Większość organizacji jest w takiej czy innej konfiguracji
wska-zanych elementów bardziej lub mniej złożona
(organizacją wy-soce złożoną horyzontalnie, wertykalnie
i geograficznie jest oczywiście administracja publiczna).
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Formalizacja struktury organizacyjnej
nie jest abstrakcją (wyrasta ze sposobu postrzegania
przez kierownictwo kwalifikacji i postawy podwładnych,
ich
zdolności
do
rozwiązywania
problemów,
podejmowania decyzji itd.)
nie jest pojęciem neutralnym:
może być pomocna, ponieważ sformalizowane
procedury ułatwiają pracę
zmusza
ludzi
do
posłuszeństwa:
zakres
indywidualnej
swobody
jest
odwrotnie
proporcjonalny
do
zakresu
zapro-gramowania
zachowania w organizacji
Powyższe wskazuje, że formalizacja jest nie tylko
zjawiskiem strukturalnym, ale ma także znaczenie
etyczne i polityczne.
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Centralizacja struktury organizacyjnej
Centralizację powszechnie odnosi się do dystrybucji
władzy / prawa podejmowania decyzji w organizacji: If
most decision making occurs at the top, the
organization is centralized.
Sprawa nie jest jednak taka prosta. Centralizacja nie
jest tylko kwestią tego, kto podejmuje decyzje:
•
jeżeli
pracownicy
na
niższych
szczeblach
organizacyjnych po-dejmują wiele decyzji, ale decyzje
są decyzjami zaprogramowa-nymi, to nadal istnieje
wysoki stopień centralizacji
•
jeżeli ocena dokonywana jest przez osoby na szczycie
organi-zacji, to mamy do czynienia z centralizacją
niezależnie
od
tego,
na
którym
szczeblu
organizacyjnym podejmowane są decyzje
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Bycie w centrum
Od centralizacji należy odróżnić bycie w centrum
(centrality). Bycie w centrum związane jest z miejscem
osoby (członka organizacji) w procesie pracy, w
strukturze łączności czy w układach koleżeńskich i
odnosi się do osób, które są postrze-gane przez innych,
w tym przez przełożonych, jako wpływowe.
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Stopień centralizacji w organizacjach
mówi wiele o społeczeństwie: w społeczeństwie,
w
któ-rym
większość
organizacji
jest
scentralizowana w wysokim stopniu, pracownicy
mają niewielki wpływ na swoją pracę, a ich
partycypacja w życiu społecznym jest prawdopodo-
bnie także niewielka
jest
wskaźnikiem
tego,
jak
organizacje
postrzegają swo-ich członków:
•
wysoka centralizacja wyrasta z przekonania,
że czło-nkowie musza być ściśle kontrolowani
•
niska centralizacja sugeruje, że członkowie
mogą sa-mi sobą kierować
Istota struktury organizacyjnej
dr hab. Jerzy Supernat
Zmieniający się stopień centralizacji ma
jednak
naj-większe
znaczenie
dla
samej
organizacji.
Wysoki stopień centralizacji oznacza:
lepszą koordynację, ale gorszą elastyczność
spójną politykę ogólnoorganizacyjną, ale
prawdopodo-bnie
gorsze
dostosowanie
do
warunków lokalnych
możliwość szybkiego podejmowania decyzji w
sytua-cjach kryzysowych, ale przeciążone kanały
komunikacyjne w trakcie codziennego przepływu
informacji w górę i w dół hierarchicznej struktury
Stand with anybody
that stands RIGHT.
Stand with him
while he is right
and PART with him
when he goes wrong,
The Collected Works
of Abraham Lincoln
edited by Roy P. Basler,
volume II,
"Speech at Peoria,
Illinois" (October 16,
1854), p. 273.
Myśl końcowa
dr hab. Jerzy Supernat
The only things that evolve by themselves
in an organization are disorder, friction, and
malperfor-mance.
Peter F. Drucker (1909-2005)