Analiza Bilansu (II)
Roman Sass
Analiza Bilansu (II)
Roman Sass
1.
Istota bilansu
Bilans jest usystematyzowanym
zestawieniem wartości składników
zasobów majątkowych (aktywów)
jednostki oraz źródeł ich finansowania
(pasywów), sporządzonym na
określony dzień i w określonej formie.
Sporządzenie bilansu jest przejawem
stosowania
metody bilansowej
jako
podstawowej metody badawczej
rachunkowości. Metoda ta polega na tym, że
wszystkie zasoby majątkowe jednostki są
ujmowane z dwóch różnych punktów
widzenia: przedmiotowego i finansowego.
Bilans jest sporządzany na określony dzień,
który jest
nazywany dniem bilansowym
.
Zwykle dniem bilansowym jest dzień
kończący rok obrotowy. Bilans to zestawienie
statyczne, gdyż ukazuje stany aktywów i
pasywów w danym dniu. W każdym innym
dniu stany te mogą być inne.
Bilans otwarcia (bilans początkowy).
Bilans zamknięcia (bilans końcowy).
Bilans jest sporządzany na podstawie danych z
ewidencji księgowej, które najpierw są
poddawane weryfikacji w drodze inwentaryzacji.
Zestawienie bilansu jest poprzedzone
zamknięciem ksiąg rachunkowych, a także
sporządzeniem zestawień kont analitycznych
oraz zestawienia obrotów i sald kont
syntetycznych.
Bilans może być sporządzany przy
zastosowaniu jednej z trzech
następujących metod:
metody brutto,
metody netto.
metody mieszanej.
Metoda brutto polega na ujmowaniu w
bilansie wartości poszczególnych
składników aktywów i pasywów w
wysokości ich wartości księgowej, bez
pomniejszenia o różne odpisy i korekty.
Metoda netto polega na wykazywaniu w
bilansie wartości poszczególnych
składników aktywów i pasywów w
wysokości wartości księgowej,
pomniejszonej o odpowiednie odpisy i
korekty aktualizujące tę wartość.
W tym przypadku salda kont korygujących
wpływają na salda kont podstawowych. W
rezultacie zastosowania metody netto
suma bilansowa jest bardziej adekwatna
do realnej wartości zasobów majątkowych.
Metoda mieszana polega na zestawieniu
bilansu przy jednoczesnym zastosowaniu
metody brutto i metody netto.
W Polsce, zgodnie z przepisami ustawy o
rachunkowości, bilans sprawozdawczy jest
sporządzany przy zastosowaniu metody netto.
Oznacza to wykazywanie wartości składników
aktywów w wysokości wartości księgowej
skorygowanej o:
dotychczas dokonane odpisy amortyzacyjne
lub umorzeniowe oraz odpisy aktualizujące, w
tym również z tytułu trwalej utraty wartości
składników aktywów trwałych;
odpisy aktualizujące wartości rzeczowych
składników aktywów obrotowych;
odpisy aktualizujące należności.
Natomiast zastosowanie metody netto w
odniesieniu do składników pasywów bilansu
polega na:
zmniejszeniu kapitału podstawowego o
należne, lecz nie wniesione wpłaty;
wykazywania w kapitale (funduszu)
własnych udziałów i akcji własnych w
wielkości ujemnej;
zmniejszeniu wyniku finansowego netto
roku obrotowego o dokonane w ciągu tego
roku odpisy z zysku netto, jeśli odrębne
przepisy dopuszczają takie odpisy.
Jednostki prowadzące działalność na
niewielka skalę mogą sporządzać bilans w
postaci uproszczonej.
Bilans jest elementem sprawozdania
finansowego,
który charakteryzuje największa
pojemność informacyjna
. W bilansie znajduje
bowiem odzwierciedlenie zarówno sytuacja
majątkowa, jak i sytuacja finansowa jednostki
gospodarczej.
