Zakażenia układu
moczowopłciowego
Janusz Dembowski
Katedra i Klinika Urologii i
Onkologii Urologicznej
Zakażenia układu
moczowopłciowego
Janusz Dembowski
Katedra i Klinika Urologii i
Onkologii Urologicznej
Zapalenia pęcherza
moczowego
Ostre i przewlekłe
Ostre- najczęściej kobiety, do 50%
populacji
Mężczyżni rzadko, zwykle z
przeszkodą podpęcherzową
( zastawki cewki tylnej, zwężenia
cewki,BPH, dysfukcja neurogenna
UTI
Częsta choroba powodująca istotne
kalectwo , nawet śmierć
Czynniki infekcyjne: bakterie,
grzyby, chlamydie, ureaplazmy i
wirusy
Zdrowy człowiek- jałowy mocz
UTI
Bakteriuria- obecność bakterii w
moczu
Żródłó bakterii- skóra, przedsionek
pochwy,napletek ( zanieczyszczenia
lub przyczyna UTI)
Zakażenia krwiopochodne( rzadkie) i
zakażenia wstępujące (najczęstsze ),
zakażenia szerzące się drogami
limfatycznymi ( etiologia trudna do
ustalenia )
UTI
UTI znacznie częstsze u kobiet niż u
mężczyzn, 3:1
UTI przyczyną 1,2% porad u kobiet
Bakteriuria u 3,5% w całej populacji ,
zwiększa się wraz z wiekiem
Dziewczęta 5-15 lat 1%, w wieku
młodzieńczym –4%, zwiększa się o 1-
2% w odstępach 10-letnich
Kobiety 20-40 lat – 30% zachoruje na
UTI
UTI
UTI u mężczyzn 30-krotnie rzadsze
Populacja mężczyzn starszych – UTI znacznie
częstsze, po 65r.życia stosunek chorujących
mężczyzn do kobiet 2:1
Większe ryzyko wystąpienia bakteriomoczu u
hospitalizowanych, przebywających w domach opieki,
40% szpitalnych infekcji to UTI
Nawrotowe infekcje- najczęściej inny patogen,
częściej po przebytych epizodach
UTI
Przebieg kliniczny UTI różny
Wzajemne oddziaływanie czynnika
infekcyjnego i organizmu gospodarza
Zarazek o dużej wirulencji przełamuje
mechanizmy obronne gospodarza
Zarazek mało zjadliwy powoduje zakażenie w
przypadku osłabienia układu odpornościowego
UTI
Zakażenia wstępujące- dominujące, droga
zakażenia: cewka moczowa, pęcherz moczowy,
wyższe piętra układu moczowego
U połowy chorych z zakażeniem dolnego piętra
dochodzi do zakażenia moczowodów i nerki
Czynniki sprzyjające szerzeniu się zakażenia:
odpływy pęcherzowo-moczowodowe, zaburzenia
perystaltyki moczowodu ,wady układu moczowego,
zaburzenia odpływu moczu z dróg moczowych
Zakażenia krwiopochodne- u chorych z bakteriemią
Staphyllococcus aureus, przy zakażeniach Candida
UTI
Rodzaje drobnoustrojów zakażających układ
moczowy: najczęściej bakterie jelitowe
85% zakażeń E.coli
U chorych hospitalizowanych rzadziej-50%
Bakterie z rodziny Enterobacteriaceae:
gram ujemne Klebsiella, Proteus i gram
dodatnie Enterobacter faecalis,
Staphyllococcus saprophiticus
Zakażenia powikłane: Enterobacter,
Citrobacter, Serratia, Pseudomanas
aeruginosa, Providentia, Staphyllococcus
epidermidis. U chorych na cukrzycę
Streptococcus gr.B, Aerococcus, Candida
UTI
Osobnicze predyspozycje do czynnika infekcyjnego
Młode aktywne seksualnie kobiety- u 10%
zakażenie Staphyllococcus saprophiticus, rzadko
powodujący zakażenia u mężczyzn i starszych
kobiet
Zakażenie florą beztlenową- bardzo rzadkie,
najczęściej z przewodo pokarmowego, przypadki
powikłane: ropnie krocza, moszny( zgorzel
Fourniera), ropnie stercza, ropnie okołonerkowe
Najczęściej bakterie beztlenowe
Bacterioides( fragilis),Fusobacterium,Clostridium
perfringens, pałeczki beztlenowe
UTI
Rutynowe badania bakteriologiczne –wykrywanie
bakterii tlenowych
Bakterie beztlenowe – specjalne podłoża
Mycobacterium tuberculosis – specjalne podłoża
