TEORIA FENOMENOLOGICZNA CARLA ROGERSA

PSYCHOLOGIA HUMANISTYCZNA

Postulaty – J. Bugental:



Człowiek jest czymś więcej niż sumą
części



Istnieje w środowisku ludzkim



Jest świadomy



Dysponuje wyborem



Działa celowo

Journal of Humanistic Psychology

- 1961

ABRAHAM MASLOW



Człowiek ma wrodzoną,

biologiczną naturę



Natura jest

indywidualna i gatunkowa



Możliwe jest wykrycie tej natury



Natura jest

neutralna lub dobra

; złe

właściwości są reakcją na frustrację potrzeb



Rozwój zgodny z naturą

jest zdrowy, owocny

i szczęśliwy



Jeżeli rdzeń osobowości zostanie odrzucony lub
stłumiony, jednostka zachoruje

Psychologia humanistyczna – tezy

Maslowa



Natura nie jest tak silna i nieomylna jak
instynkt u zwierząt, ustępuje presji kulturowej



Natura mimo swej słabości nie zanika ale trwa
w głębi i domaga się

aktualizacji



Konieczność dyscypliny i wyrzeczeń,
frustracji,

cierpienia

tragedii

doświadczenia te:



odkrywają i

rozwijają naturę

- są zatem pożądane



umacniają nasze ja

, dają poczucie sprawczości



rodzą zdrowy

szacunek dla samego siebie

, dają

poczucie pewności

SAMOAKTUALIZACJA

Człowiek

dąży

aktualizacji

swych

potencjalności

Są jednak co najmniej 4 potrzeby bardziej

PODSTAWOWE



hierarchia

potrzeb

Fizjologiczne:

pożywienie, woda, sen

Bezpieczeństwa:

struktury, opieki, porządku,

unikania bólu

Przynależności i miłości:

akceptacji, miłości i

jedności

Szacunku

dla siebie i ze strony innych

Samoaktualizacji



spełniania potencjalności,

aktywności

wychodzącej poza potrzeby

POTRZEBA PODSTAWOWA

jej brak rodzi chorobę,

jej obecność zapobiega chorobie,

jej przywrócenie leczy chorobę,

w sytuacjach wolnego wyboru, osoba woli
zaspokoić tę potrzebę niż inne,

jest funkcjonalnie nieobecna u osoby zdrowej.

+ jest

odczuwana

jako

świadoma

lub

nieświadoma tęsknota i pragnienie

+ jej niezaspokojenie powoduje uczucie braku

lub upośledzenia

Motywacja

motywy

braku

potrzeby podstawowe

motywy

wzrostu

- wartości

istnienia

Są to motywy wzbogacania doświadczenia

motywacja

istnienia

całość, jedność integracja, piękno
doskonałość

dobroć

spełnienie

jedyność

sprawiedliwość łatwość
żywotność

żartobliwość

bogactwo

prawda; uczciwość; realność

prostota samowystarczalność



Doświadczenia szczytowe

+ otwartość na doświadczenie, integracja, autonomia

Charakterystyki osoby dojrzałej

1. Są nastawieni realistycznie - wyższa percepcja rzeczywistości.
2. Akceptują siebie, innych ludzi oraz świat natury.
3. Odznaczają się dużą spontanicznością.
4. Są skoncentrowani na zadaniach, nie na sobie.
5. Cechuje ich pewien dystans i potrzeba odosobnienia.
6. Są niezależni i autonomiczni.
7. Oceniają ludzi i rzeczy w sposób niestereotypowy.
8. Miewają doznania mistyczne czy duchowe (szczytowe).
9. Identyfikują się z ludzkością.
10. Mają głęboko uczuciowe, bliskie związki z osobami kochanymi.
11. Ich wartości i postawy są demokratyczne.
12. Nie mylą środków z celami.
13. Mają filozoficzne i niezłośliwe poczucie humoru.
14. Mają wielki zasób zdolności twórczych.
15. Są odporni na wpływy kulturowe, są niezależni od danej

kultury.

16. Wznoszą się ponad środowisko, a nie tylko borykają się z nim.

Brak motywacji istnienia 

Metapatologie

 „z wyboru” lub ograniczeń kulturowych

DOBRO

(słuszność; pragnienie, powinność; sprawiedliwość;

życzliwość; uczciwość) 

ZŁO albo MIERNOTA: egoizm,

niechęć, nienawiść, skrajny indywidualizm, odrzucenie

wartości, nihilizm, cynizm.

