URAZY

CZASZKO-MÓZGOWE

lek. med. Wojciech 

Kornacki

• Patofizjologia

Uszkodzenia mózgu

• Pierwotne – powstające w wyniku 

bezpośredniego urazu mechanicznego

• Wtórne – jako wynik zaburzeń 

metabolicznych (niedotlenienia, 
niedokrwienia, wzmożonego ciśnienia 
śródczaszkowego)

Anatomia

• Rodzaje urazów

1. Powierzchowne urazy głowy z uszkodzeniem / 

bez uszkodzenia powłok

 

(należy zawsze sprawdzić czy nie ma ciał obcych w ranie, 
czy kość pod raną nie jest uszkodzona)

2. Złamania kości czaszki

(nie musi towarzyszyć uszkodzenie mózgu, u dzieci do 2 roku 
życia mogą powstawać tzw. złamania rosnące)

3. Złamania podstawy czaszki

(najczęściej w obrębie skalistej części kości skroniowej, objawy: 
krwawienie lub wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego z ucha lub 
nosa, krwiak jamy bębenkowej, krwiaki okularowe, wybroczyny 
w okolicy wyrostka sutkowatego – objaw Battle’a)

4. Krwiak nadtwradówkowy

(najczęściej jako wynik złamania kości czaszki z uszkodzeniem 
tętnicy oponowej. Objawy: ból głowy, wymioty, zaburzenia 
świadomości. W przebiegu chorobowym może dojść do 
wklinowania pod namiot móżdżku)

5. Ostre krwiaki podtwardówkowe

(najczęściej u małych dzieci w zespole dziecka maltretowanego. 
Krwiak podtwardówkowy tworzy się zwykle w wyniku krwawienia 
z uszkodzonych żył mózgu, narasta wolniej niż nadtwardówkowy. 
Objawy: rozdrażnienie, wymioty, patologiczna senność)

6. Stłuczenie mózgu

(rozerwanie i krwiak tkanki mózgowej. Objawy: zburzenia 
świadomości, ogniskowe objawy neurologiczne, drgawki)

7. Drążące urazy mózgu

8. Wstrząśnienie mózgu

(chwilowa utrata świadomości i reakcji na bodźce, 
występująca w wyniku urazu głowy. Objawy: utrata 
przytomności, wymioty, bóle i zawroty głowy – objawy mają 
charakter przemijający)

9. Uogólniony obrzęk mózgu

(u dzieci trzy razy częściej niż u dorosłych, najczęściej w 
wyniku urazu strzygącego)

• Zespół wklinowania

1. 70% zawartości czaszki stanowi mózg

2. 20% stanowi płyn mózgowo-rdzeniowy

3. 10% stanowi krew

1. Guz luk krwiak mózgu

 

(ucisk na tkankę mózgową i upośledzenie ukrwienia)

2. Cytotoksyczny obrzęk mózgu

(nagromadzenie się płynu w uszkodzonych komórkach 
mózgowych i glejowych)

3. Śródmiąższowy obrzęk mózgu

(zmniejszone wchłanianie płynu mózgowo-rdzeniowego)

4. Naczyniopochodny obrzęk mózgu

(uszkodzenie bariery komórkowej śródbłonka)

5. Zwiększenie objętości płynu mózgowo-

rdzeniowego

 

6. Przekrwienie mózgu

(nagromadzenie się płynu w uszkodzonych komórkach 
mózgowych i glejowych)

1. Wklinowanie pod sierp mózgu – 

przemieszczenie jednej z półkul mózgu pod 
sierpem na stronę przeciwną

2. Wklinowanie pod namiot móżdżku – 

wklinowanie części płata skroniowego (hak 
hipokampa) pomiędzy konar mózgu a namiot 
móżdżku

