Klasyfikacja obsług technicznych

Specyfika użytkowania maszyn 

rolnicznych

Przez kampanijność użytkowania maszyn rolniczych
rozumie się intensywne ich wykorzystanie w losowo 
zmiennym przedziale czasu, obejmującym okres realizacji 
zadań przez zestaw maszyn na danym obszarze, którego 
chwilę rozpoczęcia i czas trwania wyznacza 
sezon agrotechniczny.

Wymagania agrotechniczne

czasowe

jakościowe

ilościowe

Specyficzne czynniki środowiska

wilgotność powietrza

opady atmosferyczne

wilgotność gleby

kamienistość w warst. upraw

struktura gleby

ukształtowanie terenu

zapylenie

temperatura

czasowe

jakościowe

ilościowe

P

rz

y

ro

d

n

ic

ze

A

g

ro

te

c

h

n

ic

z

n

e

Własności roślin

aktywność biologiczna

trwałość

okres dojrzewania

stan fizyczny

wielkość plonu

zachwaszczenie i wyleganie

wilgotność masy

KAMPANIJNOŚĆ

Charakteryzuje się losowo zmiennym

 przedziałem czasu obejmującym okres

realizacji  zadań przez grupę maszyn

i ludzi na danym obszarze, którego chwila

 rozpoczęcia i czas trwania zależą od

warunków eksploatacji, wymagań

agrotechnicznych roślin

i możliwości

SYSTEMU “C - OT”

Gotowość

Niezawodność

Skuteczność

Efektywność

Diagnozo-

walność

Inne

Zapewnienie w toku

Projektowania

Wytwarzania

Eksploatacji

Użytkowanie

Obsługiwanie

Charakterystyka kampanijnego

użytkowania maszyn



zbiory losowo zmiennych czasów poprawnej pracy;

•

losowo zmienne chwile rozpoczęcia i losowo 

zmienne długości przedziałów czasów trwania realizacji 
zadań;

•

intensywna praca ludzi i maszyn w losowo 

zmiennym przedziale czasu użytkowania;

•

oddziaływania losowo zmiennych warunków 

eksploatacji (czynniki agrotechniczne, przyrodnicze i inne);

•

różne rodzaje zadań, wykonywanych w krótkich 

okresach agrotechnicznych.

Charakterystyka kampanijnego

użytkowania maszyn

W związku z tym kampanijność użycia maszyn decyduje o 
przebiegu ich eksploatacji w rozpatrywanym cyklu rocznym. 
W cyklu eksploatacyjnym wyróżnia się trzy fazy: 
przechowywania,

odnowy międzysezonowej,

losowo zmiennego okresu użytkowania kampanijnego 
maszyn rolniczych. 

Obsługiwanie obiektów 

technicznych 

Obsługiwanie to zbiór czynności profilaktyczno-
zapobiegawczych, których zadaniem jest podtrzymanie 
własności użytkowych oraz zbiór czynności 
naprawczych, których zadaniem jest odtworzenie 
własności użytkowych obiektów technicznych.

Obsługiwanie to zbiór procesów wykonanych w celu 
utrzymania obiektów technicznych (np. pojazdów 
mechanicznych) w stanie zdatności funkcjonalnej i 
zadaniowej.

Obsługiwanie obiektów 

technicznych 

W planowaniu eksploatacji obiektów technicznych stosuje 
się pojęcie resursu międzyobsługowego, który określa liczbę
jednostek pracy (użytkowania, np. godzin, km) obiektu, po 
wykonaniu których należy zrealizować określoną obsługę.

W procesie obsługiwania obiektów technicznych można 
wyróżnić trzy grupy operacji obsługowych. 

Obsługiwanie obiektów 

technicznych 

Do pierwszej grupy są zaliczane operacje, które  mają na 
celu zapobieganie starzeniu elementów obiektu, są to: 
diagnozowanie, prognozowanie stanu, regulacja, 
wzmacnianie połączeń, smarowanie. 

Do drugiej grupy należą operacje, które mają na celu 
usunięcie skutków starzenia i uzyskanie stanu zdatności 
obiektu, są to: lokalizacja uszkodzeń, naprawa elementów. 

Trzecia grupa zawiera operacje zapewniające utrzymanie 

czystości obiektów i ich gotowości do użytkowania. 

Obsługiwanie obiektów 

technicznych 

Kryteria klasyfikacji obsługiwań obiektów technicznych 
mogą być następujące:

 krotność występowania obsług;

 okresowość obsługiwania;

 cel obsługiwania;

 zakres prac obsługowych.