2.
Charakterystyka aktywów
bilansu.
Zasoby majątkowe, jakimi dysponuje
jednostka gospodarcza prowadząca
działalność, są
nazywane aktywami
.
Aktywa są zasobami majątkowymi
wyrażanymi wartościowo.
Cechami podstawowymi zasobów
majątkowych, stanowiącymi kryteria
uznania za składniki aktywów jednostki,
są:
sprawowania nad nimi kontroli przez jednostkę,
możliwość określenia wiarygodnej ich wartości,
osiągnięcie przez jednostkę w przyszłości
określonych korzyści ekonomicznych
z tytułu ich posiadania.
Dwoma podstawowymi kryteriami
klasyfikacji aktywów są:
kryterium rodzajowe;
kryterium stopnia płynności.
Kryterium rodzajowe pozwala wyróżnić
trzy grupy składników aktywów o
odmiennej postaci:
aktywa
rzeczowe;
aktywa finansowe,
aktywa niematerialne.
Na podstawie kryterium rosnącej
płynności aktywa wykazywane w
bilansie dzieli się na dwie grupy:
A. Aktywa trwałe,
B. Aktywa obrotowe.
Zgodnie z kryterium rosnącej płynności
składniki aktywów trwałych zostały
podzielone w bilansie na pięć grup:
I.
Wartości niematerialne i prawne,
II.
Rzeczowe aktywa trwale,
III.
Należności długoterminowe,
IV.
Inwestycje długoterminowe,
V.
Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.
Klasyfikacja wartości
niematerialnych i prawnych w
bilansie jest następująca:
Koszty zakończonych prac
rozwojowych,
Wartość firmy,
Inne wartości niematerialne i
prawne,
Zaliczki na wartości niematerialne i
prawne.
Rzeczowe aktywa trwałe obejmują
składniki zasobów majątkowych o
charakterze majątkowym, których okres
ekonomicznej użyteczności w danej
jednostce jest dłuższy niż jeden rok.
Składniki rzeczowych aktywów trwałych
zostały zgrupowane w bilansie w
następujący sposób:
Środki trwale,
Środki trwałe w budowie,
Zaliczki na środki trwałe w budowie.
Należności długoterminowe obejmują ogół
należności, które stają się wymagalne w okresie
dłuższym niż 12 miesięcy od dnia bilansowego.
Inwestycjami długoterminowymi są aktywa
nabyte w celu osiągnięcia korzyści
ekonomicznych w okresie dłuższym niż 12
miesięcy od dnia bilansowego. Są to więc aktywa,
które stanowią długookresowe lokaty kapitału.
Aktywami obrotowymi są składniki zasobów
majątkowych jednostki, które zużywają się w
jednym cyklu operacyjnym. Wykorzystanie tych
składników w procesie gospodarczym powoduje
ich przekształcenie oraz zmianę pierwotnej
postaci.
Klasyfikacja aktywów obrotowych
w bilansie przedstawia się w
następujący sposób:
I.
Zapasy,
II.
Należności krótkoterminowe,
III.
Inwestycje krótkoterminowe,
IV.
Krótkoterminowe rozliczenia
międzyokresowe.
Zapasy są wykazywane w bilansie
według następujących pozycji:
Materiały,
Produkty i produkty w toku,
Produkty gotowe,
Towary,
Zaliczki na dostawy.
3.
Charakterystyka
pasywów bilansu
Źródła finansowania zasobów majątkowych
(aktywów) są nazywane pasywami.
Pasywa
przedstawiają źródła pochodzenia zasobów
majątkowych oraz wskazują, jaki jest czas ich
zwrotu.
Pasywa są uporządkowane w bilansie według
rosnącej wymagalności, czyli pilności zwrotu
.
Zgodnie z tym kryterium ogół pasywów bilansu
podzielono na dwie podstawowe grupy:
Kapitał (fundusz) własny,
Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania.
