Pedagogika humanistyczna jako propozycja 

intencjonalna odnosząca się do psychologii 

humanistycznej

Psychologia humanistyczna – USA, (1958-1961), A. Maslow, 

opozycja wobec: psychoanalizy, behawioryzmu i 

pozytywizmu

Propozycje aksjologiczne psychologii humanistycznej:

•

biologiczne ujecie tzw. metapotrzeb, obejmujących 

między innymi:     

  autentyczność, spontaniczność, wolność, wybór, twórczość 

oraz:

         miłość,     bezpieczeństwo, przynależność, 

akceptacja, samorealizacja ( tzw. piramida potrzeb A. 

Maslowa) - WARTOŚCI

•

założenia psychologów humanistycznych (5) (C. 

Rogers)

1.

człowiek jest unikatową całością (osoba składa się z 

dwóch podsystemów, czyli „ja” (self) i z „organizmu” 

(organism), które stanowią jedność. 

2.

podstawową właściwością natury ludzkiej jest rozwój, 

 

 

3.  główną tendencją, która decyduje o działaniu człowieka, jest 

dążenie                   do samorealizacji, 

4.  człowiek z natury jest dobry

,

5.   

zachowanie uwarunkowane jest przez teraźniejszość, przez 

aktualne przeżycia i doświadczenia, przez to, co dzieje się „tu i 
teraz”.

 

• założenia psychologów humanistycznych (5) (J. Bugental)

1. człowiek jako taki nie stanowi sumy elementów składowych,
2. istotą człowieka jest jego ludzki kontekst,
3. człowiek jest samoświadomy,
4. człowiek ma możliwość wyboru (w doświadczeniu),
5. człowiek jest bytem intencjonalnym. Posiada cele, 

wartościuje, tworzy i odbiera znaczenia

.

 

 

• założenia wychowania humanistycznego (też: 5) (D. H. 

Heath

1. dążenie do integracji osobowości; wychowanie ludzi, 

których myśli i działania byłyby zgodne,  

2. rozwój autonomii jednostki; uniezależnienie jej od 

przypadkowych bodźców i nacisków zewnętrznych, a także od 
przeszłości, 

3. kształtowanie postaw allocentrycznych; koncentrowanie 

uwagi na innych, a nie na samym sobie, 

4. rozszerzanie świadomości; wychowywanie ludzi zdolnych 

do refleksji nad życiem, 

5. formułowanie tożsamości, która pozwala odpowiedzieć na 

pytanie, „kim jestem”, 

• typ filozofii, do jakiej nawiązuje psychologia humanistyczna, 

to filozofia podmiotu - fenomenologia, egzystencjalizm i 
personalizm

 

       

 

 

 

Cechy psychologii humanistycznej – aspekt dyrektywalny 

(metoda)

1.  jest zainteresowana człowiekiem,
2.  odrzuca obiektywność naukową, 
3.  wyżej ceni to co ma znaczenie dla człowieka niż metody 

badania,

4. zakłada relatywizm poznawczy, 
5. uzupełnia inne koncepcje psychologiczne.

    praktyka: grupy spotkaniowe: ja-ty; ja-drugi;
                     terapia indywidualna: potrzeby;
                     terapia grupowa: (np. asertywność, wrażliwość,     

 podejmowanie decyzji, porozumiewanie, relaksacja, szkolenie 
grupy, organizacji [marketing], drama.)

metoda: psychoterapia i jej fazy – jej cele:
1. usunięcie objawów chorobowych – przywrócenie zdolności do 

pracy, radości życia, nawiązywania kontaktów z ludźmi,

2. reedukacja, resocjalizacja, reorganizacja, restrukturyzacja, 

integracja osobowości – przystosowanie się, osiągnięcie 
dojrzałości, realizacja celów życiowych. 

 

 

   Komunikowanie  norm – wartości jako tzw. dialog 
edukacyjny

• dialog  - komunikacja jako podstawa  metod badawczych, jak 
i  założeń              

   dotyczących przedmiotu badań, tj. 

człowieka,

•  

podstawowa technika komunikacyjna -  „wczuwanie się” w 

osobę      

 

    badaną, czyli empatia,

• 

uczenie się dialogu - to metoda dochodzenia do celu 

(wartości) -      

    samorealizacja jednostki. Podstawa - 

pewien wybór 

   

    

    dotyczący przyjęcia a 

priori określonej koncepcji człowieka,

 