SPRAWIEDLIWOŚĆ

(uczciwość; porządek; zgodność z

prawem;

powinność)



NIESPRAWIEDLIWOŚĆ

KRZYWDA, : niepewność w działaniu, brak zaufania do

ludzi, podejrzliwość, egoizm, prawo dżungli

ŻYWOTNOŚĆ



MARTWOTA:

zanik

inicjatywy,

przekonanie o determinacji, brak zaangażowania, nuda,

utrata zainteresowań, brak motywacji.

PRAWDA



ZAKŁAMANIE: brak zaufania do ludzi,

nieufność, podejrzliwość, cynizm, sceptycyzm

PIĘKNO



BRZYDOTA: wulgarność, brak smaku

estetycznego, znużenie, ponurość, brak odprężenia,

zmęczenie.

A. H. Maslow: Przesłanie

„Czy chcecie być sławni, wielcy, świeci? Czy chcecie

napisać książkę? Być dobrymi terapeutami?

Uśmiechacie się? - a ja pytam: Jeżeli nie wy, to kto to

zrobi? Czy jest to zgodne z samoaktualizacją skoro

nie chcecie być sławnymi, dobrymi, świętymi?

A jeżeli tak jest, że naprawdę tego nie chcecie, to

mogę was zapewnić, że nie macie ambicji, nie

umiecie żyć z sensem, nie dążycie do doskonałości.

A jeżeli faktycznie tak jest, to ostrzegam was -

będziecie przez całe życie nieszczęśliwi. Uciekacie

bowiem

przed

waszymi

możliwościami

zdolnościami, tak jak uciekał Jonasz przed swoim

przeznaczeniem.”

AKTUALIZACJA SIEBIE - Carl R.

ROGERS

Biografia: rodzina protestancka  zasady moralne

zainteresowanie psychologią kliniczną

University of Chicago - Counselling Center
1951 - Client-Centered Therapy
1964 - Ośrodek Badań Jednostki - La Jolla

Optymistyczny pogląd na

naturę

człowieka



zdolność do zdrowego i twórczego rozwoju



ograniczający wpływ rodziców, szkoły i

presji

społecznych

Jednostka potrafi przyjąć odpowiedzialność za

własne życie.



Natura ludzka jest dobra, człowiek,

który osiągnął pełnię rozwoju

osobowości nie działa destrukcyjnie.



Każdy człowiek wykształca własną wizję

świata, spostrzega świat we sposób

niepowtarzalny- pole

fenomenologiczne- zespół spostrzeżeń.

Nie jest ono tożsame z polem

świadomości. Świadomość jest

symbolizacją pewnych doświadczeń.



Najważniejsze determinanty

zachowania są świadome.



Inny człowiek może zobaczyć świat

oczyma kogoś innego- jesteśmy zdolni

do zmiany perspektywy, co rozszerza

obszar naszych doświadczeń.



Akcentuje rolę uczuć, spostrzeżeń,

samoopisu, samoaktualizacji, zmiany.

Zmienne te nie są samą

rzeczywistością, choć się do niej

odnoszą. Stanowią hipotezę mówiącą o

rzeczywistości.



Ja jest najważniejszym elementem struktury

osobowości- wszystkie spostrzeżenia,

uczucia i oceny związane z własną osobą.



Ja- zorganizowany układ spostrzeżeń, który

jest dostępny świadomości. Ja idealne-

spostrzeżenia i sensy potencjalnie znaczące

dla jednostki. Ja tworzy się z percepcji cech

charakterystycznych Ja, relacji Ja-inni oraz

Ja-inne aspekty życia. Zbyt duża rozbieżność

między Ja-realnym a Ja-idealnym generuje

niezadowolenie z siebie i zaburzenia.



Organizm- umiejscowienie wszelkiego

doświadczenia

Dynamika osobowości



Samoaktualizacja- człowiek jest

ukierunkowany na przyszłość, na realizację

potencjału, wzrost złożoności życia

wewnętrznego, autonomia osobista,

zmienność i wolność ekspresji, aktywność

podnosząca wartość organizmu.



Tendencja do samorealizacji ma charakter

selektywny, tzn. ukierunkowuje uwagę na

te elementy otoczenia, które służą

rozwojowi.



Spójność wewnętrzna i zgodność - dotyczy związku

Ja i doświadczenia. Spójność oznacza nieobecność

konfliktu między autopercepcją.



Zgodność- między spostrzeżeniami a

doświadczeniami.



Człowiek jest skłonny przyjmować te sposoby

zachowania, które są spójne z obrazem samego

siebie.



Nieprawidłowa symbolizacja doświadczenia prowadzi

do zaburzeń.



Tendencje rozwojowe ujawniają się tylko wtedy, gdy

jednostka jasno spostrzega wybory (progresję od

regresji).