Obsługiwanie obiektów 

technicznych 

Na ogół można wyróżnić następujące rodzaje obsługiwania 
systemów technicznych:



obsługiwanie codzienne;



obsługiwanie w okresie gwarancji;



obsługiwanie okresowe;



obsługiwanie konserwacyjno-smarownicze;



obsługiwanie sezonowe;



obsługiwanie diagnostyczne;



przechowywanie systemu technicznego;



transportowanie systemu technicznego;



naprawy bieżące, okresowe, kapitalne (główne);



zasilanie w płyny eksploatacyjne i części 

wymienne.

Proces obsługowy
(obsługa)

Czynności procesu
(podstawowe)

Obsługi
jedno-
krotne

Obsługi
techniczne

wprowadzanie do eksploatacji

ustawienie
przyłączenie
sprawdzenie
rozruch

wycofywanie z eksploatacji
(eksploatacja docelowa)

odłączenie
usunięcie
demontaż
przekazanie

Obsługi
wielo-
krotne

konserwowanie
(praca okresowa)
(obsługa techniczna)

kontrola stanu
ochrona
zapewnienie współpracy elementów

naprawa 
(bieżąca, średnia, główna)

rozbiórka
weryfikacja
renowacja

przygotowanie do użytkowania
(zasilanie, przegląd)

kontrola stanu
oprzyrządowanie
zasilanie
przegląd przed użyciem

Obsługi
organiza-
cyjne

transportowanie
(przewożenie)

opakowanie
ładowanie
transport
wyładowanie

przechowywanie
(magazynowanie, składowanie, postój)

odbiór i przyjęcie
ulokowanie
zabezpieczenie
wydanie

Klasyfikacja obsług technicznych

Obsługa stanowi bardzo rozległą pod względem technicznym, 
organizacyjnym i ekonomicznym dziedzinę działań
praktycznych. Możemy tu mówić o wielu różnych umownych 
jej rodzajach. 

Klasyfikacja obsług technicznych

1. Obsługi  związane  z  ich  rozłożeniem  w  czasie:  bieżąca, 

sezonowa, wieloletnia

Obsługa  bieżąca – to  obsługa  techniczna  o  małym  zakresie, 

związana ze sprawdzeniem ukompletowania zestawu, jego 
stanu  rzeczywistego,  stopnia  przygotowania  do  działania, 
bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.  Może  tu  nastąpić
uzupełnienie  zasobów  roboczych,  drobna  regulacja 
głównych układów i prace konserwacyjne.

Klasyfikacja obsług technicznych

Obsługa  sezonowa  (okresowa) – to  obsługa  techniczna  o 

średnim  zakresie,  związana  z  przygotowaniem  obiektu  do 
znacznych  zmian  warunków  eksploatacji,  np.  zima-lato, 
dominują w  niej  operacje  o  charakterze  profilaktycznym, 
konserwacyjnym i ochronnym.

Obsługa wieloletnia – to obsługa techniczna związana z 

usuwaniem niekorzystnych skutków funkcjonowania 
(urządzeń pracujących) lub oddziaływaniu otoczenia 
(urządzeń przechowywanych). 

Klasyfikacja obsług technicznych

2.  Według  celu  obsługi:  diagnostyczna,  profilaktyczna, 

terapeutyczna, alimentacyjna

Obsługa diagnostyczna – to obsługa techniczna, której celem 

jest  rozpoznanie  stanu  niezawodnościowego  obiektu.  W 
przypadku  stwierdzenia  niezdatności  rozciąga  się ona  na 
lokalizację miejsca niezdatności.

Obsługa profilaktyczna – to obsługa techniczna , której celem 

jest utrzymanie stanu niezawodnościowego obiektu. Coraz 
częściej  obejmuje  ona  wyznaczenie  prawdopodobieństwa 
utrzymania  zdatności  w  przyjętym  czasie  (prognoza 
zdatności).

Klasyfikacja obsług technicznych

Obsługa terapeutyczna – to obsługa techniczna, której celem 

jest  odtworzenie  stanu  zdatności  wcześniej  utraconego. 
Coraz  częściej  obejmuje  ona  określenie  przyczyn 
powstania niezdatności (geneza niezdatności).

Obsługa alimentacyjna – to obsługa techniczna, której celem 

jest  uzupełnienie  zasobów  roboczych,  np.  paliwa,  cieczy 
chłodzącej  itp.  W  wielu  przypadkach  rozciąga  się ona  na 
zmianę

ukompletowania  zestawu  (zmianę

wariantu), 

zabezpieczenie przed przypadkowym użyciem itp. 