3. Wklinowanie migdałów móżdżku do otworu 

wielkiego

• Ocena pacjenta

1. Szczegółowy wywiad

2. A – zwrócić uwagę na uszkodzenia 

twarzoczaszki

3. B – hipowentylacja może powodować wzrost 

ciśnienia śródczaszkowego

4. C – opanować wszystkie krwotoki zagrażające 

życiu, utrzymać ciśnienie skurczowe na 
poziomie zapewniającym prawidłowy dopływ 
krwi do mózgu

5. D – poza oceną świadomości ocenić źrenice i 

ewentualne zmiany o charakterze 
porażennym

 

6. Częste powtarzanie oceny stanu pacjenta – 

może dochodzić do nagłego pogorszenia w 
wyniku wzrostu ciśnienia śródczaszkowego.

• Badania diagnostyczne

1. Morfologia

2. Ocena diurezy

3. TK głowy

4. Ewentualnie RTG czaszki

STRATEGIA DIAGNOSTYKI ADIOLOGICZNEJ 

PACJENTÓW Z URAZAMI GŁOWY

• GRUPA NISKIEGO RYZYKA

– W badaniu klinicznym: brak zmian patologicznych, ból głowy, 

zawroty głowy, krwiak podskórny, rana skóry owłosionej głowy, 

stłuczenie lub otarcie naskórka, brak cech świadczących o 

zaliczeniu do grupy umiarkowanego lub wysokiego ryzyka.

– Zalecana diagnostyka: tylko obserwacja; przy wypisie należy 

wydać pacjentowi ulotkę informacyjną o urazach głowy 

(zawierającą listę objawów krwiaka podtwardówkowego, na 

które należy zwrócić uwagę) i upewnić się, że pacjent będzie 

pod opieką i obserwacją innej osoby.

• GRUPA UMIARKOWANEGO RYZYKA

– W badaniu klinicznym: w wywiadzie zaburzenia świadomości w 

chwili urazy lub po urazie, w wywiadzie ból głowy o 
narastającym nasileniu pacjent pod wpływem alkoholu lub 
narkotyków, wywiad na temat okoliczności urazu niepełny lub 
nieadekwatny do obrazu klinicznego, wiek poniżej 2 lat ( z 
wyjątkiem drobnych urazów), drgawki pourazowe, wymioty, 
niepamięć pourazowa, uraz wielonarządowy, poważny uraz 
twarzoczaszki, objawy złamania podstawy czaszki, podejrzenie 
urazu drążącego czaszki lub złamania z wgnieceniem, 
podejrzenie maltretowania dziecka.

– Zalecana diagnostyka: przedłużona wnikliwa obserwacja ( pod 

kątem wystąpienia objawów decydujących o zaliczeniu do 
grupy wysokiego ryzyka), rozważenie badania TK głowy i 
konsultacji neurologicznej, komplet zdjęć RTG czaszki może 
niekiedy być przydatny, jeśli wykaże zmiany (rzadko), ale brak 
zmian w RTG nie wyklucza obrażeń wewnątrzczaszkowych.

• GRUPA WYSOKIEGO RYZYKA

– W badaniu klinicznym: upośledzenie świadomości, bez 

wyraźnego związku z alkoholem, narkotykami lub innymi 

przyczynami niezależnymi od urazu (np. Zaburzeniami 

metabolicznymi lub padaczką), neurologiczne objawy 

ogniskowe, pogarszanie się stanu świadomości, drżący uraz 

czaszki lub wyczuwalne palpacyjnie wgniecenie.

– Zalecana diagnostyka: wskazane są pilne badane TK i 

konsultacja neurologiczna.

•

Leczenie 
(

niedopuszczenie do wtórnych uszkodzeń mózgu)

1. Tlenoterapia

2. Płynoterapia – nie przewadzniać

3. Leki przeciwdrgawkowe – fenytoina 15 mg/kg w 

przepływie 1 mg/kg/min

4. Monitorowanie

5. Konsultacja neurochirurgiczna i ewentualny 

zabieg