Chlamydia, Ureaplasma- specjalne techniki
mikrobiologiczne
Czynniki ułatwiające infekcję: E.coli endotoksyny,
hemolizyny, aerobaktyna, elastaza, kolagenazy,
obecność antygenów K, obecność rzęsek
Budowa antygenowa nabłonka- może ułatwiać
kolonizację bakterii
UTI
Mechanizmy ochronne przed zakażeniem:
ciągły przepływ moczu i mikcja
( utrudniają osiedlanie się bakterii i
ułatwiają ich usuwanie
Właściwości moczu; niskie pH- kwaśny
odczyn,wysoka osmolarność, obecność
mocznika i kwasów organicznych
Cukry na powierzchni nabłonka dróg
moczowych, immunoglobulina IgA-
czynniki zapobiegające osiedlaniu się
bakterii
UTI
Mechanizmy obronne: bezpośrednie
przeciwbakteryjne działanie śluzówki
dróg moczowych,przeciwciała w
śluzówce, leukocyty wielojądrzaste,
cytokiny Il6, Il8
Saprofityczna flora pochwy- pałeczki
kwasu mlekowego ( Lactobacilli )
Mukopolisacharydy urothelium i
uromukoid- białko Tamm-Horsfalla-rola
nie całkiem poznana
Glikozoaminoglokany- funkcja
przeciwbakteryjna, utrudniająca infekcje
UTI
Mechanizmy obronne w sterczu:sterczowy
czynnik przeciwbakteryjny ( PAF-prostatic
antibacterial factor ), jony cynku Zn,
Spermina i spermidyna- mają również
właściwości przeciwbakteryjne
Czynniki sprzyjające zakażeniom stercza-
odpływy cewkowo-sterczowe,kamienie
sterczowe, obecność przeszkody
podpęcherzowej
UTI
Mechanizmy obronne w nerce: kora
jest wielokrotnie bardziej odporna na
zakażenie niż rdzeń nerki ( trzeba
10000 razy więcej bakterii )
Rdzeń nerki gorzej ukrwiony,gorzej
utlenowany, ma większe stężenie
amoniaku i osmolarność moczu
UTI
Diagnostyka zakażeń ukł.moczowego: pobranie
moczu do badań – ze strumienia środkowego moczu,
przez nakłucie nadłonowe, wykonując cewnikowanie
Frakcjonowane badania bakteriologiczne moczu
oddanego w sposób naturalny:testy Maersa i
Stameya w diagnostyce zakażeń
stercza,pęcherzyków na siennych i cewki moczowej
Znamienna bakteriuria 10000 cfu/ml
Diagnostyka obrazowa dróg moczowych:
ultrasonografia przezbrzuszna,przezodbytnicza,
urografia, cystografia mikcyjna
UTI
Szybkie testy diagnostyczne- redukcja
azotanów do azotynów pod wpływem bakterii
Nie dają możliwości oceny jakościowe i
iliściowej oraz oznaczenia lekowrażliwości
Mają znaczenie badania przesiewowego a w
przypadku niepowikłanego zakażenia dolnego
odcinka mogą być wskazówką do wdrożenia
typowego leczenia przeciwbakteryjnego
UTI
Cel leczenia przeciwbakteryjnego- wyjałowienie
moczu
Wynik leczenia zależny od stężenia terapeutycznego
w moczu, mniej we krwi
Najbardziej przydatne leki wydalane w moczu :
nitrofurantoina, trimethoprim,
trimethoprim+sulfametoxazol, levofloxacyna, kwas
nalidyksowy, cephaleksyna, ampicylina oraz
aminoglikosydy
Oporność naturalna na lek- Proteus niewrażliwy na
nitrofurantoinę, Enterococcus na cefaleksynę
Selekcjonowanie się szczepów opornych 5-10%
leczonych-terapia 2 lub 3 lekami
UTI
Plazmidozależna oporność
bakterii( czynnik R ), często spotykana,
przenoszona na inne baketrie, powoduje
powstanie wielu opornych szczepów
bakteryjnych
Częste stosowanie leku przy banalnych
infekcjach powoduje narastanie zjawiska
oporności na dany lek ( fluorochinolony,
trimethoprim, sulfametoxazol, ampicylina)
Skrócenie czasu leczenia ,stosowanie
dawek terapeutycznych pozwala
zmniejszyć powstanie oporności
Zapalenia pęcherza
moczowego
Ostre i przewlekłe
Ostre-kobiety do50% populacji
Mężczyżni zwykle z przeszkodą
podpęcherzową ( zastawki cewki
tylnej, zwężenia cewki,