Klasyfikacja obsług technicznych

3. 

Według 

charakteru 

obsługi: 

technologiczna, 

organizacyjna

Obsługa  technologiczna – jest  związana  ze  sprawdzeniami 

parametrów  i  zmianę stanu  obiektu  przez  wykonanie  prac 
demontażowych, 

wymianę

elementów, 

pokrywanie 

powłokami ochronnymi i inne.

Obsługa  organizacyjna – związana  jest  ze  zmianą miejsca 

instalacji  lub  postoju,  zmianę użytkownika  (właściciela) 
obiektu, zmianę klasy technicznej obiekty itp. 

Klasyfikacja obsług technicznych

4. Według sytuacji obsługi: reklamacyjna, reglamentacyjna

Obsługa  reklamacyjna – wykonywana  jest  w  związku 

z  ujawnieniem  wad  materiałowych,  konstrukcyjnych 
i  produkcyjnych  w  pierwszym  etapie  eksploatacji  obiektu 
(okres  gwarancyjny).  Wykonywana  jest  zwykle  przez 
ekipy producentów.

Obsługa  reglamentacyjna

– wykonywana  jest  według 

wymagań dostawców  (producentów).  Jej  przeprowadzenie 
ma  zapewnić

użytkownikowi  żądaną

niezawodność. 

Wykonywana jest przez właściciela (użytkownika). 

Klasyfikacja obsług technicznych

5. Według zakresu obsługi: rutynowa, nietypowa

Obsługa  rutynowa – wykonywana  jest  w  zwyczajnych 

okolicznościach,  np.  codzienna,  zgodnie  ze  standardową
procedurę i  przy  użyciu  typowego  wyposażenia,  np. 
kompletu narzędziowego konserwatora.

Obsługa  nietypowa  – wykonywana  jest  w  szczególnych 

okolicznościach, np. w przypadku awarii, według doraźnie 
ustalonej 

procedury 

i 

przy 

użyciu 

specjalnie 

skompletowanego, 

ze 

względu 

na 

okoliczności 

wyposażenia. 

Klasyfikacja obsług technicznych

6.  Według  liczebności  wykonawców:  jednoosobowa, 

brygadowa, wielobrygadowa

Obsługa  jednoosobowa – wykonywana  jest  w  różnych 

okolicznościach,  w  małym  zakresie  przez  jedna  osobę o 
lepszym przygotowaniu zawodowym.

Obsługa  brygadowa – wykonywana  jest  jednocześnie  w 

szerszym  zakresie,  przez  różnych  specjalistów,  z 
określonym podziałem zadań.

Obsługa  wielobrygadowa – wykonywana  jest  w  bardzo 

szerokim zakresie i przy szeroko posuniętej specjalizacji 

Klasyfikacja obsług technicznych

7. Według organizacji: jednostkowa, gniazdowa, potokowa

Obsługa  jednostkowa – Obsługa  pojedynczych  obiektów 

związana z procesami eksploatacyjnymi, np. z wdrażaniem.

Obsługa gniazdowa – to obsługa, w której obiekt pozostaje w 

określonym  miejscu,  a  poszczególne  operacje  obsługowe 
odbywają się zgodnie z określona kolejnością.

Obsługa  potokowa – to  obsługa,  w  której  obiekt  porusza  się

po  określonej  trasie  wynikłej  z  czasowego  następstwa 
operacji obsługowych. 

Klasyfikacja obsług technicznych

W  metodzie  obsługiwania  pojazdów  mechanicznych  według 

stanu  technicznego  można  wyróżnić następujące  rodzaje 
obsługiwań:

OD – obsługiwanie diagnostyczne, a w tym:

 diagnozowanie, czyli ustalenie stanu pojazdu w chwili t;



prognozowanie, czyli ustalenie stanu pojazdu w chwili t + 



t;

 genezowanie, czyli ustalenie stanu pojazdu w chwili t -



t;

Klasyfikacja obsług technicznych

DiOW – diagnozowanie  i  obsługiwanie  przed  wykonaniem 

zadań operacyjnych (np. przed przewozem ładunków);

DiOD – diagnozowanie i obsługiwanie w czasie wykonywania 

zadań operacyjnych;

DiOC – diagnozowanie  i  obsługiwanie  po  wykonaniu  zadań

operacyjnych;