• 

wychowawca - psychoterapeuta przystępują do dialogu z 

gotową już    

    wizją tego, jaki człowiek jest 

„naprawdę”,

• ten swoisty „dialog z arbitrem” to odrzucenie społecznych 
norm i  

   wzorów ocenianych jako negatywne ze względu 

na ich funkcje 

 

   uprzedmiotawiającą 

„autonomiczną” jednostkę - wypaczającą   

   domniemaną 

„naturę” człowieka. To odrzucenie bycia człowieka  

   w 

kulturze, w historii, 

• 

wersja „dialogu z arbitrem” to w praktyce często gra, chwyt    

      

   pedagogiczny - jest jednocześnie pytaniem o 

sposób uczenia 

   

   się uprawiania edukacyjnego 

procesualnego „dialogu bez    

 

   arbitra”.

 

 

Uwagi końcowe:
1. Diltheyowski postulat „rozumienia” przedstawicieli 

antynaturalizmu intuicjonistycznego zyskuje w propozycjach 
reprezentatywnych twórców psychologii humanistycznej A. H. 
Maslowa i C. Rogersa specyficzne znaczenie. 

2. Termin „rozumienie” zostaje zastąpiony takimi terminami jak 

„poznanie” (Maslow) i „empatia” (Rogers). 

3. Humanistyka stanowi w przypadku obu twórców „naukowe” 

uzasadnienie wartości uznawanych powszechnie za 
humanistyczne (nadrzędną wartość stanowi tutaj jednostka 
ludzka). 

4. Obie teorie funkcjonują bardziej w sposób światopoglądowo-

waloryzujący niż praktyczno-poznawczy. 

5.  Wartość poznawczą przypisuje się tu raczej „wskazówkom” 

jak należy żyć, jakimi wartościami się kierować, jakim należy 
być człowiekiem i co robić, żeby stać się taką właśnie osobą 
itd., niż ustaleniom praktyczno-poznawczym. 

6. Wartościowanie natomiast dotyczy przede wszystkim procesu 

rozwoju, który według obu autorów zmierza w kierunku 
najbardziej korzystnym (oczywiście, jeżeli nie zostanie w żaden 
sposób zaburzony przez czynniki zewnętrzne). 

 

 

Aplikacja w pedagogice polskiej: R. Miller, Socjalizacja. 

Wychowanie. Psychoterapia, PWN, 1981.

1. Socjalizacja (def.),  „wrastanie w kulturę”, wg J. 

Szczepańskiego: „ta część całkowitego wpływu środowiska, 
która wprowadza jednostkę do udziału w życiu społecznym, 
uczy ją zachowania według przyjętych wzorów, uczy ją 
rozumienia kultury, czyni ją zdolną do utrzymywania i 
wykonywania określonych ról społecznych …” .

2. Wychowanie (def.),  „interwencja w proces socjalizacji a 

jednocześnie także w proces rozwoju osobowości … (R. Miller).

3. Psychoterapia (def.),  „naprawa zaburzeń rozwoju 

osobowości i grupy …” (S. Kratochvil).

 

 

Egzemplifikacje dydaktyczne ujęcia humanistycznego – 

uczenie się we współpracy (realizacja celów 

społecznych)

Założenia:

1. Według J. Deweya demokracja na miarę klasy szkolnej,
2. Zwalczanie uprzedzeń rasowych,
3. Wpływ grupy na indywidualne osiągnięcia,
4. Promowanie współpracy, przyjaźni członków grupy,
5. Zespołowa struktura celu – wspólna praca jest bardziej 

owocna od struktury rywalizacyjnej,

6. Efektywne procesy komunikowania się, wzajemny 

wpływ intelektualny,

7. Zachowania kooperacyjne,
8. Kontakty z uczniami niepełnosprawnymi (12% w 

każdym roczniku),

9. Korzystny wpływ na naukę treści przedmiotu. 

 

 

Fazy modelu (syntaksa):

1. Podanie celów i wywołanie nastawienia – omówienie celów,
2. Podanie wiadomości,
3. Zorganizowanie zespołów – wyjaśnienie jak utworzyć zespoły, 

pomoc w przejściu do pracy grupowej, 

4. Pomaganie w pracy grupowej – pomoc w wykonaniu 

zadania,

5. Sprawdzian – nauczyciel sprawdza opanowanie materiału lub 

grupy przedstawiają rezultat swojej pracy,

6. Uznanie osiągnięć – wybór sposobu wyrażania uznania dla 

pracy i osiągnięć indywidualnych i grupowych.