BPH,dysfunkcja neurogenna
pęcherza )
Najczęstszy patogen E.coli
Zapalenia pęcherza
moczowego
Leczenie krótkotrwałe 2-3dni
( fluorochinolony, nitrfurantoina,
cefalosporyny I generacji,
makrolidy-davercin,rovamycyna)
Brak poprawy- leczenie 5-7 dni
najlepiej lekiem celowanym
Zapalenie pęcherza
moczowego,przewlekłe
Leczenie długie 2-3 tygodni
Poszerzona diagnostyka, badania na
BK, Chlamydie, grzyby,Trichomonas
Różnicowanie z niezakażną postacią
zap.pęcherza moczowego
( zap.śródmiąższowe,
popromienne,alergiczne)
Zapalenie pęcherza
moczowego,przewlekłe
Długotrwałe stosowanie leków
przeciwbakteryjnych
Profilaktyka nawrorów ( kilka
miesięcy )
Preparaty wspomagające –
UroVaxom, preparaty roślonne,
wody mineralne, troska o częste
opróżnianie pęcherza moczowego
Zapalenia stercza
Ostre, może powstać ropień stercza
Leczenie: fluorochinolony II i III generacji,
aminoglikozydy z cefalosporynami II i III
generacji, metronidazol dodatkowo w
ropniu stercza
Leczenie 10-14 dni, pozajelitowe
Leczenie podtrzymujące 4 tygodnie-
ciprofloksacyna, kotrimoksazol
Zapalenie stercza,
przewlekłe
Diagnostyka bakteriologiczna-
testy frakcjonowane
Leczenie 6-8 tygodni
Stosowane leki: fluorochinolony,
kotrimoksazol
Leki objawowe i wspomagające:
alfa-blokery,leki p-zapalne, masaże
stercza, alkalizacja moczu, dieta
UTI-choroby przenoszone
drogą płciowa
Zapalenie cewki moczowej: 6 na 10
stwierdza się zakażenie Chlamydia
trachomatis lub Neisseria
gonorrhoeae, rzadziej Ureaplasma
urealyticum, Trichomonas
vaginalis,Herpes simplex
Rzeżączka – okres wylęgania 2-5
dni, inne 10-12 dni, czas trwania 2-3
tyg., wyciek ropny z cewki moczowej
Choroby przenoszone
drogą płciową
Zakażenia bezobjawowe- 10-30% ( 80% u
kobiet )
Powikłania: zapalenie najądrza, zapalenie
stercza, zapalenie miednicy mniejszej,
zapalenie odczynowe stawów, zespół
Reitera
Diagnostyka: bezpośrednie badanie
mikroskopowe wydzieliny z cewki, barwienie
metodą Grama, badania
immunoenzymatyczne ( Chlamydia),
badania immunofluorescencyjne
(Chlamydia), inne PCR
Choroby przenoszone
drogą płciowa
Leczenie-rzeżączka: pojedyncza wysoka
dawka Cefiksim 400 mg, Ciprofliksacyna
500 mg, Norfloksacyna 800 mg,
Ofloksacyna 800 mg, Ceftrakson 250
mg,Spektynomycyna 2g im.
Leczenie NGU- Doksycyklina 200 mg 7
dni, Azytromycyna 1g.
Trichomoniaza- Metronidazol 2x500mg 7
dni
Leczenie obojga partnerów
Choroby przenoszone
drogą płciowa
Opryszczka narządów płciowych: 4-7 dni
po stosunku,częste nawroty
Diagnostyka- badanie
mikroskopowe,badania serologiczne,
hodowla, PCR, ELISA
Acyclovir 5x200mg 14 dni 9 ( Pencyclovir,
Walacyclovir, Foskarnet 40 mg/kg do
ustąpienia zmian)
Profilaktyka 2x400mg przez wiele miesięcy
Choroby przenoszone
drogą płciowa
Kiła-po 3 tyg objaw pierwotny
owrzodzenie,powiększone węzły chłonne, goi
się2-6 tyg.
Diagnostyka- badanie mikroskopowe w
ciemnym polu widzenia, badania serologiczne
( FTA, FTA-ABS),VDRL 2-3 tyg. Po objawie
pierwotnym
Leczenie-penicylina 1,2 mln. 20dni im.lub
Doksycyklina 2x0,1 przez 14 dni
Kontrola serologiczna po 2,4,6,9,12
miesiącach
Choroby przenoszone
drogą płciowa
Brodawki płciowe- kłykciny kończyste
Wirus brodawczaka ludzkiego Human
papillomavirus HPV, 6 i 11
Okres wylęgania 1-6 mcy ,zmiany w
okolicach płciowych
leczenie;: elektrokoagulacja, laser,
krioterapia, wycięcie chirurgiczne, płyny z
podofiliną, kwas
trójchlorooctowy,miejscowe
immunostymulatory imiquimon-krem