DiOK – diagnozowanie  i  obsługiwanie  kompleksowe.  Ten 

rodzaj obsługiwania realizuje się w zależności od potrzeb, 
tzn.  jego  wykonanie  jest  uwarunkowane  aktualnym 
systemem technicznym obiektu;

Klasyfikacja obsług technicznych

DiOG – diagnozowanie  i  obsługiwanie  gwarancyjne.  Jest  to 

zbiór  operacji  wykonywanych  w  czasie  eksploatacji 
obiektu  objętego  gwarancją

producenta.  Celem  jest 

kontrola  prawidłowości  przebiegu  początkowego  okresu 
starzenia urządzenia oraz  ujawnienie i usunięcie wad;

DiOD – diagnozowanie  i  obsługiwanie  w  okresie  docierania. 

Jest  to  obsługiwanie  polegające  na  wymianie  materiałów 
eksploatacyjnych  oraz  wykonanie  operacji  kontrolnych  i 
mocujących. 

Celem 

jest 

zapewnienie 

właściwego 

przebiegu  procesu  docierania,  a  tym  samym  zwiększenie 
trwałości obiektu;

Klasyfikacja obsług technicznych

DiOK – diagnozowanie  i  obsługiwanie  konserwacyjne, 

polegające  na  wykonaniu  zbioru  operacji,  których  celem 
jest  zmniejszenie  intensywności  procesów  starzenia 
obiektów 

przechowywanych, 

nie 

eksploatowanych, 

stanowiących zapasy lub rezerwy;

P

–

przechowywanie  (magazynowanie),  czyli  zespół

przedsięwzięć

związanych 

z 

zabezpieczeniem 

odpowiednich  miejsc  postojowych  oraz  właściwych 
warunków  starzenia  pojazdów  użytku  bieżącego  lub 
oczekujących na nabywców;

Klasyfikacja obsług technicznych

T

–

transportowanie, 

czyli 

zespół

przedsięwzięć

organizacyjnych  i  technicznych,  których  celem  jest 
przemieszczanie  (ewakuacja)  pojazdów.  Obsługiwanie  to 
jest  wykonywane,  gdy  poruszanie  obiektu  za  pomocą
własnego napędu jest nieopłacalne lub niemożliwe;

DiOS – diagnozowanie  i  obsługiwanie  specjalne  (np.  przed 

zbiorem zbóż);

NB – naprawa bieżąca to obsługiwanie o zmiennym zakresie i 

okresowości, które są ustalone indywidualnie na podstawie 
kontroli  stanu  technicznego  obiektu  przez  wymianę lub 
naprawę części, podzespołów lub zespołów;

Klasyfikacja obsług technicznych

NS – naprawa  średnia  to  obsługiwanie,  które  wykonuje  się

według  potrzeb,  na  podstawie  badań i  oceny  stanu 
technicznego  obiektu.  Najczęściej  polega  na  wymianie 
kilku  zasadniczych  ogniw,  będących  słabymi  punktami 
urządzenia (np. silnika);

NG – naprawa  główna  to  obsługiwanie,  które  wykonuje  się

według  potrzeb,  na  podstawie  badań i  oceny  stanu 
technicznego  obiektu.  Najczęściej  polega  na  pełnym 
demontażu  urządzenia  na  zespoły,  podzespoły  i  części, 
weryfikacji ich stanu, naprawie lub wymianie i ponownym 
montażu obiektu.

Stanowisko i baza obsługowa

Miejsce, na którym są wykonane operacje obsługiwania nosi 
nazwę stanowiska obsługiwania.

Stanowisko obsługiwania powinno być zbudowane i 
wyposażone zgodnie z jego przeznaczeniem.

W zależności od przeznaczenia i form organizacji pracy, 
poszczególne stanowiska obsługiwania można pogrupować w 
różne obiekty obsługiwania.

Bazę obsługową tworzy zbiór B stanowisk obsługowych b

k

wraz z wyposażeniem w narzędzia i przyrządy obsługowe.

Stanowisko i baza obsługowa

W zbiorze stanowisk obsługi można wyróżnić stanowiska:

1) uniwersalne, tzn. takie, na których mogą być
wykonywane wszystkie lub większość czynności 
obsługowych;

2) specjalizowane – do realizacji:

 poszczególnych rodzajów obsług;

 niektórych czynności obsługowych;

 obsług wybranych rodzajów obiektów.