Kapitał
(fundusz)
własny jest
tworzony z wpłat akcjonariuszy lub
udziałowców, wkładów właścicieli
lub wspólników jednostki, przy
czym wkład może mieć postać
pieniężną
lub
niepieniężną,
nazywana aportem.
Kapitał (fundusz) własny jest wykazywany
w bilansie według następujących pozycji:
Kapitał (fundusz) podstawowy,
Należne wpłaty na kapitał podstawowy,
Udziały (akcje) własne.
Kapitał (fundusz) zapasowy,
Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny,
Pozostałe kapituły (fundusze rezerwowe,
Zysk (strata) z lat ubiegłych,
Zysk (strata) netto,
Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego.
Kapitał (fundusz) podstawowy.
W zależności od formy prawnej jednostki
kapitał (fundusz) podstawowy może przyjąć
jedną z następujących postaci: kapitału
zakładowego (udziałowy, akcyjny) kapitału
właściciela, funduszu założycielskiego lub
funduszu udziałowego
Kapitały (fundusze) obce stanowią
równowartość tej części zasobów majątkowych
jednostki, która nie została sfinansowana
kapitułami (funduszami) własnymi. Do
kapitałów (funduszy) obcych zalicza się
zobowiązania oraz rezerwy na zobowiązania.
Zobowiązania i rezerwy na
zobowiązania są
sklasyfikowane w bilansie
następująco:
I.
Rezerwy na zobowiązania,
II.
Zobowiązania długoterminowe,
III.
Zobowiązania krótkoterminowe,
IV.
Rozliczenia międzyokresowe.
Zobowiązaniami długoterminowymi są
zobowiązania, których termin
wymagalności jest dłuższy niż 12
miesięcy, począwszy od dnia
bilansowego.
Zobowiązaniami krótkoterminowymi jest
ogół zobowiązań z tytułu dostaw i usług,
a także całość lub część zobowiązań,
które stają się wymagalne w ciągu 12
miesięcy od dnia bilansowego.
Rozliczenia międzyokresowe, jako
pozycja pasywów bilansu, obejmują
kwoty, które podlegają
rozliczeniom w czasie, zgodnie z
zasadą współmierności kosztów i
przychodów. Rozliczenia te są
wykazywane w dwóch pozycjach:
Ujemna wartość firmy,
Inne rozliczenia międzyokresowe.
4.
Wycena składników aktywów i
pasywów
Przy wycenie składników aktywów i
pasywów stosuje się określone
kategorie cen, wartości i kosztów, do
których należy zaliczyć:
1.
cenę nabycia
2.
koszt wytworzenia,
3.
cenę (wartość) sprzedaży netto,
4.
wartość godziwą.
Ceny nabycia (zakupu) albo koszty
wytworzenia posiadanych przez jednostkę
jednakowych składników obrotowych
aktywów trwałych mogą być różne.
W tym zakresie ustawa o rachunkowości
dopuszcza możliwość zastosowania jednej z
czterech następujących metod:
1.
metody cen przeciętnych, tzn. cen ustalonych na podstawie
średniej ważonej cen (kosztów) danego składnika aktywów;
2.
metody FIFO, nazywanej także metodą „pierwsze przyszło –
pierwsze wyszło”, która zakłada wycenę rozchodu danego
składnika aktywów kolejno po cenach (kosztach) składników
najwcześniej nabytych (wytworzonych) przez jednostkę;
3.
metody LIFO, nazywanej także metoda „ostatnie przyszło –
pierwsze wyszło”, która zakłada wycenę rozchodu danego
składnika aktywów kolejno po cenach (kosztach) składników
najpóźniej nabytych (wytworzonych) przez jednostkę.
Wycena bilansowa składników aktywów
powinna być dokonana przy zachowaniu
zasady ostrożności.