Stany niezgodności i procesy obronne

niezgodność pojawia się w następstwie

rozbieżności między spostrzeganym Ja a

doświadczeniem- powstaje napięcie.



Nieuświadamianie sobie tego stanu

powoduje, że jednostka jest podatna na

doświadczanie lęku jako rozbieżności między

doświadczeniem a percepcją Ja.



Subcepcja- uświadomienie sobie zagrożenia

zanim pojawi się ono w świadomości.

Obronność wobec doświadczeń niezgodnych z

Ja.



Procesy obronne: zniekształcenie- dopuszczenie

do świadomości w formie spójnej z Ja (silna

potrzeba spójności w Ja).



Zaprzeczenie- niedopuszczanie do uświadomienia

doświadczenia.



Potrzeba akceptacji- poszukiwanie ciepła,

sympatii, szacunku, współczucia i uznania. Od jej

zaspokajania zależą reakcje na doświadczenia.



Dziecko akceptowane bezwarunkowo nie czuje

potrzeby zaprzeczania.



Warunkowa akceptacja powoduje zaprzeczanie

pewnym doświadczeniom. Warunki uzyskania

akceptacji otoczenia- warunki wartości. Im

liczniejsze , tym większa podatność na lęk i

nieprzystosowanie.



Rozwój: naturalny proces rozwoju

obejmuje wzrost autonomii,

złożoności, ekspresji, uspołecznienia-

samoaktualizacja.



Obszary interakcji rodzice-dziecko

(formowanie samoocen): stopień

akceptacji (zainteresowanie, darzenie

uczuciami, ciepło); pozwolenie i kara

(precyzyjne wymagania,

konsekwencja, nagrody); demokracja

(uznawanie praw i opinii dziecka).



Teoria cech substancjalnych vs teoria

zmienności (C. Dweck).



Terapeuta musi być: autentyczny, zgodny z

samym sobą (kongruencja), akceptujący i

szanujący klienta, empatyczny.



Markus- pojęcie możliwych Ja

(wyobrażenia jednostki odnośnie tego, kim

chciałaby być lub kim obawia się zostać),

robocze Ja (zespół przekonań o sobie,

które są aktualnie aktywowane w myśleniu

i w pamięci)

Elementy podstawowe

tożsamości



poczucie odrębności od otoczenia

(zdolność odróżniania

tego, co należy i nie należy do Ja; ważne w procesie

nabywania tożsamości płciowej, przyjmowania ról od

otoczenia, poczucie kontynuacji w czasie);

poczucie

ciągłości

(powstaje w wyniku doświadczania siebie w

różnym czasie i w różnych działaniach jako osoby podobnej

lub tożsamej);



poczucie wewnętrznej spójności

(odnosi się szczególnie

do cech centralnych, które wyznaczają i określają

indywidualny styl funkcjonowania);



poczucie posiadania wewnętrznej treści

(życie

psychiczne wypełnione treściami związanymi z Ja, w

depresji utrata).

TEORIA JA

Podejście fenomenologiczne: przedmiotem analizy

jest

doświadczenie wewnętrzne

jednostki

Doświadczenie ma miejsce w organizmie człowieka

i może znajdować odbicie w

polu świadomości

Pole fenomenologiczne = pole świadomości

Symbolizacja doświadczenia:



prawidłowa  realistyczne zachowanie



nieprawidłowa  nierealistyczne zachowanie

Subcepcja

podświadome

spostrzeganie

doświadczeń

Rozumienie osoby:
 z perspektywy jej

pola fenomenologicznego

 wymaga uważnego słuchania relacji osoby z jej

doświadczenia 

empatyczne słuchanie

KONCEPCJA SIEBIE

„zorganizowana spójna całość pojęciowa,
składająca się ze spostrzeganych właściwości
‘ja’,

czyli

samego

siebie

oraz

spostrzeganych relacji między ‘ja’ a innymi i
między ‘ja’ a różnymi aspektami życia, a także
z wartości przypisywanej tym spostrzeżeniom.
Postać

dostępna

jest

świadomości,

aczkolwiek  niekoniecznie  jest  w  niej  obecna.
Obraz  jest  płynny  i  zmienny,  jest  procesem,
lecz  w  każdym  momencie  stanowi  specyficzną
całość.”