Stanowisko i baza obsługowa

16

2

5

3

2

4

1

1

3

12

12

1

1

13

15

14

11

7

6

6

10

8

9

16

Stacja obsługiwania samochodów 
FIAT: 1- pomieszczenia biurowe; 
2 – linie szybkiej obsługi 
(urządzenia do mycia, 
smarowania, napełniania); 3-
strefa oczekiwania; 4 – linie 
przyjmowania samochodów; 5-
stanowiska diagnostyczne; 6 –
stanowiska obsługi technicznej i 
drobnych napraw; 7 – stanowiska 
(z kanałami) do napraw 
pracochłonnych; 8 – oddział
nadwozi; 9 – lakiernia; 10 –
magazyn części zamiennych i 
materiałów; 11 – oddział
zespołów i prac mechanicznych; 
12 – specjalistyczne pomocnicze 
oddziały warsztatowe; 13 – salon 
wystawowy; 14 – oddział
przygotowania samochodów do 
sprzedaży; 15 – pomieszczenie 
administracyjno-socjalne (na 
drugiej kondygnacji); 16 –
kierunek perspektywiczny 
rozbudowy stacji 

Stanowisko i baza obsługowa

Stacja diagnostyczna 
samochodów: a – plan ogólny, b –
budynek główny 1 – budynek 
główny; 2 – urządzenia do 
zmechanizowanego mycia 
samochodów; 3 – urządzenia do 
czyszczenia pojazdów; 4 –
parking samochodów 
oczekujących na sprawdzenie; 5 –
parking samochodów po 
wykonaniu czynności 
diagnostycznych; 6 – linia 
diagnostyczna samochodów 
ciężarowych, autobusów, 
zespołów pojazdów; 7 – linia 
diagnostyczna samochodów 
osobowych; 8 – pomieszczenie 
klientów; 9 – pomieszczenie 
pracowników inspekcji drogowej; 
10 – pomieszczenia techniczne i 
sanitarne; 11 – przedsionek; 12 –
pomieszczenie bytowe; 13 –
gabinet metodyczny; 14 –
pomieszczenia służbowe; 15 –
archiwum; 16 – sala 
konferencyjna 

1

2

3

4

5

5

16

14

14

10

15

Plan 2 kondygnacji

11

13

14

14

12

10

7

8

9

10

6

1

8

,0

6

0

,0

1

4

,0

1

2

,0

24,0

24,0

42,0

110

Stanowisko i baza obsługowa

Stanowisko do prac mechanicznych i ślusarskich: 1 – szafka do normaliów; 2 – stół ślusarski; 3 –
szafka narzędziowa; 4 – tokarka pociągowa; 5 – podstawa do prac montażowych; 6 – szlifierka do 
zaworów; 7 – stół ślusarski; 8 – wanna do mycia części; 9 – tablica narzędziowa; 10 – szlifierka 
ostrzarka; 11 – szafka narzędziowa; 12 - półki magazynowe; 13 – wiertarka stołowa na podstawie 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

6-10

6-10

0,6kW

0,6kW

13

2,6 kW

Wskaźniki efektywności 

procesu obsługiwania

W procesie eksploatacji obiektu wielokrotnie jest kierowany do 
systemu obsługi, w rezultacie czego można uzyskać następujące 
skumulowane wartości czasów:

− T0(t) – łączny czas przebywania obiektu w obsłudze za okres t;

− T01(t) – łączny czas postojów biernych obiektu w obsłudze za 
okres t;

− T02(t) – łączny czas trwania efektywnych obsług za okres t.

Okres t w odniesieniu do obiektów można wyrażać w jednostkach 
czasu eksploatacji bądź też w jednostkach pracy.

Wskaźniki efektywności 

procesu obsługiwania

Współczynnik postojów obiektu w obsłudze (niegotowości) 
k

0

(t):

Gdzie: T

u

(t) określa skumulowaną wartość czasu użytkowania 

obiektu za okres t. 

Wskaźnik ten ma sens probabilistyczny i określa w przybliżeniu 
prawdopodobieństwo tego, że w chwili t obiekt znajduje się w 
systemie obsługi

Wskaźniki efektywności 

procesu obsługiwania

Względna wartość współczynnika postojów biernych obiektu 
w obsłudze k

’

01

(t):

określa warunkowe prawdopodobieństwo tego, że w chwili t 
obiekt oczekuje na obsługę (pod warunkiem, że został skierowany 
do systemu obsługi).

Wskaźniki efektywności 

procesu obsługiwania

Współczynnik postojów biernych obiektu w obsłudze k

01

(t):

określa bezwarunkowe prawdopodobieństwo tego, że w chwili t 
obiekt znajduje się w stanie oczekiwania na obsługę.