5. Analiza struktury i dynamiki
bilansu
Dane zawarte w bilansie umożliwiają
wskazanie zależności oraz prawidłowości
w zakresie kształtowania się składników
aktywów i pasywów. Na podstawie tych
danych można określić:
strukturę aktywów i pasywów,
dynamikę pozycji aktywów i pasywów,
powiązania między grupami składników
aktywów i pasywów,
wskaźniki finansowe opisujące sytuację
majątkowo – finansową jednostki
gospodarczej.
Analiza struktury aktywów bilansu.
Najbardziej ogólnymi wskaźnikami struktury aktywów są
wskaźniki przedstawiające udział aktywów trwałych i aktywów
obrotowych w całości aktywów.
Wskaźnik związania (unieruchomienia) aktywów.
Wskaźnik ten przedstawia stosunek aktywów trwałych do
aktywów obrotowych, co można zapisać następująco:
Wskaźnik związania
(unieruchomienia) aktywów
=
Aktywa trwałe
Aktywa obrotowe
Analiza struktury pasywów bilansu jest
instrumentem oceny sytuacji kapitałowej
jednostki.
Relacja kapitałów własnych do kapitałów
obcych finansujących działalność
przedsiębiorstwa może być także określona za
pomocą wskaźnika stopnia samofinansowania.
Wskaźnik
stopnia
samofinansowania =
Kapitały własne
Kapitały obce
Stosunek kapitałów obcych do kapitałów własnych
jest
określany
mianem
wskaźnika
przekładni
kapitałowej
Wskaźnik przekładni kapitałowej
=
Kapitały obce
Kapitały własne
Analiza dynamiki aktywów i pasywów ma na celu
określenie zmian, jakie zaszły w kwotach aktywów i
pasywów w ciągu badanego okresu.
W analizie dynamiki aktywów i pasywów wykorzystuje
się różne mierniki dynamiki, w tym zwłaszcza
przyrosty absolutne i względne oraz indeksy dynamiki.
Relację między kwotami aktywów i
pasywów jednostki przedstawia zasada
równowagi bilansowej:
Suma aktywów = Suma pasywów.
Aktywa jednostki = Kapitały własne +
Zobowiązania
Aktywa netto = Aktywa jednostki –
Zobowiązania
6. Analiza powiązań aktywów i
pasywów.
Podział aktywów na aktywa trwałe i aktywa
obrotowe
powinien
pozostawiać
w
odpowiedniej relacji do podziału kapitałów na
kapitały
własne
i
kapitały
obce.
Odzwierciedleniem tej relacji jest tzw.
złota
zasada bilansowa
.
Wskaźnik
zastosowania
kapitałów
własnych =
Kapitał własny
Aktywa trwałe
Wskaźnik zastosowania kapitałów obcych
=
Kapitał obcy
Aktywa obrotowe
Za poprawną strukturę finansowania uznaje się
sytuację, w której przedstawione wskaźniki
przyjmują wartości zbliżone do jedności.
Uznaje się, że aktywa trwale, powinny być w całości
finansowane kapitałami własnymi, gdyż stanowi to
warunek niezależności i stabilności finansowania
działalności jednostki.
Według standardów zachodnich uznaje się, że w
celu zapewnienia zdolności jednostki do
kontynuowania działalności kapitał własny powinien
pokrywać co najmniej 70 % aktywów trwałych.
Kapitał stały = Kapitały własne + Zobowiązania
długoterminowe
Kapitał ten odzwierciedla bowiem
równowartość środków wniesionych
przez właścicieli. Kapitał własny jest
powiększany o wypracowany i
zatrzymany w jednostce zysk. Drugi
składnik kapitału stałego, zobowiązania
długoterminowe, odzwierciedla
długoterminowe finansowanie aktywów
jednostki ze źródeł obcych.
Struktura aktywów z podziałem na aktywa długoterminowe i
aktywa krótkoterminowe powinna pozostawać w odpowiedniej
relacji do podziału kapitału na kapitał długoterminowy i
kapitał krótkoterminowy. Relacje te odzwierciedla tzw.
złota
zasada finansowania.