(Rogers, 2002)

Ja realne   Ja idealne

Możliwe rozbieżności:

JA REALNE  JA IDEALNE

jaka/i

jestem  jaka/i chciałabym być

NIEPRZYSTOSOWANIE (osobiste)

Niezgodność między

ja a organizmem



LĘK



zachowanie obronne

KONGRUENCJA

zgodność

między

koncepcją siebie

doświadczeniem

Rozbieżność

między

polem

fenomenologicznym

zewnętrzną

obiektywną

rzeczywistością

(subiektywne   obiektywne)

Tendencja do aktualizacji siebie

Istnieje wrodzona tendencja organizmu
do rozwijania wszystkich swych zdolności
w sposób, który umacnia osobę.
Stawanie się

 rozwój, zmiana, wzrost:



w kierunku większego zróżnicowania,

niezależ-ności i odpowiedzialności



zależy od zdolności do rozeznania, co

sprzyja jednostce



poprzez świadome, ukierunkowane na cel

wybory

W pełni funkcjonująca osoba

 czyli zdolna do wypełniania potencjalności:



Otwartość na doświadczenie



Brak nastawienia obronnego



Jasna i dokładna świadomość



Bezwarunkowe poczucie własnej wartości



Harmonijne relacje z ludźmi

Odczuwa i działa zgodnie z

organizmicznym

procesem wartościującym.

Alternatywą są wartości

introjektowane

, czyli

przejęte bez uzgodnienia z doświadczeniem
wewnętrznym – sztywne i zagrażające dla Ja

Brak intencji -

motywacja

wewnętrzna

- Ja

Kontinuum: cztery zachowania motywowane zewnętrznie:

Regulowane zewnętrznie - by zaspokoić oczekiwania,

uzyskać nagrodę bądź uniknąć kary

Regulowane przez introjekcję - u ich podłoża leżą

wartości zewnętrzne, nieakceptowane jako własne:

zachowanie motywowane jest lękiem, poczuciem winy

lub dumą

Regulowane poprzez identyfikację – wyznacza je

identyfikacja z postacią subiektywnie ważną, wartości i

cele spostrzegane są jako osobiście ważne

W pełni zintegrowane z Ja - motywacja zewnętrzna,

zgodna z wartościami i potrzebami osoby, zachowanie

zorientowane jest na wynik, rezultat

Regulowane całkowicie wewnętrznie -

ukierunkowane na samo działanie nie na wynik,

realizowane spontanicznie, daje wyraz

zainteresowaniom człowieka, który czuje się wolny.

Meta-teoretyczne założenia nurtu

humanistycznego

1. O naturze człowieka

: każdy człowiek posiada

pozytywny potencjał, który może rozpoznać i
urzeczywistnić –

samorealizacja

(rozwój i wzrost

osobowości)

2. O roli społeczeństwa

: kultura i społeczeństwo

ograniczają naturalny rozwój człowieka, narzucając
mu obraz tego jaki powinien być.

3. O poleganiu na doświadczeniu

doświadczać

być świadomym zdarzeń wewnętrznych i
zewnętrznych

tu i teraz

. Warunek zdrowia: im

zakres świadomości większy, tym pełniejsza
identyfikacja i aktualizacja siebie.

4. O doświadczeniu jako kryterium poznania

: o

tym jakie coś jest, dowiadujemy się poprzez własne
doświadczenie, a nie za pośrednictwem opinii czy
sądów innych ludzi.

5. O całości

: psychika i ciało, organizm i środowisko

funkcjonują jako jeden system (podejście
holistyczne).

Podsumowanie -
humanistyczna



Akcent na zdrowie, rozwój, możliwości,

twórczość



Koncepcja

samoaktualizacji, aktualizacji

siebie



Hierarchiczna koncepcja POTRZEB



Fenomenologiczna teoria JA 

badania koncepcji

siebie



Akceptacja bezwarunkowa

a wychowanie



Terapia skoncentrowana na kliencie, grupy

spotkaniowe –

empatyczne słuchanie



Modele dojrzałej osobowości i teoria

WARTOŚCI



Refleksje o naturze i kulturze



Ruch Potencjału Ludzkiego i

Psychologia

Pozytywna

Samoaktualizacja

czy

transcendencja

Prawdziwy sens życia jest do odnalezienia
raczej w świecie niż w człowieku i jego
psychice, jako że jest ona systemem
zamkniętym. Doświadczeniem człowieka jest w
istocie raczej autotranscendencja, niż
samoaktualizacja. Samoaktualizacja nie jest
celem możliwym dla każdego, z tego prostego
powodu, że im bardziej człowiek dąży do niej,
tym bardziej się ona jemu wymyka... Innymi
słowy, samoaktualizacji nie da się osiągnąć,
jeśli czyni się z niej cel sam w sobie, ale tylko
jako efekt uboczny autotranscendencji.

(Frankl V.E., Man’s Serach for Meaning, s.175)

Document Outline