Aktywa długoterminowe
< =
1
Kapitał długoterminowy
Aktywa krótkoterminowe
> =
1
Kapitał krótkoterminowy
Przedstawione relacje są względnymi ocenami
postrzegania złotej zasady bilansowej i złotej zasady
finansowania. Miernikiem przestrzegania tych zasad,
wyrażonym w wartościach bezwzględnych, jest kapitał
obrotowy netto.
Analiza struktury i
dynamiki bilansu
Analiza bilansu wymaga przekształcenia bilansu
syntety-cznego w bilans analityczny zmierza do
wyodrębnienia
w ramach aktywów trwałych i obrotowych ich głównych
grup, a ramach pasywów - kapitałów własnych i obcych.
Bilans syntetyczny cechuje się dużym stopniem
szczegółowości np.
A. Aktywa trwałe
IV. Inwestycje długoterminowe
3. Długoterminowe aktywa finansowe
a. w jednostkach powiązanych
- udziału lub akcje
Bilans analityczny
Aktywa
Pasywa
A. Aktywa trwałe
I. Wartości niematerialne i
prawne
II. Rzeczowe aktywa trwale
III. Należności długoterminowe
IV. Inwestycje długoterminowe
V. Długoterminowe r.m.k
A. Kapitały własne
I. Kapitały podstawowe
II. Kapitały zapasowe i
rezerwowe
III. Wynik finansowy
B. Aktywa obrotowe
I. Zapasy
II. Należności krótkoterminowe
III. Inwestycje krótkoterminowe
w tym: środki pieniężne
IV. Krótkoterminowe r.m.k
B. Kapitały obce
I. Kapitały obce
długoterminowe
II. Kapitały obce
krótkoterminowe
w tym: kredyty bankowe
Aktywa
Aktywa
2004
tys. zł
2005
tys. zł
Wskaźnik
dynamiki
2005 -
2004
%
A. Aktywa trwałe
9.603
10.885
1.282
13,35
B. Aktywa
obrotowe
4.608
7.497
2,889
62,69
Razem aktywa
14.211
18.383
4.172
29,36
Pasywa
Pasywa
2004
2005
Wskaźnik
dynamiki
2005 -
2004
%
A. Kapitał własny
9.770 10.599
829
8,49
B. Zobowiązania
długoterminowe
812
2.426
1.614
198,77
C. Zobowiązania
krótkoterminowe
3.628
5.357
1.729
47,66
Razem pasywa
14.21
1
18.383
4172
29,36
Analiza pionowa bilansu
Wskaźnik
2004
2005
Wskaźnik
dynamiki
2005-
2004
w %
1. Wskaźnik związania
aktywów
2,08
1,45
- 0,63
-
30,29
Aktywa trwale
Aktywa obrotowe
2. Wskaźnik stopnia
samofinansowania
2,20
1,36
- 0,84
-
38,18
Kapitały własne
Kapitały obce
Analiza pozioma bilansu
Wskaźnik
2004
2005
Wskaźnik
dynamiki
2005-
2004
w %
1.
Wskaźnik zastosowania
kapitałów
własnych (pokrycia aktywów
trwałych)
I stopnia
Kapitał własny
Aktywa trwałe
1,02
0,97
- 0,05
- 4,90
II stopnia
Kapitał stały
Aktywa trwale
1,10
1,20
0,10
9,09
2. Wskaźnik zastosowania
kapitałów obcych
Kapitał obcy
Aktywa obrotowe
0,96
1,04
0,08
8,33
3. Złota zasada finansowa
0,91
0,84
- 0,07
- 7,69
Aktywa długoterminowe
Kapitał długoterminowy
Aktywa krótkoterminowe
Kapitał krótkoterminowy
1,27
1,40
0,13
10,24